|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه كيهان97/2/26: تاريخ تمدن اسلامي- ۲۸: پيشرفت مسلمانان در دانش دريانوردي
magiran.com  > روزنامه كيهان >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 21980
پنجشنبه بيست و پنجم مرداد ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID2827
magiran.com > روزنامه كيهان > شماره 21907 26/2/97 > صفحه 6 (پاورقي) > متن
 
      


تاريخ تمدن اسلامي- ۲۸: پيشرفت مسلمانان در دانش دريانوردي



واقعيتي وجود دارد که هنوز در علم جغرافي و نقشه کشي ثبت نشده و آن اين است که دريانوردان مسلماني که در اقيانوس هند دريانوردي مي کردند، رقم هايي (مختصات جغرافيايي) به جاي گذاشته اند که اگر آنها را با ارقام مدرن مقايسه کنيم، متوجه مي شويم مسلمانان با اختلاف بسيار کم به ارقام مدرن امروزي دست يافته بوده اند.
    براي مثال در کتاب «سليمان مهري» ميان نقاط شرق آفريقا تا جاوه/سوماترا، هفت خط فاصله اي در شمال و جنوب خط استوا رسم شده است. مقايسه اين فاصله ها با داده هاي جديد تنها 32 دقيقه اشتباه نشان مي دهد.
    اگر فاصله ميان آفريقا و سوماترا را 6 الي 8 کيلومتر در نظر بگيريم، درمي يابيم که مسلمانان تا چه اندازه در علم دريانوري پيشرفت کرده بودند. متاسفانه اين اطلاعات تا به امروز، در علم جغرافي و کارتوگرافي ثبت نشده اند.
    پروفسور فوآد سزگين ( مدير انستيتو و موزه علوم و تمدن اسلامي در دانشگاه گوته فرانکفورت) درباره ابتياع قطب نما توسط واسکو دوگاما از مسلمانان مي گويد:
    «...دريانوردان مسلمان يک چنين ابزاري را به واسکو دوگاما نشان داده بودند و گفته بودند که ارتفاع را بر روي کشتي در حال حرکت با اين ابزار محاسبه مي کنند.
     اين ابزار نيز با نام «چماق يعقوب» به اروپا منتقل شد و بسياري نيز فکر کردند اين ابزار، اختراع يک اروپايي بوده است.
    اما در اصل، استفاده از اين ابزار از قرن نهم ميلادي در جهان اسلام آغاز شده بود...»
    
    پايه گذاري دريانوردي مدرن در تمدن اسلامي
    پروفسور فوآد سزگين در ادامه بازخواني تحقيقات و پژوهش هايش در تاريخ دريانوردي متذکر مي شود:
    «...اين باور که، پرتغالي ها پايه گذاران دريانوردي مدرن بوده و بهترين نقشه ها از اقيانوس هند و قاره آفريقا را کشيده اند، نظريه اي است که، جاي بحث دارد. امروزه با استاد به منابع پرتغالي، با قاطعيت مي توانيم اين را اثبات کنيم که؛ پرتغالي ها قبل از آغاز سفرهاي اکتشافي خود، نقشه هاي بسيار دقيقي که در جهان اسلام رسم شده بود را در دست داشتند و به خوبي مي دانستند که براي سفر به آفريقا و هند، کدام مسير را بايد بپيمايند.
    اينها را خود منابع پرتغالي مي گويند. واسکو دوگاما اذعان مي کند، هنگامي که با استفاده از اين نقشه ها و بدون دراختيار داشتن قطب نمايي به اقيانوس هند مي رسد،درشهر «مومباسا» مي بيند که دريانوردان مسلمان نقشه هاي بسيار دقيقي و قطب نماهاي بسيار پيشرفته اي در اختيار دارند. وي همچنين مي گويد که کشتي هاي مسلمانان بسيار بزرگتر از کشتي هاي پرتغالي هاي بوده است. اين شايعه که واسکو دوگاما به هند سفر کرده و پس از بازگشتش، نقشه دقيقي از آفريقا را رسم مي کند ادعايست که علم نقشه کشي نمي تواند آن را بپذيرد. اين نقشه را که مي بينيد، نقشه ايست که ادعا مي شود تنها چند ماه پس از بازگشت واسکو دوگاما از سفر هند رسم شده است. چنين نقشه اي را در صورت مهيا بودن تمام شرايط نيز نمي توان ظرف چند ماه رسم کرد و براي رسم آن چندين سده زمان نياز هست.
    واقعيتي ديگر اين است که تمام دريانورداني که پس از واسکو دوگاما به هند سفر کردند، اين را اعتراف دارند که نقشه هاي بسيار عالي که در هند وجود داشته را با خود به پرتغال برده و هيچ يک از اين نقشه را خودشان رسم نکرده اند. اساساً اين ادعا که پرتغالي ها خالق اين نقشه ها و پايه گذار دانش دريانوردي هستند، افسانه ايست که در قرن 19 ميلادي ساخته شده است...»
    ح) ساخت ابزار و ادوات علمي اسطرلاب سوغات تحصيل جوانان اروپايي در دانشگاههاي اسلامي در روزگار تمدن اسلامي، در سرزمين هاي مختلف اسلامي، علم جويي و علم اندوزي آنچنان در ميان مردم، جذابيت داشت که هرکس براي تفاخر و فخر فروشي هم که بود، خود را طلبه علم يا استاد مي خواند و يا از مظاهر و نشانه هاي علمي براي خودنمايي يا جلب نظر ديگران استفاده مي نمود.
    پرفسور زيگريد هونکه (مورخ، پژوهشگر و نويسنده کتاب «خورشيد الله برفراز مغرب زمين») نمونه اي از اين علاقه مفرط علمي را در هدايا و سوغاتي هاي آن روزگار بيان مي کند:
    «... جزء وسائل رصدخانه منحصر به فردي که پادشاه آلفونسو برحسب نمونه کشورهاي اسلامي دستور ساخت آن را داده بود، انواع اسطرلاب ها يافت مي شد که بهترين آن، اسطرلاب کروي بود. يک نوع اسطرلاب دستي هم بود که ساده و مسطح بود. اين اسطرلاب در بين مسلمانان زيادتر از آن نوع حلقه اي رواج داشت. آن نوع حلقه اي داراي جثه اي بود که فقط به درد رصدخانه مي خورد. در حالي که اسطرلاب مسطح که حلقه کوچکي هم براي آويزان کردن داشت، صفحه اي بود فلزي که کار يک ساعت جيبي منظم را انجام مي داد. مسلمانان با کمک آن مي توانستند وقت صحيح روز را محاسبه کنند و هرجا اقامت مي کردند موقع عبادت را حتي طرف کعبه و بالاخره جهتي که نماز مي گذارند تعيين کنند و مقدار زيادي محاسبه هاي نجومي علمي و همچنين محاسبه هاي نجومي غير علمي... نيز با آن امکان پذير بود. اين اسطرلاب که يونانيان آن را ستاره گير مي ناميدند، متراژ جالبي براي مسلمانان بود. اسطرلاب براي يونانيان فقط يکي دو مورد مصرف داشت در حالي که خوارزمي در يکي از نوشته هايش، بيست و سه مورد مصرف ياد مي کند. اما چندي بعد شخصي نزديک هزار مصرف براي اسطرلاب مي تراشد. خود اين اسطرلاب هم به وسيله مسلمانان بهتر و تکميل تر شد و به تناسب مصارف مختلف به فرم هاي فراواني تبديل گرديد... به ندرت منجم مسلماني پيدا مي شد که دوره اي با طراحي اسطرلاب يا مصرف آن اشتغال نداشته باشد. به همين مناسبت هم اروپاييان با جنب و جوش از آن استقبال کردند. در حدود قرن دهم ميلادي، محصلين اروپايي که به خارج مي رفتند از اين اسطرلاب ها با حکاکي هاي ظريف به عنوان يادبود دوران تحصيلشان از کشورهاي اسلامي همراه مي آوردند و در نيمه اول قرن يازدهم ميلادي يک آلماني دو کتاب درباره مصرف اسطرلاب نوشت. دو کتابي که سراسر آن پر از اصطلاحات عربي بود...»
    اسطرلاب حکايت يک ماشين حساب نجومي را داشت که هر فردي مي توانست با کمي آموزش و دقت، از آن در امور مختلف علمي، زندگي و اجتماعي خود، استفاده نمايد. (در قرن دهم ميلادي) هنوز کسي در اروپا جرآت نمي کرد که به ساختن اين وسيله اندازه گيري زمان بپردازد. در طول دويست سال، اصل آن را از کشورهاي اسلامي وارد نموده و سازندگان آن از اين بازارگرمي که در کشورهاي مسيحي پيدا کرده بود استفاده مي کردند و براي رواج بيشتر، اين کالاي صادراتي ساخت خودشان را که فرنگي ها خواهانش بودند با الفبا و نوشته هاي لاتيني درست کرده، ارائه مي دادند. در اروپا اولين بار در قرن 14 ميلادي اين ابزار اندازه گيري مسلمانان ساخته شد، چون براي محاسبه دقيق نجومي و پيشگويي طلوع و افول ها، اشتباه و خطا غيرقابل اغماض بود و براي دريا نوردان از لحاظ تعيين زمان در محل هاي مختلف و همچنين تعيين جهت، مدتها بود اسطرلاب ارزش هاي بسيار زيادي داشت. تا اينکه در اروپا، در قرن 16 ميلادي آثاري که درباره اسطرلاب نوشته مي شد، فزوني گرفت.
    
    اولين عينک ذره بيني
    از وسايلي که در دوران تمدن اسلامي و توسط دانشمندان اسلامي اختراع شد، عينک ذره بيني بود که براي اولين بار توسط ابن هيثم ساخته شد. پروفسور زيگريد هونکه نويسنده کتاب «خورشيد الله برفراز مغرب زمين» درباره اين اختراع مي گويد:
    «...او (ابن هيثم) کسي است که اولين عينک را براي خواندن اختراع کرد. آزمايش او در مورد جريان نور در داخل يک جسم کروي اهميت استادانه اش را چه از لحاظ تئوري و چه از لحاظ عمل نشان مي دهد. آزمايشي که دويست سال بعد طبق مفاهيم و هدف او، به وسيله کمال الدين که خود نيز هم قدر او به حساب مي آيد و شارح آثاريست، انجام شد...»
    تاريخ تمدن اسلامي- ۲۸: پيشرفت مسلمانان در دانش دريانوردي
    


 روزنامه كيهان، شماره 21907 به تاريخ 26/2/97، صفحه 6 (پاورقي)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 15 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله ميكروب شناسي ايران
متن مطالب شماره 3 (پياپي 47)، 2018را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است