|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/4/21: روشنفكران مقصرند
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4140
يكشنبه سي و يكم تير ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4132 21/4/97 > صفحه 4 (جهان) > متن
 
      


سوژه روز 
روشنفكران مقصرند
از سركوب هاي استبداد تا عافيت طلبي و بي تفاوتي در عراق

نويسنده: علي موسوي خلخالي


    
    هنگامي كه اروپا، به ويژه اروپاي مركزي، دستخوش خشونت و سركوب گسترده فاشيسم و نازيسم در ايتاليا و آلمان و اتريش شد طبقه اي كه به شدت با آنها برخورد و تلاش شد تا از روند اجتماعي و فرهنگي كشور كنار گذاشته شوند، انديشمندان، صاحب نظران، دانشمندان علوم اجتماعي و علوم انساني و استادان دانشگاه ها بودند. در پي اين قلع و قمع بسياري از آنها مجبور به مهاجرت از كشورهاي شان به سمت ايالات متحده امريكا و تا اندازه كمتري بريتانيا شدند. دانشمندان و فرهيختگان بسياري به ويژه از آلمان، ايتاليا، اتريش، لهستان، چك، مجارستان و لهستان مجبور به مهاجرت شدند كه از جمله آنها مي توان به هرمان هسه، لودوويگ ويتگنشتاين، زيگموند فرويد، فرانتس نويمان، اريك فروم، توماس مان، گائتانو سال وه ميني، هربرت ماركوزه، ماكس هوركهيامر، تئودور آدورنو و بسياري ديگر اشاره كرد. اگر چه بسياري از آنها به دليل يهودي بودن مجبور به ترك ديارشان شدند اما در ميان آنها كساني هم بودند كه يهودي نبودند و به واسطه فشارهاي حكومت هاي فاشيسم و نازيسم مجبور به مهاجرت شدند. بسياري از آنها يا حاضر به قبول نظام حاكم بر كشورشان نشدند و ترجيح دادند مهاجرت كنند تا به افشاگري عليه حكومت هاي استبدادي حاكم بر كشورشان مبادرت ورزند، مثل سال وه ميني يا فضا را آنقدر سخت ديدند كه احساس كردند ديگر مجالي براي تنفس فرهنگي و علمي وجود ندارد، مثل لودوويگ ويتگنشتاين يا توماس مان. نكته بارز اقدام آنها در اين بود كه تقريبا تمامي اين افراد با مهاجرت خود هويت خود را حفظ كردند و رسالت خود را به تقويت فرهنگ كشورشان و تربيت نيروهاي انساني با هدف بازگشت به كشور و خدمت به كشورشان تعريف كردند. اكثر آنها هنگامي كه به ايالات متحده- كشوري كه از تمامي آنها به خوبي استقبال كرد و فضا را براي فعاليت آزادانه آنها در تمامي سطوح اجتماعي فراهم كرد و از توانايي هاي آنها تقدير فراوان به عمل آورد و از آنها براي تقويت بنيه فرهنگي خود استفاده كرد و آنها هم هميشه به واسطه اين موقعيتي كه امريكا در اختيارشان گذاشته بود قدردان آن بودند - مهاجرت كردند هويت خود را از دست ندادند و دچار خودباختگي نشدند و حتي يك روز هم فراموش نكردند كه بايد روزي به كشورشان برگردند و تجربيات خود را در اختيار جامعه خود قرار دهند و به مردمان كشور خود خدمت كنند. آنها هيچگاه شيفته و باخته امريكا نشدند و با تربيت نيروي انساني ورزيده و پويا تلاش كردند آنها را براي احياي اروپاي جنگ زده فارغ از ديدگاه و تمايلات مذهبي و سياسي شان، ترغيب كنند. نتيجه آن را هم ديديم، وقتي كه آنها بعد از پايان جنگ جهاني دوم به كشورهاي خود بازگشتند چنان شان و منزلتي داشتند كه به راحتي توانستند جايگاه اصلي خود را در بدنه اجتماعي و فرهنگي كشورشان بيابند و تبديل به حلقه اي مستحكم ميان جامعه خود با حاكمان جديد شدند. اگرچه بسياري از آنها ترجيح دادند در دوران جديد اروپا وارد قدرت نشوند و تنها روشنفكر يا استاد دانشگاه يا نهايتا مشاور باقي بمانند اما نفوذ اجتماعي و فرهنگي و سياسي آنها دست كمي از سياستمداران نداشت. تشكيل اتاق هاي فكر و مكاتبي نظير مكتب فرانكفورت يا حلقه وين ماحصل همين دوران است. اين حلقه واسطه سبب شد تا آنها بتوانند از يك سو به خوبي خواسته هاي مردم را به هيات حاكمه منتقل كنند و از سوي ديگر در شكل گيري حكومت هاي جديد بعد از فروپاشي حكومت هاي فاشيستي و نازيسم در اروپا نقش آفريني كنند. بي شك شكل گيري دموكراسي هاي اروپايي مدرن و موفق بعد از جنگ جهاني دوم مرهون وجود چنين نخبه هايي است.
    اين مقدمه را نوشتيم كه شاهدي داشته باشيم تا بتوانيم به بررسي وضعيت كشوري مثل عراق كه بعد از فروپاشي حكومت استبدادي آن به آزادي رسيد، بپردازيم. با سرنگوني حكومت به شدت پليسي حزب بعث، در عراق گشايش فضاي باز سياسي و فرهنگي و اجتماعي اي را شاهد بوديم كه تا آن موقع در عراق سابقه نداشت. بلافاصله بعد از سقوط حكومت صدام حسين فضاي باز رسانه اي به شدت در عراق شكل گرفت و خيلي سريع به سمتي رفت تا هدايت افكار عمومي عراق را به دست گيرد. سرعت اخبار بسيار زياد بود و فضاي كاملا باز رسانه اي به عراقي ها كمك مي كرد به هر نوع خبري در هر سطحي دسترسي داشته باشند. در چنين فضايي كه سيلي از اخبار به مخاطب بحران زده عراقي مي رسيد، حتي اخبار دروغ به جاي اخبار حقيقي به خورد مخاطب داده مي شد. اما اين فضا يك عنصر مهم را نداشت، نخبگاني كه نبض افكار عمومي را به دست گيرند و چنان جايگاه رفيعي داشته باشند كه مورد احترام تمامي طرف ها، از جامعه تا سياستمداران باشند. تا اندازه بسياري حوزه علميه نجف و مراجع عظام تلاش كردند كه اين مسووليت را بر عهده بگيرند و انصافا هم تا اندازه اي موفق عمل كردند اما تحمل تمامي بار اين مسووليت كه ابعاد گسترده اي دارد، بر دوش حوزه امكان پذير نيست. براي همين شاهديم كه حلقه مفقوده اي ميان جامعه با حاكميت پديد آمده است. نبود اين حلقه حتي باعث شده تا حتي شكل گيري حكومت در بعد از زمامداري صدام حسين پر از اشكال باشد و نتواند آنچه مطلوب كشور پيچيده اي مثل عراق است، شكل بگيرد. اين مساله دو دليل عمده دارد. يك: سركوب شديد دوران صدام حسين و دو: عافيت طلبي و شيفتگي و ذوب روشنفكران و متفكران عراقي در فرهنگ غربي و كشورهايي كه به آنها مهاجرت كرده اند.
    سركوب شديد حكومت بعثي و شخص صدام حسين كه از اوايل دهه هفتاد ميلادي آغاز شد و تا ابتداي هزاره جديد حدود ٣٠ سال را در بر مي گرفت، آن قدر شديد بود كه دانشگاه هاي عراق را از هر متفكر و انديشمندي تهي كرد. دانشگاه بغداد كه تا قبل از روي كار آمدن حكومت بعثي از دانشگاه هاي معتبر آسيا بود چنان افتي كرد كه حتي در ميان هزار و پانصد دانشگاه دنيا ردي از آن ديده نمي شد. اهالي فكر و نخبگان فرهنگي و علمي همگي يا اعدام شدند يا خانه نشين و مهجور يا مجبور به مهاجرت. دستگاه سركوب صدام حسين، به خصوص در دهه هشتاد ميلادي، حتي در قلب پاريس و لندن فضاي جامعه مهاجر عراقي را رصد مي كرد و به تصفيه و ترور مخالفان صدام حسين مي پرداخت. سكوت كشورهاي اروپايي در قبال اين نوع برخورد و در بعضي حالت ها حتي باز گذاشتن دست عوامل بعثي در انجام چنين عملياتي، خود به نوعي القاي همدستي غرب با صدام حسين براي تهي ساختن جامعه فرهنگي عراق از هرگونه عنصر مطلوبي را مي كرد.
    از سوي ديگر خود نخبگان عراقي نيز در اين جمود و ركود فكري و اجتماعي و فرهنگي موثر بودند. بسياري از كساني كه از حكومت بعثي فرار كردند و راهي اروپا و امريكا شدند بعد از سقوط صدام حسين در حالي كه جامعه عراقي به شدت انتظار بازگشت آنها را مي كشيد از بازگشت خودداري كردند و عافيت طلبي را بر خدمت به كشور ترجيح دادند. البته بسياري از آنها هم، چنان ذوب در فضاي جامعه غربي شدند كه با جامعه عراق به شدت احساس بيگانگي مي كردند و در بسياري موارد به جامعه اي كه به آن مهاجرت كرده بودند وابستگي بيشتري تا جامعه مادري خود احساس مي كردند. براي همين شاهديم روشنفكران و انديشمندان عراقي بسياري هستند كه مي توانند در فضاي فرهنگي و اجتماعي كشورشان بسيار اثرگذار باشند اما اثري از آنها ديده نمي شود. افرادي مثل كنعان مكيه، احمد مطر، ليث كبه و بسياري ديگر كه از اعضاي گروه هاي سياسي مخالف حكومت بعث بودند و از چهره هاي فرهنگي بارز اپوزيسيون محسوب مي شدند، بعد از سقوط صدام حسين حاضر به نقش آفريني در جامعه خود نشدند و ترجيح دادند در هجرت بمانند و در فضايي كه حضور آنها را پذيرفته بود به سر ببرند و به كشورشان بازنگردند. اگر بخواهيم در مقام مقايسه كشوري عربي را براي عراق مثال بزنيم، تونس و مصر مثال هاي روشني هستند. در هر دو كشور در دوره زين العابدين بن علي و محمد حسني مبارك استبداد آهنين حاكم بود اما جامعه روشنفكر و فرهنگي آنها چنان جايگاه رفيعي داشتند كه در برهه بعد از سرنگوني آنها به خوبي توانستند نبض اجتماعي و فرهنگي را به دست بگيرند و فضا را به سويي ببرند كه كمترين هزينه ها مترتب كشورشان شود. بزرگ ترين نويسنده ها و متفكران جهان عرب در مصر هستند، اين جامعه هميشه پويا بوده و با وجود اينكه مصر با مشكلات عديده اقتصادي و اجتماعي و سياسي دست به گريبان بوده، عرصه را خالي نكرده اند. روشنفكران مصري همواره با جامعه خود در ارتباط بودند و اگر هم دست به مهاجرت زدند هيچگاه خانه پدري و جامعه خود را فراموش نكردند و ارتباط خود را با آنها حفظ كردند. در حالي كه چنين رابطه اي براي اهل فكر عراق با خانه پدري در حداقل سطح ممكن بوده است. بي شك روشنفكران و نخبگان فرهنگي عراقي با بي تفاوتي اي كه نسبت به جامعه خود داشته اند در شكل گيري فضاي نامطلوب فعلي عراق بسيار مقصرند. نبود آنها سبب شده است تا صداي ملت نتواند براي هيات حاكمه ترجمه شود و حكومت نتواند به شكل مطلوبي سامان بگيرد. تداوم اين وضعيت مي تواند حتي عواقبي از اين شديدتر به دنبال داشته باشد.
    
    
    اگر بخواهيم در مقام مقايسه كشوري عربي را براي عراق مثال بزنيم، تونس و مصر مثال هاي روشني هستند. در هر دو كشور در دوره زين العابدين بن علي و محمد حسني مبارك استبداد آهنين حاكم بود اما جامعه روشنفكر و فرهنگي آنها چنان جايگاه رفيعي داشتند كه در برهه بعد از سرنگوني، آنها به خوبي توانستند نبض اجتماعي و فرهنگي را به دست بگيرند و فضا را به سويي ببرند كه كمترين هزينه ها مترتب كشورشان شود.
    
    سوژه روز: روشنفكران مقصرند / از سركوب هاي استبداد تا عافيت طلبي و بي تفاوتي در عراق
    


 روزنامه اعتماد، شماره 4132 به تاريخ 21/4/97، صفحه 4 (جهان)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 11 بار
    



آثار ديگري از "علي موسوي خلخالي"

  تغيير موازنه ها و عصبانيت آمريكا از ايران / تلاشي كه محرك آن متحدان واشنگتن هستند
علي موسوي خلخالي *، دنياي اقتصاد 4/4/97
مشاهده متن    
  حسن كاظمي قمي در گفت وگو با «اعتماد»:داعش عامل همكاري ايران و امريكا نخواهد شد
علي موسوي خلخالي، اعتماد 30/5/93
مشاهده متن    
  مرزهاي دموکراسي ديني و نمونه ايراني آن
علي موسوي خلخالي، دنياي اقتصاد 5/3/87
مشاهده متن    
  اشتباه از بيل تا جورج چيزي فراتر از سرزمين موعود
علي موسوي خلخالي، دنياي اقتصاد 4/2/87
مشاهده متن    
  گفت وگوي «ايران» با سيدصدرالدين قبانچي عضو ارشد مجلس اعلاو امام جمعه نجف: تغيير نگاه بازيگران صحنه عراق
علي موسوي خلخالي، ايران 17/8/86
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه گزارش سازمان نظام مهندسي ساختمان استان فارس
متن مطالب شماره 96، بهار 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است