|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/2/26: شاهنامه، تاريخ به زبان رويا
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4190
دوشنبه دوم مهر ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4089 26/2/97 > صفحه 1 (صفحه اول) > متن
 
      


فرهنگ 
شاهنامه، تاريخ به زبان رويا


نويسنده: محمدعلي سجادي

ابوالقاسم كُنيه اوست و نام اصلي او را كسي نمي داند. استاد مينوي مي نويسد: مابين ٣٢٥ يا ٣٢٩ زاده شده و در اوان سي و پنج سالگي درصدد به نظم در آوردن شاهنامه برآمده و ...
    به گفته خود ٣٠ سال عمرسوزي كرده تا چنين دسترنجي پديد آمد. گويا يك بار نسخه اي در سال ٣٨٤ به پايان رسانيده و بار ديگر در ٤٠٠ هجري تحريري تمام كرده است.
    فردوسي دهقان زاده بوده. دهقان نه به معناي رعيت بل به معناي قديمي آن يعني نجيب زاده، خرده ملاكي كه اهل معرفت بود و دليري. هرچند اين دهقانان خود از رعايا ماليات مي ستاندند و با اعراب بده بستان داشتند اما در عين حال، با تسلط قوم عرب مخالفت مي ورزيدند و از زمان ساسانيان پاسدار فرهنگ ايران بودند.
    اما گويا فردوسي خود براي تدوين شاهنامه هست و نيستش را داده. او جابه جا در شاهنامه از شرايط سختش مي نالد.
    نماندم نمكسود و هيزم نه جو
    نه چيزي پديد است تا جو درو
    بدين تيرگي روز هول و حراج
    زمين گشت از برف چون گوي عاج
    بستر تاريخي و تدوين نامه ي داستان
    دوران متلاطم فردوسي خود قابل توجه است چرا كه ما بي نگاه به آن دوران پس از هزارسال گويي همين امروز با او سلفي گرفتيم و او در هپروت هزارساله دست و پا مي زند.
    دوران پر تلاطمي كه از افول ساسانيان آغاز شده و به غزنويان مي رسد و مسير چهارصدساله اي را براي جبران شكست طي مي كند. در اين دوران پس از حمله تازيان و خلفاي اموي و عباسي كه زبان عربي زبان اول ايرانيان مي شود، به تدريج با كشاكش بسيار صفاريان و سامانيان تقلاي بازيابي هويت ايراني، عاملي مي شود براي بازگشت به گذشته. در آغاز اين كار با ترجمه فارسي قرآن آغاز مي شود و سپس تر با بازنوشت و گردآوري آثار باستاني تداوم مي يابد.
    يكي نامه بود از گهِ باستان
    فراوان بدو اندرون داستان
    پراگنده در دست هر موبدي
    از او بهره اي نزد هر بخردي
    پيش از او دقيقي ِ زرتشتي هزاربيت آن را سروده بود كه با به قتل رسيدنش ناكام ماند. اين كار فردوسي ارج نهادن به كار دقيقي است اما در عين حال به قياس، از قدرت تصويرسازي و صحنه آرايي برابر ِ دقيقي مي گويد.
    همزمانيِ فردوسي هم با قول استاد جنيدي با محمود غزنوي همسال نيست. محمود در زمان سرودن شاهنامه هشت ساله است. در تاريخ بيهقي هم از شاعران همزمان او، نامي از فردوسي نيست. در متون شاهنامه فلورانس، او مدح محمود نگفت. حسن ميمندي در اين نسخه، عكس نسخه هاي ديگر، دشمن فردوسي است. او سلطان محمود را از دادن زر به فردوسي وا مي نهد و به جاي زر، سيم در آن نهاده و به فردوسي پس مي فرستد كه باعث خشم محمود شده و او به ميمندي دشنام مي دهد. اين افسانه سازي ها البته در داستان هاي سوزناك دختر دم بخت فردوسي و مرگ او هنگامه مي كند كه به قول مينوي محلي از واقعيت ندارد.
    شاهنامه كتابي در ستايش شاهان است؟
    جنيدي مي گويد كه سامانيان و غزنويان شاه نبودند و تنها القاب موجود در اسناد تاريخي آن دوران لقب امير بوده و بس. از اين رو حتا شاهنامه كتابي منظوم در رساي شاهان نيست بل داستان شاهان است. شاه در اينجا، برگرفته از خداي است كه شاه و خدا برابرند. يكي اما در آسمان و ديگري در زمين.
    كتاب «خداي نامك» يا شاهنامه منصوري كتابي است به نثر و منبع مهم براي فردوسي. به گفته استاد ذبيح الله صفا خداي همان شاه است و خداي نامك تاريخ شاهان. از سويي خودِ فردوسي در هيچ جاي كتابش آن را شاهنامه نخوانده. بل گفته:
    نباشي بر اين نيز همداستان
    يكي بشنو از نامه باستان
    بمانم به گيتي يكي داستان
    از اين نامور نامهي باستان
    يا: كنون باز گردم به آغاز كار
    سوي نامور شهريار
    بدين نامه شهرياران پيش
    بزرگان و جنگي سواران پيش
    همين طور: نامهي نامور، نامور نامه، فرخ نامه، نامهي پارسي و... ناميده است. او اين كتاب را در شصت هزاربيت سروده كه ده هزاربيتش مفقودشده. سه بخش دارد: اساطيري. حماسي و تاريخي.
    آميختگيِ اسطوره و حماسه و تاريخ البته در همه ي اين سه بخش وجود دارد. فرازهايي از پهلوانان اشكاني يا ديدگاه هاي آيين مهري و زرتشتي در اين بخش قابل توجه است كه خود مبحث مفصلي را مي طلبد. از كيومرث كه نخستين انسان (انسان كامل) است، خداي نباتي كه با روياندن ريواس خود زن و مرد نخستين را مي آفريند. اين اسطوره آفرينش البته در دوران باستانيِ ميانه، يعني ساسانيان، توسط مغ هاي زرتشتي در بهينه سازي اوستا صورت مي گيرد. رستم و نياكانش تبلور اين سنت مهرياند و اسفنديار پهلوانان زرتشتي. اينكه جمشيدشاه، شاه نبود، خدايي است يم هنديي كه عامل زايش آدمي است. همچون رستم كه ايزدي هندي ايرانيست همچون ايندرا خداي جنگ كه پس از گذر تاريخ در دوره اشكانيان پهلواني مي شود بر ساخته ي فردوسي (رستم در اوستا نيست). يا خودِ آژدي هاك كه اژدهاي سه سر و سه پوز است و در شاهنامه پا بر زمين مي گذارد مي شود ضحاك ماردوش و كشنده جمشيد و مقلوب فريدون. در شاهنامه نيروهاي رازآميز آسماني، اسطوره و افسانه به واقعيت بدل مي شود و ماوراءطبيعت به عرصه طبيعت فرود مي آيد. از اين رو شاهنامه در جوهر خود واقع گراست. شاهنامه حماسه تاريخي و درونمايه آن تاريخ ايران است. (ارمغان مور. مسكوب)
    سخن هرچه گويم همه گفته اند.
    برِ باغِ دانش همه رُفته اند
    شاهنامه متكي به داستان هاي پيشين باستاني است. اما پيش از آنكه به متن هاي پهلوي زرتشتي وابسته باشد، به سنت زنده و پوياي روايات شفاهي و گاه مكتوب شرق ايران وابسته است و به همين دليل با متون حماسي اوستا تفاوت دارد هرچند به گماني خودِ شاهنامه يكي از منابع زرتشتي است. او راوي داستان هاي شرق ايران است و از اين رو در شاهنامه از داستان هاي جنوب ايران كمتر نشاني است. به عبارتي حكيم توس ناظمي است كه داستان هاي پيشين خود را به نظم در مي آورد.
    
    ادامه دارد
    فرهنگ: شاهنامه، تاريخ به زبان رويا
    


 روزنامه اعتماد، شماره 4089 به تاريخ 26/2/97، صفحه 1 (صفحه اول)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 33 بار
    



آثار ديگري از "محمدعلي سجادي"

  نگاهي به تاريخ و اسطوره در سينما
محمدعلي سجادي، اعتماد 1/7/97
مشاهده متن    
  دروغ ساز بزرگ روزت مبارك!
محمدعلي سجادي، اعتماد 21/6/97
مشاهده متن    
  شاهنامه، تاريخ به زبان رويا
محمدعلي سجادي، اعتماد 30/2/97
مشاهده متن    
  اسطوره هاي مُرده! / به زنده يادِ استاد مهرداد بهار
محمدعلي سجادي، شرق 17/11/96
مشاهده متن    
  روياي شكسپيري بر بام تئاتر مستقل
محمدعلي سجادي، شرق 25/5/95
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه مهندسي كشاورزي
متن مطالب شماره 108، شهريور 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است