|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/2/25: تجارت و سياست
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4659
شنبه 29 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4328 25/2/97 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


تجارت و سياست
نگاهي به روابط ايران و فرانسه در دوره صفوي


اثر ژان شاردن قرن17

    نقطه عطف در مناسبات ايران و فرانسه، روابط بازرگاني دو کشور بود. در سال ۱۵۹۹ م/ ۱۰۰۷ ق، زماني که شاه عباس، آنتوني شرلي و حسينعلي بيگ بيات را به سفارت به اروپا فرستاد (سفرنامه برادران شرلي،۱۳۶۲: ۹۸)، از آنان خواست تا با پادشاه فرانسه ملاقات کنند و در مورد امور تجاري ايران اطلاعاتي در اختيار فرانسه بگذارند و با آنها به توافق برسند. هانري چهارم با توجه به توافق و دوستي فرانسه و عثماني، از شنيدن سخنان آنتوني شرلي که حامل نامه و پيشنهادي از جانب شاه عباس اول براي عقد اتحادي بين دولت هاي مسيحي و ايران عليه ترک ها بود، امتناع کرد. اگر هانري چهارم با گشودن باب مذاکره موافقت مي کرد شايد روابط ايران و فرانسه در سده ۱۷ م صورت ديگري مي داشت (کرويس،۱۳۸۹: ۳۷).
    دلاواله بارها شاه را به جلب بازرگاني فرانسه تشويق کرده و اين موضوع در سفرنامه اوکاملا مشهود است. دلاواله معتقد بود براي تحريک و آزار عثماني ها بايد فرانسويان را اجير کرد تا به ايران بيايند «زيرا آنان هستند که بيشترين وجوه نقد را به مشرق زمين آورده اند و همه مي دانند که آنان در حلب و ساير بنادر به امر تجارت اشتغال دارند به خصوص به دليل اهانت هايي که عثماني ها در قسطنطنيه به سفير فرانسه کرده بودند، چيزي از قطع رابطه شان باقي نمانده است» (دلاواله،۱۳۸۰، ج ۱: ۶۹۹). البته فرانسه بيشتر خواستار روابط فرهنگي بود به همين دليل کشيشي فرانسوي از فرقه ژزوئيت (يسوعي) به نام «ژوست» در سال ۱۶۱۰ م/ ۱۰۱۹ ق به دربار ايران فرستاده شد.
    فرانسوي ها آخرين ملتي بودند که از امتيازات تجارت شرق برخوردار شدند و موقعي شروع به کارکردند که انگليسي ها و هلندي ها در درياي هند و خليج فارس داراي قدرت و نفوذ فوق العاده اي بودند (تاج بخش،۱۳۷۲:۷۱۰). از نظر شاردن، کمپاني فرانسه گرچه از استقرار خود در هند شرقي زيان نمي برد اما سود سرشاري هم نصيبش نمي شد. فرانسه نه تنها به قدرکمپاني هلند موفقيتي کسب نمي کرد بلکه ممکن بود درآمدش هم از منافع انگليسي ها و پرتغالي ها کمتر باشد. «اين دو، مدت هاي نسبتا طولاني بود که با هوشياري زياد در هندوستان به بازرگاني پرداخته و با هلنديان نيز نوعي رقابت دوستانه داشتند. بنابراين فرانسويان چهارمين ملتي بودند که براي بازرگاني به هندوستان پا گذاشتند» (شاردن،۱۳۷۴، ج ۲: ۵۶۱).
    عده کمي از بازرگانان فرانسوي به ابتکار خود به ايران سفر کردند و معاملات پر بهره اي انجام دادند. تاورنيه و پس از او شاردن بهترين نمونه اين مردان مبتکر بودند که همه خطرات و زيان ها را به جان خريدند و به شرق رفتند و داد و ستد کردند. آنها شاهد ورود کمپاني پادشاهي فرانسه به بازار ايران بودند. اين دو به تجارت جواهرات و سنگ هاي قيمتي اشتغال داشتند. تاورنيه در مورد ارتباط ايران و فرانسه در زمان شاه عباس اول مي نويسد: «شاه عباس که پادشاهي عاقلي بود و مملکت ايران را از حيث تجارت عقيم و پول را در کشور کم ديد، مصمم شد اشخاصي را با ابريشم خام به اروپا بفرستد که ميزان تجارت و رواج آن را به دست آورد و بدين وسيله شايد بتواند از خارج، پولي داخل مملکت خود بنمايد. بنابراين تصميم گرفت سفرايي به دربار آنها بفرستد. اول از فرانسه شروع کرد و پروژوست کشيش کاپوسان را به سفارت نزد هانري کبير فرستاد اما او چند ماه پس از فوت هانري به پاريس وارد شد و جوابي که توانست از دولت فرانسه تحصيل نمايد اين بود که اگر پادشاه ايران با فرانسه کاري دارد بايد سفير جديدي نزد لوئي سيزدهم بفرستد که اين هم اتفاق نيفتاد» (تاورنيه،۱۳۶۹: ۴۰۴-۴۰۱).
    در زمان حکوت لويي چهاردهم و با تلاش وزير دارايي او يعني «کلبر» فرانسه مانند هلند و انگليس دست به تاسيس شرکت هند شرقي زد. شاردن در مورد تاسيس کمپاني فرانسوي و نقش کلبر مي نويسد: «سال ۱۶۶۴م/ ۱۰۷۵ق آغاز گر دوران شکوفايي فرانسه مي باشد و علوم و فنون گسترش يافت. کلبرکه به ترقي کشور خود علاقه داشت از طرف شاه ماموريت يافته بود در گسترش روابط بازرگاني فرانسه بکوشد، از اين رو به ايجاد کمپاني هند شرقي فرانسه همت گماشت و کارفرمايان مجرب هلندي را به خدمت گرفت» (شاردن،۱۳۷۴، ج ۲: ۵۵۹). لويي چهاردهم نيز نامه اي به شاه عباس دوم نوشت و به همراه سه سفير به دربار ايران اعزام کرد و در نامه اظهار کرد: «بنا بر تمايلات عده کثيري از رعاياي ما راجع به استقرار تجارت در ممالک محروسه شما، ما يقين داريم که اعليحضرت نيز بر ثمرات و منافع مشترک اين اقدام براي اتباع هر دو کشور آگاهي دارد. اين رابطه در تجديد مناسبات دوستي ديرينه بين ايران و فرانسه موثر است» (شاردن،۱۳۵۰، ج ۳: ۱۶۹).
    شاه عباس دوم به دليل علاقه اي که به ايجاد رابطه با اروپاييان داشت بسيار مايل بود که با انعقاد قراردادهايي متقابل با پادشاهان غربي، بر اعتبار و اهميت خود در مقابل عثماني بيفزايد، بنابراين هيات هاي اعزامي را به گرمي مي پذيرفت. در سال ۱۶۶۶ م/ ۱۰۷۷ ق اعضاي هيات فرانسوي به دربار ايران عازم شدند. شاردن نيز با آنان ملاقات کرده بود که اين ملاقات براي شرکت فرانسوي بسيار مفيد و موثر واقع شده بود. در واقع شاردن در ايجاد اين رابطه نقش موثري داشته است. از آنجا که دربار ايران اطلاعات لازم درباره کمپاني در دسترس نداشت قرار بر اين شده بود که اخذ تصميم قبلي در مقابل تقاضاهاي هيات اعزامي موکول به زماني شود که سفيران کمپاني به ايران بيايند. اما پس از مذاکرات شاردن با شاه و وزيران، تمام پيشنهادهاي هيات اعزامي مورد قبول واقع شد. البته کمپاني هم از تجارت ايران اطلاعات کافي در اختيار نداشت و بعد از ورود روساي کمپاني به هند بود که صحبت از فرستادن کشتي به ايران به ميان آمد. شاه نيز نمايندگان کمپاني را پذيرفت و قرار شد کمپاني تا سه سال از پرداخت عوارض و گمرک معاف شود (شاردن،۱۳۵۰، ج ۳: ۱۷۲).
    در دوره حکومت شاه سليمان نيز روابط دو کشور برقرار بود. سانسون نسبت به پذيرش بازرگانان فرانسوي مي نويسد: «شاه ايران نسبت به بازرگانان فرانسوي نيز کمال لطف و مرحمت را دارد. زماني که «مونت فره» رئيس موسسه بازرگاني کمپاني هند شرقي در بندر عباس به دليل اينکه رئيس گمرک مبلغ قابل ملاحظه اي از پول او را توقيف کرده بود، به شاه شکايت کرد، شاه دستور داد تمام پولش را بازگردانند» (سانسون،۱۳۴۶: ۳۵). در زمان شاه سلطان حسين نيز سفيري از طرف ايران براي گسترش روابط بازرگاني به دربار لويي چهاردهم اعزام شد. لويي چهاردهم نيز در سال ۱۷۰۴ م/ ۱۱۱۶ ق «فابر» را به عنوان سفارت فرستاد. ماري کلود پرتي (لابرولاندير) نخستين زن اروپايي که اقدام به سفر به ايران کرد نيز همراه فابر بود. بعد از مرگ فابر، «فيشل» جايگزين او شد.
    اهداف اين سفيران درخواست آزادي تجارت فرانسويان در ايران بود (گرس،۱۳۷۰: ۲۵۳). سرانجام به موجب قراردادي بين ايران و فرانسه که ماري کلود پرتي، سياح فرانسوي هم در آن نقش داشت «بازرگانان فرانسوي از تسهيلات و مساعدت هاي لازم برخوردار و براي عبور از سرزمين ايران از پرداخت ماليات و عوارض گمرکي معاف مي شدند. ضمنا حق محاکمه اتباع فرانسوي بر عهده کنسول ها محول مي شد. شاه ايران بايد خانه هاي مناسب در اختيار بازرگانان فرانسوي بگذارد، بازرگانان هم بتوانند پرچم فرانسه را بر فراز خانه هاي خود نصب کنند و در مقابل اين امتيازات، ايرانيان مجاز شده بودند که در اسکله هاي بندر مارسي روي کشتي هاي فرانسوي به داد وستد بپردازند ولي نبايد کالا هاي ممنوع را وارد فرانسه کنند» (گرس،۱۳۷۰: ۳۷۶). همچنين اگر يک ايراني در فرانسه مي مرد، اموالش به دست کنسول ايران سپرده و قروضش هم از اموالي که داشت پرداخت مي شد (ميراحمدي، ۱۳۷۱: ۲۰۸).
    در ايام حمله اعراب مسقط بر سواحل ايران، حکومت ايران براي درخواست کمک از فرانسوي ها، سفيري را به فرانسه فرستاد. «محمدرضا بيگ» يکي از سفرايي بود که در سال ۱۷۱۴ م/ ۱۱۲۶ ق، به عنوان نماينده شاه سلطان حسين به دربار لويي چهاردهم رفت تا در زمينه همکاري هاي ايران و فرانسه به گفت وگو بنشيند. فرانسوي ها حاضر به کمک نظامي به ايران نبودند و فقط راضي به امضاي يک قرارداد بازرگاني شدند. محمدرضا بيگ براي اينکه در انجام ماموريت خود موفقيتي کسب کند، حاضر شد قرارداد ديگري به نفع فرانسوي ها امضا کند و امتيازات جديدي به آنها بدهد از جمله مفاد اين قرارداد (۱۷۱۵ م/ ۱۱۲۷ ق) اين بود که فرانسويان حق داشتند بدون پرداخت عوارض گمرکي، هر نوع کالاي اروپايي يا هندي به ايران وارد يا صادر کنند (ميراحمدي، ۱۳۷۱: ۲۰۷). تنها درخواست محمدرضا بيگ، اتحاد فرانسه با ايران عليه مسقط بود (هربت،۱۳۶۲: ۱۹-۱۸). با اين وجود او نتوانست در ماموريت خود موفقيتي به دست آورد.
    اين فرد مانند بسياري از ديگر مسافران ايراني خارج از کشور، يادداشت يا سفرنامه اي از خود برجاي گذاشت و از بيم کيفرهاي سخت پادشاه دست به خودکشي زد (هربت،۱۳۶۲: ۱۴۱-۱۴۰). حضور ناموفق محمدرضا بيگ در پاريس حتي انتقاد افرادي همچون سيمون و مونتسکيو را هم در پي داشت (حائري،۱۳۷۲: ۱۷۶). مدتي پس از سفارت محمدرضا بيگ، هيات ديگري از ايران به پاريس آمد تا اقدامات فابر را که توسط لابرولاندير به نتيجه مطلوب رسيده بود، پيگيري کند. فرستاده جديد شاه بعد از ورود به پاريس با وزير امور خارجه وارد مذاکره شد و در نتيجه مذاکرات، آن دو به توافق کامل رسيدند (گرس، ۱۳۷۰: ۳۹۳). به طور کلي بايد گفت که تجارت فرانسويان هرگز به پاي انگليسي ها و ديگر اروپاييان نرسيد. شاردن مي نويسد: «فرانسويان از حيث تجارت و بازرگاني کار مهمي انجام نمي دهند، به طوري که مجموع کل مبلغ دادو ستد آنها مساوي با فعاليت يک بازرگان معتبر است» (شاردن،۱۳۴۹، ج ۱: ۲۵۹). در امور مذهبي، مبلغان فرانسوي موفقيت بيشتري به دست آوردند.
    - بخشي از يک مقاله به قلم سيدمصطفي طباطبايي و راضيه محمدقاسمي
    
    تجارت و سياست / نگاهي به روابط ايران و فرانسه در دوره صفوي
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4328 به تاريخ 25/2/97، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 22 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله آموزش محيط زيست و توسعه پايدار
متن مطالب شماره 3 (پياپي 703)، بهار 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است