|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/2/3: نيروي نظامي سوم در عهد صفوي
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4658
پنج شنبه 27 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4311 3/2/97 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


واكاوي 
نيروي نظامي سوم در عهد صفوي




    
    افراد موسوم به نيروي سوم (شامل گرجي ها، چِرکِسي ها، ارمني ها) در حکومت طهماسب اول به شکل قابل ملاحظه اي وارد حکومت صفويه شده بودند، طهماسب در جريان چهار لشکرکشي طي سال هاي ۹۴۶-۹۶۰قمري تعداد بسياري از اقوام مذکور را به اسارت درآورد. انگيزه او در اين لشکرکشي ها بيشتر تجربه اندوزي سپاهيان صفوي در جنگ و کسب غنايم ذکرشده بود، اما فراتر از اين اهداف، آيا شاه طهماسب سياستي آگاهانه و درازمدت را با آوردن نيروي سوم دنبال مي کرد؟ با اينکه اين نيروها در زمان شاه عباس به گونه اي سازمان يافته آموزش ديدند و در جمع سپاهيان و کارکنان شعب اداري به خدمت گرفته شدند، پاسخ مي تواند منفي باشد. اگرچه طهماسب که در زمان يورش به قفقاز به تازگي از تسلط قزلباش رهايي يافته بود، مي توانست انديشه رفع تهديد احتمالي دوباره آنها را در سر داشته باشد، در منابع اشاره اي به اين نکته نشده است و عدم برنامه ريزي منظم در امر آموزش و به کارگيري آنها چنان که گفته شد، در زمان شاه عباس اول صورت گرفت و اين تصوير را دور از ذهن مي نمايد.
    تعداد نيروي سوم که در زمان شاه عباس به کار گرفته شده در منابع مختلف ذکرشده است، دلاواله تعداد آنها را سي هزار نفر ذکر مي کند که نيمي در مشاغل مختلف کشوري به کار مشغول بودند. به نقل از دون خوآن در سال ۹۹۶ قمري از ۲۵ هزار تن از نيروي سواره نظام شاه عباس تعداد دوازده هزار تن از گرجي ها هستند و در سال ۱۰۱۳ قمري تعداد ۲۰ هزار تن از ارمني ها به دسته غلامان وارد شدند و در سال ۱۰۲۵ قمري تعداد اسيران گرجي وارد شده به ايران ۱۳۰ هزار تن است. کامل ترين تصوير از تعداد و وضعيت غلامان در زمان مرگ شاه عباس را اسکندر بيگ منشي مي دهد که بر اين اساس از تعداد ۹۳ تن امراي بزرگ، ۷۲ تن از طوايف قزلباش و ۲۱ تن از غلامان بودند. دلاواله تعداد قزلباش ها را در حکومت شاه عباس حدود ۷۰ هزار تن ذکر مي کند که حدود ۵۰ هزار تن از آنها به کارهاي لشکري مشغول بودند.
    با اينکه نيروي سوم در قياس با نيروهاي قزلباش در حکومت شاه عباس اول کمتر بوده اند؛ اما منابع از اهميت آنان سخن به ميان آورده اند. دلاواله در سال ۱۰۲۹ قمري مي نويسد: «امروزه اقتدار لشکريان ايران به سربازان گرجي است که کارآمدترين بخش آن محسوب مي شوند. سرتوماس هربرت که در سال ۱۰۳۷ قمري در شيراز بود، اظهار مي کند همان ميزان که ارامنه در امر تجارت از دانايان و هوشمندانند گرجيان نيز دلاوران لشکر هستند. به رغم تعداد کمتر نيروهاي سوم اهميت آنان ناشي از سياست جايگزيني شاه عباس اول در راستاي کاهش نفوذ قزلباش بود. عدم وابستگي طايفه اي و ملکي اين نيروها به طور دقيق در جهت سياست شاه عباس اول بود که به گفته شاردن آنان از ايجاد اتحاد و اتفاق و توطئه ناتوان هستند، زيرا مردمي که هيچ گونه پيوندي باهم ندارند، به خاطر همين عصيان نخواهند کرد. ازاين رو همان گونه که دلاواله يادآور مي شود اتکاي شاه به غلامان بود که روزبه روز به قدرتشان افزوده مي شد.
    چنان که شاردن مي نويسد: «در ايران وقتي مي گويند غلام شاه، مانند اين است که در فرانسه بگويند کنت.» از افراد مهمي که از اين گروه (نيروي سوم) در زمان شاه عباس به منصب مهم رسيدند، منابع نام تني چند را ذکرکرده اند از جمله آنان، امامقلي ميرزا اميرالامراي فارس که ارمني و از سرزمين گرجستان بود؛ يوسف خان حاکم شيروان، فريدون خان حاکم استرآباد و قرچقاي خان سپهسالار را مي توان نام برد. شاه عباس با تغيير ساختار ارتش- بخشي که تا اين زمان در دست قزلباش ها بود- توانست امور لشکري را از انحصار ترکان بيرون آورد. در ارتش نوين شاه عباس علاوه بر دسته غلامان از نيروي گرجي، چِرکِس و ارامنه و رعاياي مختلف ايران و اعراب خوزستان نيز بودند که مانند غلامان از خزانه دولت مواجب مي گرفتند و تعدادشان در زمان شاه عباس به ۲ هزار تن رسيد. اثر سياست شاه در روند افزايش قدرت غلامان و کاهش قدرت قزلباش ها در حکومت شاه عباس دوم بود.
    
    منبع: هادي دل آشوب، آذر جليليان، «بررسي جايگاه وزارت در دوره شاه عباس اول صفوي»،۱۳۹۶.واكاوي: نيروي نظامي سوم در عهد صفوي
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4311 به تاريخ 3/2/97، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 23 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه توسعه كارآفريني
متن مطالب شماره 1 (پياپي 43)، بهار 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است