|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/4/21: غير آن نتوانم گفتن
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4137
چهارشنبه بيست و هفتم تير ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4132 21/4/97 > صفحه 10 (كتاب) > متن
 
      


مولوي خواني 
غير آن نتوانم گفتن


نويسنده: اهورا جهانيان

در دو نوبت پيشين در كار واكاوي مقاله هشتم فيه ما فيه بوديم و اين نوبه اين مقاله را به پايان مي بريم. گفتيم كه مولانا در نقد علماي زمان خودش، آنها را به داشتن علم نامفيد متهم مي كند و مي گويد اگر علم آنها را «در آتش اندازي اين همه نماند، ذاتي شود صافي از اين همه. نشانِ هر چيز كه مي دهند از علوم و فعل و قول، همچنين باشد و به جوهر او تعلق ندارد.» اين سخن مولانا را اگر در پرتو فراز پاياني مقاله هشتم فيه ما فيه ببينيم، معنايش اين مي شود كه علماي واجد علم غيرمفيد، زندگي اصيل ندارند و علم و فعل و قول آنها، ربطي به جوهر آنها ندارد. يعني پندار و كردار و گفتار آنها، فاقد اصالت است. اما فاقد اصالت يعني چه؟ يعني امري كه برخاسته از جوهر و بنياد وجود آدمي نيست و - به قول معروف - قلابي است. مولوي در فراز سوم مقاله، بر اين معنا مهر تاييد مي زند: چراكه در وصف تفاوت يا برتري خودش بر «علماي اهل زمان» مي گويد: «من مرغم، بلبلم، طوطي ام. اگر مرا گويند كه بانگ ديگرگون كن نتوانم، چون زبان من همين است، غير آن نتوانم گفتن. به خلاف آنكه او آوازِ مرغ آموخته باشد، است، او مرغ نيست، دشمن و صياد مرغان است. بانگ و صفير مي كند تا او را مرغ دانند. اگر او را حكم كنند كه جز اين آواز آوازِ ديگرگون كن تواند كردن، چون آن آواز بر او عاريت است و از آنِ او نيست، تواند كه آوازِ ديگر كند. چون آموخته است كه كالاي مردمان دزدد از هر خانه قماشي نمايد. » معناي كلام مولانا روشن است. او مي گويد من حرف خودم را مي زنم چراكه غير آن نتوانم گفتن: اما علماي زمانه اش بانگ و صفير مي كنند تا ديگران آنها را مرغ و بلبل و طوطي پندارند اگرچه في نفسه چنين نيستند و چون سخن شان اصالت ندارد، اگر آنها را حكم كنند كه سخني ديگر ساز كنيد، چنين توانند كردن.
    واژه «صياد» كه مولانا در وصف علماي فاقد علم مفيد به كار برده، كاملاً گوياست. صياد در پي شكار است. عالِم طالبِ مشتري نيز همچو صيادي است كه مستمع را مرغ مي پندارد: پس بايد حرفي بزند كه مخاطب را خوش آيد: چنانكه صياد بانگي سر مي دهد كه آن مرغ را خوش آيد و مرغِ بي خبر از حقيقت امر نيز، به دامش درآيد. كنه كلام مولانا اين است كه عالِم اصيل علمِ خودش را عرضه مي كند و عالم متقلب، فروشنده است: هم از اين رو علمي را عرضه مي كند كه كار و بارش بي مشتري نماند. مولانا در مثنوي چنين علمي را علم تقليدي هم مي داند: علم تقليدي بود بهر فروخت/ چون ببينيد مشتري خوش برفروخت. يعني علم تقليدي براي فروختن به ديگران است و اگر مشتري ببيند، گل از گلش مي شكفد! از اين حيث، از منظر مولانا، اكثر علما و استادان دانشگاه، علمي را اندوخته اند تا آن را بفروشند و معيشت و منيت شان را با آن تامين و ارضا كنند. و علم اكثر اين افراد، علم تقليدي است: البته نه به اين معنا كه علم شان حاصل تحقيق نيست، بلكه به اين معنا كه علم آنها ربطي به حقيقت وجودشان ندارد.
    علم تحقيقي، از نظر مولانا، چنين وصفي دارد: «مشتري علمِ تحقيقي حق است». و به همين دليل، «دايماً بازار او در رونق است. » مولانا در مذمت علم تقليدي و مشتري طلبي عالمان واجد علم تقليدي مي گويد: علم تقليدي و تعليمي است آن/ كز نفور مستمع دارد فغان/ طالب علم است بهر عام و خاص/ نه كه تا يابد از اين عالم خلاص/ علمِ گفتاري كه آن بي جان بود/ طالب روي خريداران بود/ اين خريداران مفلس را بهل/ چند باشد شادي يك مشت گل.
    بنابراين، مولانا كلاً علم حاصل از تعليم را مصداق علم تقليدي مي داند: و كسي كه چنين علمي دارد، به ناچار در پي مشتري است براي عرضه كالايش و به تبع آن، رونق گرفتن دنيايش. اگر سخن مولانا فقط ناظر بر نقد آن گروه از عالماني بود كه سخنان مشتري پسند مي گويند آنچه براي شان اصالت دارد، نه ارايه كالاي فكري مرغوب (يا آنچه حقيقت مي پندارند) بلكه از دست نرفتن مشتريان و خريداران است، راه همدلي با نقد او بر عالمان باز بود: اما مولانا هر گونه علم تعليمي را مصداق علم تقليدي مي داند و چنانكه نوبت پيشين از او نقل كرديم، معتقد است دفتر صوفي سواد و حرف نيست/ جز دل اسپيد همچون برف نيست/ زاد دانشمند آثار قلم/ زاد صوفي چيست؟ آثار قدم.
    چنين ديدگاهي، هيچ آبي در آسياب دانش نمي ريزد. اينكه بگوييم علم تقليدي و تعليمي، از فراري شدن مستمعان در فغان است، اگرچه سخن حقي است، ولي از اهميت علم تقليدي (يعني همين علمي كه در نهادهاي آموزشي سنتي و مدرن آموزش داده مي شود) نمي كاهد. اگر همين علم تقليدي نبود، هيچ پيشرفت و تمدني در زندگي بشر حاصل نمي شد.
    وانگهي، اگر فيزيكدان فاضل و فرهيخته اي مثل ماكس پلانك را با فلان صوفي بي سواد پشمينه پوش مقايسه كنيم، چه حجتي در دست داريم تا ماكس پلانك را تحقير كنيم و آن صوفي را تجليل؟ بساط تقليد در تصوف هم به تمامي دامن گسترده بود و بسياري از صوفيان، اعراض از دنيا خرج جلب دنيا مي كردند. يعني بسياري از بزرگان تصوف هم طالب روي خريداران بودند و از شادي يك مشت گل، مسرور و مبتهج مي شدند. مريدبازي، كه آفت تصوف بود، يكي از علل اساسي اش چيزي نبود جز اشتياق اقطاب تصوف به خريداران مفلس.
    از قضا خود مولانا هم خيلي از مريدان را همواره در كنار خود داشت و خود او نيز از نفور مستمع بيزار بود. چنانكه مي دانيم، مولانا مثنوي را در جمع مريدانش مي سرود. او مي گفت و آنها مي نيوشيدند و مي نوشتند. گاه مريدي يا مستمعي حوصله اش سر مي رفت و چنانكه بايد مشتري سخنان مولانا به نظر نمي رسيد. يعني اعراض و نفوري نسبت به كلام مولانا نشان مي داد و از شنيدن حكايت هاي او ملول مي شد. وقتي مستمع ملول مي شد، مولانا هم دامن رغبت را از دست مي داد و مي گفت: گر هزاران طالب اند و يك ملول/ از رسالت بازمي ماند رسول/ اين رسولان ضمير رازگو/ مستمع خواهند اسرافيل خو.
    نيك پيداست كه مولانا نيز به جد طالبِ مستمع و مشتري مشتاق بود. يعني حتي اگر بپذيريم فيزيك مدرن مصداق علم تحقيقي است و داستان هاي صوفيان برآمده از علم تحقيقي، باز مولانا و ماكس پلانك در اين ويژگي مشترك بودند كه هر دو در مقام ارايه دانايي شان، شنونده مشتاق و مجذوب را خوش داشتند و از نفور مستمع به فغان مي آمدند يا دست كم دلسرد مي شدند.
    خلاصه اينكه، نكته هاي نيكوي مولانا به جاي خود، اما تقسيم بندي علم تقليدي و علم تحقيقي، فقط به درد تحقير علم و دانش مي خورد. علاوه بر اين، بسياري از آنچه مولانا رذائل عالم علم تقليدي مي داند، در كار و بار عالمان علم تحقيقي هم مشهود بوده است.
    مولوي خواني: غير آن نتوانم گفتن
    


 روزنامه اعتماد، شماره 4132 به تاريخ 21/4/97، صفحه 10 (كتاب)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 4 بار
    



آثار ديگري از "اهورا جهانيان"

  مرد را فقري اگر باشد خوش است!
اهورا جهانيان، اعتماد 25/4/97
مشاهده متن    
  در غياب شرم شرقي و عقل غربي / استقبال توهين آميز تماشاگران كره اي از تيم كره جنوبي
اهورا جهانيان، اعتماد 10/4/97
مشاهده متن    
  بي ستاره مي درخشيم
اهورا جهانيان، اعتماد 2/4/97
مشاهده متن    
  غذاي اسب غذاي سوار نباشد
اهورا جهانيان، اعتماد 31/3/97
مشاهده متن    
  عقده گشايي فوتبالي ها را به رسميت بشناسيم
اهورا جهانيان، اعتماد 28/3/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله انفورماتيك پزشكي ايران
متن مطالب شماره 1 (پياپي 601)، 2017را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است