|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/2/26: ما اصلا سياست هاي نئوليبرالي نداريم
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4249
پنج شنبه 15 آذر 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4089 26/2/97 > صفحه 14 (انديشه) > متن
 
      


علوم اجتماعي 
ما اصلا سياست هاي نئوليبرالي نداريم
طبقه و قشربندي اجتماعي، نوشته رزماري كرامپتون در گفت و گو با هوشنگ نايبي

نويسنده: محسن آزموده


    
     بورژوازي ما رشد نكرده است
    شكاف طبقاتي بيشتر شده است

    
    وقتي در ايران بحث از طبقه و تحليل طبقاتي درمي گيرد، واكنش دو گروه عمده را برمي انگيزد: گروه نخست كساني هستند كه مي گويند در ايران طبقه به معناي دقيق آن وجود ندارد يعني ما در تاريخ خودمان نه طبقه كارگر داشته ايم و نه طبقه بورژوازي. مثال بارز اين ديدگاه كتاب تاثيرگذار احمد اشرف با عنوان «موانع تاريخي رشد سرمايه داري در ايران» است. ديدگاه دوم متعلق به كساني است كه مدعي اند مفهوم مبهم و ناروشن طبقه كهنه شده است و با شكست ماركسيسم و انديشه چپ در عرصه واقعيت و به ويژه بعد از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي، ديگر زمانه تحليل طبقاتي به سر آمده است و به جاي تحليل طبقاتي بايد از روش هاي آماري و پوزيتيويستي براي توضيح تحولات اجتماعي بهره گرفت: به عبارت دقيق تر از نظر اين گروه «طبقه» به عنوان مفهومي كه بتواند واقعيت اجتماعي را توضيح بدهد، ناكارآمد است. رزماري كرامپتون (٢٠١٧-١٩٤٢م.)، جامعه شناس و آكادميسين بريتانيايي اما معتقد است كه اين ادعاها غلط است و ما بايد در نگاه خودمان نسبت به مفهوم طبقه و تحليل طبقاتي بازنگري كنيم، به خصوص با توجه به بحران اقتصادي روزگار ما و آشكار شدن پيامدهاي سياست هاي نئوليبرالي در چند دهه گذشته. هوشنگ نايبي، استاد جامعه شناسي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران اخيرا كتاب او با عنوان «طبقه و قشربندي اجتماعي» را ترجمه و نشر ني آن را منتشر كرده است. البته دكتر نايبي با وجود كرامپتون، كماكان از نئوليبراليسم دفاع مي كند و معتقد است كه منتقدان سياست هاي نئوليبرال از ارايه بديل كارآمد ناتوان بوده اند. به نظر او در ايران سياست هاي نئوليبرالي تحقق نيافته و از اين حيث منتقدان وطني اين سياست ها چيزي را نقد مي كنند كه في الواقع در ايران به منصه ظهور نرسيده است.
    
    

    
    در ابتدا مي خواستم بفرماييد شما بر چه اساسي به ترجمه و انتشار اين كتاب مبادرت ورزيديد؟ آيا در راستاي همان بازانديشي به مفهوم طبقه اين ترجمه صورت گرفت؟
    طبقه و قشربندي اجتماعي يكي از مفاهيم اساسي جامعه شناسي و علوم اجتماعي است و دست كم در تمام تحقيقات پيمايشي كه با جمعيت هاي بزرگ سر و كار دارند، به عنوان متغير زمينه اي به كار مي رود. اما اين مفهوم به خوبي پرورده نشده است و به همين دليل معمولا در تحقيقات در زمينه كاربرد مفهوم طبقه سردرگمي وجود دارد و گاهي مفهوم طبقه به شاخص ساده اي تنزل مي يابد مثلا متراژ خانه فرد چقدر است يا درآمدش چقدر است و... البته راجع به مفهوم طبقه در زبان فارسي چندين كتاب تاليف و ترجمه هست، اما محدود هستند. در مورد اهميت مفهوم طبقه و قابليت تبييني آن بايد به پيشينه اين مفهوم اشاره كرد. تحليل طبقاتي اساسا يك تحليل ماركسيستي است. ماركس طبقه را مهم ترين عامل در تبيين تحولات اجتماعي و كل جامعه به خصوص جامعه مدرن را عرصه مبارزه طبقاتي مي داند. او اين رسالت را براي پرولتاريا قائل بود كه اگر از آگاهي در خود عبور كند و به آگاهي براي خود (خودآگاهي) برسد، يعني بداند كه توليد روي دوش او است ولي مورد استثمار قرار مي گيرد و با تشكل سازماني كه تجمع در كارخانه هاي صنعتي را امكان پذير مي سازد قدرت عظيمي كسب كند و مي تواند جامعه را دگرگون و نظام سرمايه داري را سرنگون كند و نظام سوسياليستي بنا كند. در واقع ماركس رسالت بزرگي براي طبقه كارگر قائل بود و ماركسيسم اساسا حول و حوش تحليل طبقاتي شكل گرفت. اين روش مدت ها در جوامع علمي رواج داشت. اما همانطور كه اشاره كرديد، در دهه هاي اخير گفته مي شود كه اين روش قابليت تبييني و كارآمدي ندارد. اين ديدگاه به ايران اختصاص ندارد و در جوامع غربي نيز حاكم است. اتفاقا خانم كرامپتون به نقد همين ديدگاه مي پردازد و بر آن است نشان دهد طبقه نمرده است و هنوز هم مي توان از اين مفهوم و اين روش براي تبيين تحولات اجتماعي بهره گرفت.
    
    رويكرد او با نگرش ماركسيسم ارتدوكس به طبقه چه تفاوتي دارد؟
    البته به دلايل مختلفي آن نگرش ماركسيستي ديگر طرفداري يا طرفدار چنداني ندارد. نخستين دليل شكست تجربه سوسياليسم است، يعني از نظر تجربي آن ديدگاه موفق نبود. از نظر پيش بيني هاي ماركس نسبت به پيشروي روزافزون پرولتاريا نيز آن نگرش ماركسيستي شكست خورد. ماركس معتقد بود كه طبقات بينابين هم در دو طبقه سرمايه دار و پرولتاريا (كارگر) مستحيل مي شوند و بيشتر افراد جامعه به طبقه پرولتر مي پيوندند و اين طبقه نيروي عظيمي كسب مي كند. اما در واقعيت عكس آن رخ داده، يعني در روند تحول جوامع غربي روز به روز بر طبقه متوسط افزوده و از طبقه كارگر كاسته شده است. اين تحول حتي در كشورهاي نيمه مدني مثل كشور ما هم مشهود است، اگرچه شدت آن در جوامع غربي بيشتر بوده زيرا صنايع سنگين كه پايگاه طبقه كارگر بود، در غرب رو به افول گذاشته و بخش بزرگي از كارها اتوماسيون شده است و ديگر به كارگر نياز نيست و بخشي ديگر را نيز به كشورهاي جهان سوم مثل چين و هند و آسياي شرقي منتقل كرده اند. بنابراين در كشورهاي غربي پايگاه طبقه كارگر كه صنايع سنگين بود، تضعيف و در عوض با ظهور تكنولوژي هاي جديد، طبقه متوسط كه متكي بر كار فكري است، گسترده تر شده است: ضمن آنكه در غرب هيچگاه طبقه كارگر به دنبال انقلاب نبوده است، البته تشكل صنفي داشته و به دنبال افزايش دستمزد و بهبود شرايط كار بوده و چانه زني كرده است، اما هيچ وقت به دنبال سرنگوني نظام جامعه نبوده است. بنابراين تمام پيش بيني هاي ماركس كه حول و حوش تمركز روي مفهوم طبقه بوده نادرست از آب درآمده و تحقق نپذيرفته و از اين رو در غرب اهميت طبقه با ديدگاه ماركسيستي كنار رفته است. با اين همه از ابعاد ديگري مثل نگرش كاركردگرايي و به ويژه با نگاه كساني چون بورديو كه بعد فرهنگي را اضافه مي كنند، توجه به طبقه تا حدي احيا مي شود.
    
    رزماري كرامپتون مي گويد عموما طبقه را بر مبناي شغل مي فهمند، اما به نظر او اين تعريف بسنده نيست و مي گويد طبقه را بر اساس سه ديدگاه مي توان تعريف كرد: نخست بر اساس تفاوت هاي اقتصادي دوم بر اساس سبك زندگي و سوم بر اساس بازيگري سياسي و اجتماعي. به نظر شما كدام تعريف از طبقه دقيق تر است؟
    از سه بعدي كه گفتيد، جنبه بازيگري سياسي و اجتماعي تقريبا كنار رفته است و طبقات ديگر بازيگر سياسي و اجتماعي نيستند. همچنان كه امروز مي بينيم حزب كارگر انگلستان ديگر خود را نماينده صرف طبقه كارگر معرفي نمي كند و از راه سوم حرف مي زند.
    
    منظورتان از اينكه طبقه ديگر بازيگر سياسي و اجتماعي تلقي نمي شود، نقش انقلابي طبقه است؟ زيرا به هر حال طبقات كماكان در تحولات اجتماعي و سياسي نقش دارند.
    بله، طبقات هميشه مطالبات دارند و چانه زني هميشه است. اما اين طور نيست كه يك طبقه چنان متشكل شود كه بخواهد نظام سياسي را عوض كند. حزب كارگر بريتانيا به عنوان بازيگر سياسي و اجتماعي قبلا مدعي بود كه وقتي به قدرت برسد، بخش خصوصي را محدود مي كند و صنايع دولتي را گسترش مي دهد. اما الان گويا همين حزب كارگر كه تا حد دولت رفاه هم پيش رفته بود، از آن ديدگاه عدول كرده و به بيشتر سياست هاي نئوليبرالي تن در داده است. به هر روي اين بخش نئوليبرالي كه قبلا بود، باز دوباره كار مي كند. اين بخش خصوصي است كه با ابتكار و نوآوري جامعه را متحول مي سازد. با طبقه كارگر وقتي مي خواهيد برابري ايجاد كنيد، كار به گرسنگي مي كشد و برابري در گرسنگي مي شود. اما بورژوازي به دليل ابتكار و نوآوري جامعه را توسعه مي بخشد و از پيشرفت هايي كه پديد مي آورد، همه جامعه سود مي برند.
    
    اما يكي از دلايلي كه كرامپتون به مفهوم طبقه باز مي گردد، شكست همين سياست هاي نئوليبرالي است. او معتقد است از اواخر دهه ١٩٧٠ و اوايل دهه ١٩٨٠ با افول سياست هاي دولت رفاهي كينزي و ظهور نئوليبراليسم، با گذشته ٤٠ سال شاهد گسترده تر شدن و تعميق شكاف طبقاتي هستيم و گويا پايگاه نظري نئوليبرالي نتوانسته تحولاتي كه در اين چند دهه رخ داده را به خوبي توضيح دهد.
    البته به نظر من سياست هاي نئوليبرالي در غرب شكست نخورده و كماكان برقرار است و چنان كه گفتم حزب كارگر هم عملا همان سياست هاي نئوليبرالي دوره تاچر را پيش مي برد. كرامپتون به درستي مي گويد كه بر اساس اين سياست ها شكاف طبقاتي بيشتر شده است، اما اين بدان معنا نيست كه مردم فقيرتر شده اند بلكه ثروتمندها، ثروتمندتر شده اند. اتفاقا نئوليبراليسم مي گويد هرچه تمركز ثروت در دستان طبقات بالا بيشتر باشد، بهتر و بيشتر آن را در كار توليد مي اندازند و توليد گسترش مي يابد و وضع اقتصاد بهتر مي شود. البته ما يك بحران اقتصادي جهاني مواجه بوديم كه تاثيري منفي بر وضع مالي بخش هاي وسيعي از مردم گذاشت هر چند به تدريج در حال افول است. ولي در كل سياست هاي نئوليبرالي همين است و مي گويد ما با شكاف طبقاتي كار نداريم و هر چه بيشتر باشد، بهتر است. زيرا باعث مي شود قدرت ابتكار و نوآوري طبقات بالا بيشتر مي شود. اين كاري است كه در دولت ترامپ نيز انجام مي شود و معتقد است اگر ماليات كمتر شود، شركت ها بيشتر مي توانند كار كنند و فعاليت هاي شان گسترده تر مي شود، زيرا شركت ها سود بيشتري مي برند. درست است كه وقتي شركت ها ماليات كمتري مي دهند، دولت كمتر مي تواند به طبقات پايين مستقيما كمك كند و بيمه بازنشستگي و... بدهد. اما در عوض چون كار توليد مي شود و فعاليت شركت ها بيشتر مي شود، مردم بيشتر كار مي كنند و نتايج آن اين خلا را پر مي كند.
    
    به عقيده كرامپتون سياست هاي نئوليبرالي دو پيامد مي تواند داشته باشد: از سويي دولت هاي نئوليبرال محافظه كارتر مي شوند و از سوي جامعه نيز به ارايه بديل هايي براي نئوليبراليسم منجر مي شود. اين بديل نئوليبراليسم به نظر شما چيست؟
    اتفاقا ضعف منتقدان نئوليبراليسم اين است كه بديل ندارند. تنها بديل آنها جامعه سوسياليستي يا دولت هاي رفاه بود. سياست دولت رفاه را نيز نئوليبراليسم عقب نشانده است. به هر حال منتقدان ديدگاه جديدي ارايه نكرده اند. با افزايش شكاف طبقاتي درست است كه دولت ها محافظه كارتر مي شوند و طبعا نمود اين سياست ها دست كم بر زندگي بخش هايي از مردم تاثير مي گذارد و به اعتراضات موضعي مي كشد.
    
    اين اعتراضات تا كجا پيش مي رود؟
    آينده را نمي توان پيش بيني كرد. به نظر من نئوليبرال ها معتقدند دامنه اين اعتراضات تا حدي گسترش نمي يابد كه كل نظام را متزلزل سازد.
    
    جالب است كه به عقيده كرامپتون خانواده نهادي است كه به افزايش نابرابري كمك مي كند.
    بله. نهاد خانواده به بازتوليد نظم طبقاتي ياري مي رساند. بچه هاي طبقه متوسط به دليل امكانات بيشتر، بهتر مي توانند به آموزش عالي روي بياورند و از تحرك طبقاتي بيشتري برخوردار شوند خاصه حالا كه نئوليبراليسم حاكم است و همه چيز به سمت بخش خصوصي مي رود، طبقه متوسط بيشتر امكان دارد كه براي پيشرفت فرزندان شان هزينه كنند و بنابراين فرزندان طبقه متوسط بيشتر مي توانند از اين مزايا استفاده كنند. در نتيجه در فضاي نئوليبرال تحرك اجتماعي از طبقات پايين به بالا، كاهش مي يابد و بازتوليد طبقاتي طبقه متوسط شدت بيشتري مي يابد.
    
    فرهنگ در ادبيات كلاسيك و ارتدوكس ماركسيستي كمتر مورد توجه قرار گرفته است. اما به عقيده كرامپتون حتي در تحليل طبقاتي بايد به مقوله فرهنگ به طور جدي توجه كرد و از متفكراني چون بورديو كه به اين موضوع به طور ويژه توجه كرده اند، بهره گرفت. البته در خود ادبيات ماركسيستي چهره هايي چون گرامشي و آلتوسر اهميت مقوله فرهنگ را گوشزد كرده بودند.
    بطور كلي آن جبرگرايي در صورت ماركسيسم ارتدوكس كه مي گويد اقتصاد زيربنا است و فرهنگ روبناست، امروز ديگر طرفدار ندارد. حتي چنان كه گفتيد، برخي متفكران چپ مثل گرامشي براي فرهنگ استقلال نسبي قائلند و معتقدند كه فرهنگ هم به همان نسبت اقتصاد مي تواند موثر باشد. بورديو اين ديدگاه را بسط مي دهد و در كنار سرمايه اقتصادي، سرمايه هاي نمادين، اجتماعي و فرهنگي را نيز برجسته مي كند. او مي گويد كساني كه به ويژه از سرمايه فرهنگي برخوردار باشند، به همان نسبت در جامعه متمايز مي شوند. به عقيده او تمايزهاي اجتماعي صرفا به دليل برخورداري اقتصادي نيست، بلكه فرهنگ و سرمايه فرهنگي نيز همين نقش را ايجاد مي كند. يعني قشربندي طبقات و تمايزات اجتماعي صرفا مبتني بر اقتصاد نيست. البته اين را وبر هم پيشاپيش مطرح كرده بود و گفته بود كه در جامعه منزلت و پرستيژ، اقتصاد و احزاب سياسي سه منبع متفاوت قدرت گرفتن نيروهاي اجتماعي و تمايزيابي است.
    
    جامعه شناسي فراتر از جنبه توصيفي، يك معرفت هنجاري هم هست. ما در سطح توصيف شاهد شكاف طبقاتي و افزايش آن هستيم. به نظر شما يك جامعه شناس از منظر هنجاري چطور مي تواند از جامعه دفاع كند و مانع از گسترش اين شكاف طبقاتي شود؟
    منظورتان از دفاع از جامعه را متوجه نمي شوم.
    
    الان در جامعه ما سياستگذاران اقتصادي، عموما يا اقتصاد خوانده اند يا از رشته هاي مهندسي برآمده اند. به عبارت ديگر خاستگاه سياستگذاري اقتصادي ما فني و اقتصادي است. جامعه شناسان به عنوان ناظراني كه شاهد چرخه انباشت سرمايه هستند و مي بينند كه در نتيجه اين انباشت شكاف طبقاتي در حال افزايش است، چه مي تواند بكند؟ به سياستگذاران و اقتصاددانان چه توصيه اي مي تواند بكند و به آنها بگويد جامعه در حال از دست رفتن است.
    اينكه مي گوييد شكاف طبقاتي زياد مي شود و جامعه از هم مي پاشد، بر اساس ديدگاه هاي متفاوتي حاصل مي شود. اگر شما معتقد باشيد كه گسترش شكاف طبقاتي به ضرر جامعه است، آن وقت بايد به دنبال راه حلي براي جلوگيري از آن بود تا شكاف را كاهش داد. راه حلي كه اين ديدگاه پيشنهاد مي كند بازتوزيع ثروت و دولت رفاه و دادن مستمري از دولت به گروه هاي كم درآمد است. اين اقدامات هميشه بوده و لازم نيست الان جامعه شناسان به اقتصاددانان پيشنهادي بدهند. اين راه حل ها ارايه شده است. منتها بستگي به اين دارد كه كدام ديدگاه را قبول داريد. اما اگر شما ستايشگر بورژوازي باشيد، آن وقت فكر مي كنيد هر چه بورژوازي بيشتر گسترش پيدا كند ولو شكاف طبقاتي بيشتر شود، در جايي كه توليد هست مثل جوامع غربي، آن انباشت سرمايه به توليد و جامعه باز مي گردد. اما اگر جايي باشد كه انباشت توليد صورت نگيرد و شكاف طبقاتي فقط به اين معنا افزايش يابد كه پول از جامعه و چرخه توليد خارج شود، آن گاه پيشرفتي صورت نگرفته جز اينكه مردم فقيرتر شده اند. اما آن شكاف اقتصادي در جايي كه تمركز و انباشت سرمايه در توليد ملي به كار رود، موجب پيشرفت اقتصادي كشور مي شود و همگان از رونق اقتصادي بهره مند مي شوند.
    
    البته مي توان گفت كه شكاف طبقاتي در عرصه فرهنگي هم زياد است، اما مساله اين است كه طبقات فرودست ابزار بازنمايي فرهنگي را در اختيار ندارند و به اين دليل وضعيت اقتصادي و فرهنگي آنها امكان بازنمايي پيدا نمي كند. به عبارت ديگر اين كم شدن در بيان شما به لحاظ عملي نيست، بلكه تنها در سطح بازنمايي است.
    يعني شما معتقديد كه در رسانه ها سبك زندگي طبقه متوسط تبليغ مي شود و بخش بزرگي از جمعيت كه فاقد اين امكانات هستند، احساس محروميت مي كنند. بله، اين درست است.
    
    در جامعه ما تحليل طبقاتي چقدر امكان پذير است؟
    تحليل طبقاتي ماركسيستي يك ديدگاه نظري است كه در تجربه تاريخي موفق نبود. تحليل طبقاتي به آن معنا چنان كه گفتم بر طبقه كارگر و نقش آفريني آن در نتيجه خودآگاهي اش متمركز است. اين امر در غرب هم صورت نگرفت. كارگران تا حد مبارزه صنفي پيش رفتند، اما نه تا سطح انقلابي چه برسد به جاهاي ديگر كه طبقه كارگر حتي به تشكل صنفي براي مبارزات صنفي هم نرسيد. البته در ايران طبقه كارگر وجود دارد، اما آن قدر قوي نبوده كه بتواند به شكل تشكل صنفي در بيايد و مطالبه صنفي بكند و به عنوان بازيگر صنفي اقتصادي عرض اندام كند.
    
    در مورد طبقه متوسط در ايران چه مي توان گفت؟ در ايران طيف وسيعي از جمعيت خود را متعلق به اين طبقه مي دانند. آيا اين مفهوم طبقه متوسط در ايران مفهومي مبهم و نامتمايز نيست كه صرفا واقعيت را براي يك جامعه شناس و پژوهشگر اجتماعي مبهم مي كند؟
    وقتي بخواهيد تتبع دقيق تري كنيد، در خود طبقه كارگر و بورژوازي نيز اين تنوع را مي بينيد. مثلا ما بورژوازي مالي داريم و بورژوازي صنعتي و... اما وقتي كلي در نظر مي گيريم، مي توانيم از طبقه متوسط نام ببريم. در كشورهاي جهان سوم هم اين طبقه متوسط است كه هم از نظر تعداد زياد است و هم از اين حيث كه تحصيلكرده هستند و مراكز اداري را در اختيار دارند بنابر اين نيروي اجتماعي مهمي است. تحليل طبقاتي در جايي كه تفاوت اقشار جامعه را نه عاملي تعيين كننده ولي عاملي مهم در نظر بگيرد مناسبت دارد. مثلا طبقه متوسط مي خواهد در قدرت سياسي سهم بيشتري داشته باشد، آزادي هايش تامين شود، آن طور كه دلش مي خواهد زندگي كند. به طور كلي عمده مطالبات طبقه متوسط معطوف به سبك زندگي است و مطالبات طبقات پايين عمدتا صنفي- اقتصادي است.
    
    شما به ستايشگري بورژوازي اشاره كرديد فكر مي كنيد طبقه بورژوازي در ايران در اين گستره صد ساله در پويشگري هاي خود موفق بوده است؟
    خير، اگر موفق بود ما يك كشور توليدكننده صنعتي بوديم. اينكه ما يك كشور توليدكننده نيستيم به اين دليل است كه بورژوازي ما رشد نكرده است. به همين خاطر مي گويم بايد ستايشگر بورژوازي باشيم، زيرا ما بايد بيش از هر چيز به دنبال اين باشيم كه بورژوازي در كشور رشد كند تا به توليد ملي و رشد اقتصادي برسيم.
    
    چه كار مي توانيم بكنيم كه بورژوازي رشد كند؟
    اين امر به متغيرهاي زيادي بستگي دارد. البته در قانون اساسي ما بر نقش بخش خصوصي تاكيد مي شود و حتي سازمان واگذاري اموال دولتي به بخش خصوصي داريم.
    
    يعني شما معتقديد كه سياست هاي نئوليبرالي كه از اوايل دهه ١٣٧٠ تاكنون در ايران اجرا شده، موفق نبوده است؟
    ما اصلا سياست نئوليبرالي نداريم. بخش خصوصي در ايران خيلي ضعيف است و بخش دولتي خيلي قوي و بخش هاي نيمه دولتي بخش بزرگي از اقتصاد ايران را تحت سيطره دارند و نفوذشان هم خيلي بيشتر از بخش خصوصي است. در نتيجه در ايران نمي توان از سياست نئوليبرالي صحبت كرد. سياست نئوليبرالي يعني اقتصاد عمدتا در دست بخش خصوصي باشد و دولت نه تنها در جهت محدود كردن بازار آزاد و رقابت نيست بلكه وظيفه اصلي آن حمايت از بورژوازي است. در ايران اصلا اين طور نيست. آيا در ايران بخش خصوصي دست بالا را دارد و عمدتا همه فعاليت هاي اقتصادي دردست بخش خصوصي است؟ اگر اين طور بود و دولت در امور دخالت نمي كرد، مي شد گفت كه در ايران سياست هاي نئوليبرالي حاكم است. البته شايد گام هاي كوچكي در اين زمينه برداشته باشيم. ولي در واقع ضعف ما اين است كه سياست هاي نئوليبرالي نداريم.
    
    اخيرا برخي روشنفكران به انتقاد تند از نئوليبراليسم پرداخته اند. مثلا دكتر سروش در گفتاري با عنوان نئوليبراليسم مسلح مشخصا به نقد اين ديدگاه مي پردازد، در حالي كه مثلا يك دهه پيش ايشان و بسياري از روشنفكران ديگر دست كم از ليبراليسم اقتصادي دفاع مي كردند.
    من نمي دانم منظور از نئوليبراليسم در ايران چيست كه همه آن را نقد مي كنند.
    
    دكتر كاشي گفته علت اين نقد نئوليبراليسم از سوي روشنفكراني مثل دكتر سروش، تجربه زندگي در غرب و ذيل سرمايه داري غربي است، يعني جايي كه تحقق اصلي نئوليبراليسم رخ داده است. آيا فكر نمي كنيد كه نقد نئوليبراليسم امري جدي است و اختصاصي به روشنفكران ايراني ندارد؟
    در واقع چپ كه زماني منتقد كل سرمايه داري بود، به دليل شكست تاريخي اش محدود به نقد نئوليبراليسم شده است كه در غرب طرفدار دارد زيرا طبقات پايين در كوتاه مدت از سياست هاي نئوليبراليستي بهره مند نمي شوند. وقتي در امريكا بيمه حذف شود طبعا باعث نارضايتي عده اي مي شود. بنابراين نقد سياست هاي نئوليبرال در غرب مناسبت و خريدار دارد. اما در ايران اصلا موضوعيت ندارد. ما سياست هاي نئوليبرالي نداريم. بخش خصوصي در اينجا دست بالا را ندارد كه از سياست هاي نئوليبرالي سخن راند. سياست هاي نئوليبرالي اساسا تامين بازار آزاد و رقابت آزاد است نه حذف مزاياي اجتماعي اقشار پايين جامعه.
    
    شما كه منتقد نگاه ناقدان نئوليبراليسم هستيد، چرا اين كتاب را كه متعلق به يكي از اين ناقدان است، ترجمه كرديد؟
    اين براي آشنايي با ديدگاه ها است. براي اينكه بتوان ليبراليسم را خوب شناخت بايد دانست كه منتقدان آن چه مي گويند. البته ليبراليسم خود به روشني مي گويد بايد دخالت دولت كم شود، بازار آزاد باشد و... اينها يك دستورالعمل هاي كلي است. اما وقتي مخالفان آن را نقد مي كنند، ايرادهايش مشخص مي شود و معلوم مي شود كه وقتي نئوليبراليسم پياده مي شود، چه نتايجي حاصل مي شود. اينها بينش آدم را گسترش مي دهد. خود نئوليبرال ها هم نمي گويند كه مردم را كلا رها كنيد. مثلا وقتي در امريكا بيمه اوباما را برمي دارند، به معناي رها كردن مردم فقير نيست و بيمه اقشار فقير از جمله سالخوردگان و بيكاراني كه استطاعت مالي خريد بيمه خصوصي را ندارند قطع نمي شود.
    
    شما معتقديد كه منتقدان نئوليبراليسم نتوانسته اند بديل مناسبي براي آن عرضه كنند.
    البته بديل هايي بوده است. مثل جامعه سوسياليستي كه كاملا شكست خورده است و فكر نكنم كسي دنبالش باشد و ديگري دولت رفاه است كه بخش هاي بزرگي از اقتصاد در دستش است و عمدتا برنامه هاي رفاهي دارد و مستمري هاي بيكاري مي دهد و وضع مالي حداقلي درخوري براي عموم مردم تامين مي كند كه البته به زعم نئوليبراليست ها به بهاي تن پروري و كاهش انگيزه در اقشار پايين و عدم رشد بالاي اقتصادي است. اينها بديل هاي نئوليبراليسم بوده و هست. هميشه مبارزه اي بين اينها هست. الان فعلا نئوليبراليسم دست بالا را دارد. مدت ها قبل اين دولت هاي رفاه بودند كه لااقل در اروپا دست بالا را داشتند.
    
    
    

    
    طبقه نمرده است!
    رزماري كرامپتون (٢٠١١-١٩٤٢ م.) آكادميسين و جامعه شناس بريتانيايي، متخصص حوزه مطالعات جنسيت و طبقات اجتماعي است. او از سال ١٩٩٩ تا سال ٢٠٠٨ استاد جامعه شناسي دانشگاه لندن و بعد از آن استاد افتخاري اين دانشگاه بود. كرامپتون همچنين در دانشگاه هاي كمبريج، كنت و لايستر فعاليت كرده است. كرامپتون در سال ٢٠٠٧ به فرهنگستان علوم بريتانيا در زمينه علوم انساني و علوم اجتماعي در آمد. او يكي از جامعه شناسان برجسته و پيشگام در حوزه مطالعات زنان و جنسيت بود و نقشي كليدي در احياي توجه به مطالعات نابرابري هاي طبقاتي در علوم اجتماعي ايفا كرد، در زمان هاي كه بسياري اصرار داشتند كه «طبقه مرده است» كرامپتون در يادداشت كوتاهي درباره سير فكري اش در جامعه شناسي تاكيد كرده است كه به طور اتفاقي در اين عرصه پاي گذاشته است. او نوشته است كه در بدو امر در مدرسه گرامر همپشاير، رشته فيزيك و شيمي را انتخاب كرده بود تا بتواند در دانشگاه ادبيات انگليسي بخواند. اما خيلي زود در كالج لندن دريافت كه به خطاي وحشتناكي دچار شده است، زيرا در زمينه زبان لاتين چندان موفق نيست. به همين دليل به سمت جامعه شناسي سوق يافت. او در يادداشت مذكور نوشته است «اگرچه آغاز كارم با جامعه شناسي تصادفي بود، اما هيچگاه تصور نكرده ام كه سفرم در اين رشته پايان يافته است. من هميشه كار يك جامعه شناس را شبيه كار يك كارآگاه ديده ام، تركيبي از شيوه هاي گوناگون استدلال ورزي و روش هاي متفاوت براي نيل به يك توضيح رضايت بخش از پديده اي مشخص. خوشبختانه (و شايد هم بتوان گفت بدبختانه) در جامعه شناسي هميشه مسائلي هست كه نيازمند توضيحند و اين كاري است كه جامعه شناسان انجام مي دهند». از ميان آثار كرامپتون مي توان به اين عناوين اشاره كرد: زنان و كار در بريتانياي جديد (١٩٩٧)، بازانديشي درباب طبقه: فرهنگ، هويت ها و سبك زندگي (٢٠٠٥)، استخدام و خانواده: بازآرايي كار و زندگي خانواده در جوامع جديد (٢٠٠٦)، ويراست سوم طبقه و قشربندي اجتماعي (٢٠٠٨).

    
    
    علوم اجتماعي: ما اصلا سياست هاي نئوليبرالي نداريم / طبقه و قشربندي اجتماعي، نوشته رزماري كرامپتون در گفت و گو با هوشنگ نايبي
    


 روزنامه اعتماد، شماره 4089 به تاريخ 26/2/97، صفحه 14 (انديشه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 57 بار
    



آثار ديگري از "محسن آزموده"

  حديث بي قراري لوطي ها / نگاهي گذرا به تحول سنت پهلواني در ايران
محسن آزموده، اعتماد 25/6/97
مشاهده متن    
  بحر در كوزه
محسن آزموده، اعتماد 24/6/97
مشاهده متن    
  برخاستن از خواب چهل ساله / نگاهي به كتاب «ناصر خسرو» نوشته محمد دهقاني
محسن آزموده، اعتماد 22/6/97
مشاهده متن    
  در دفاع از فلسفه / سوداي تفكيك در گفت و گو با حسن اسلامي اردكاني
محسن آزموده، اعتماد 21/6/97
مشاهده متن    
  ابوحيان عصر ما
محسن آزموده، اعتماد 20/6/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه روان شناسي كاربردي
متن مطالب شماره 3 (پياپي 47)، پاييز 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است