|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/4/21: تو دزدي مي كن و در كيسه انداز!
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4208
دو شنبه 23 مهر 1397



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4132 21/4/97 > صفحه 14 (جامعه) > متن
 
      


شادروان 
تو دزدي مي كن و در كيسه انداز!
«فريدون توللي» كه بود و چه كرد

نويسنده: عمادالدين قرشي


    
    لطيفه نگاري و حكايت نويسي طنزآميز، از ديرباز تاكنون نقش موثري در ادبيات فارسي ايفا كرده است. برخي نويسندگان و شعراي معاصر نيز، در اين كار پيشگام بوده اند كه بارها توسط ديگران مورد اقتباس و الگوبرداري قرار گرفته اند. يكي از بهترين نمونه هاي معاصر در اين خصوص، آثار «فريدون توللي» است كه با نام مستعار «ابوالقرطاس ذوذنبي» يكي از سرشناس ترين طنزپردازان عصر پهلوي به شمار مي رفت. فريدون، فرزند جلال خان توللي به سال ١٢٩٨ در شيراز متولد شد. پدرش از طبقه اعيان و اشراف شيراز بود و به خدمت ديواني و پيشكاري ميرزاابراهيم قوام اشتغال داشت. عمويش، حسين خان نيز به كار تجارت و زراعت اشتغال داشت و از رجال سرشناس شيراز بود. دوران طفوليت فريدون در محله اي بنام «باغ نصريه» (خيابان مشير فاطمي سابق) گذشت. در شش سالگي (١٣٠٤) مادرش را از دست داد و به همراه تنها خواهرش، شرايط سختي را از سر گذراند. فقدان مادرش كه شاعره بود، سبب شد كه او به روماتيسم قلبي مبتلا شود. از يازده سالگي طبع شعرش شكوفا شد و اشعارش مورد تحسين قرار گرفت. فريدون تحصيلات مقدماتي (دبستان نمازي) و متوسطه را در شيراز گذراند. دكتر مهدي حميدي شيرازي، از استادان مشهور ادبيات او در دبيرستان سلطاني (شيراز) بود. پس از گرفتن ديپلم، فريدون به تهران آمد (١٣١٧) و در دانشكده ادبيات دانشگاه تهران، باستان شناسي خواند. سال ١٣١٨، از تلخ ترين سال هاي زندگي فريدون بود كه با مرگ پدر و برادرش همراه بود. در همين سال، به عضويت انجمن سخنراني دانشسراي عالي درآمد و در جلسات انجمن، اشعار و نمونه قطعات فكاهي اش را مي خواند. با اتمام تحصيل كارشناسي (١٣٢٠)، در شوش (خوزستان) و فارس به كار باستان شناسي و بعدها مشاوره فرهنگي در دانشگاه شيراز پرداخت. مقالات متعددي از او در حوزه ايران شناسي، ميراث فرهنگي، تاريخ و فولكلور در شماره هاي مختلف مجله «سپيدوسياه»، «انديشه نو»، «يغما»، «وحيد»، «آينده»، «سخن»، «راهنماي كتاب»، «شرق ميانه» و... منتشر شده است. در دفاع از هويت ايراني سروده بود: «ننگ است ديده بر در بيگانه دوختن/ منت به جان خريدن و عزت فروختن». از توللي كه در سال ١٣٢٢ با مهين دخت فريود ازدواج كرد، سه فرزند دختر به نام هاي نيما (به سبب علاقه اش به نيما يوشيج)، فريبا و رها به يادگار مانده است. مدخلي درخصوص شرح حال و آثار علمي و ادبي اش، در دايره المعارف «بريتانيكا» ثبت است.
    
    

    
    مطبوعات عصر پهلوي در پيدايش و رشد طنز مطبوعاتي معاصر نقش موثري داشته است. پس از باز شدن نسبي فضاي مطبوعات پس از شهريور ١٣٢٠، يكي از شاخص ترين چهره هاي طنز مطبوعاتي سياسي، توللي است. او راهگشاي دوباره نقيضه نويسي طنز بر نثر كلاسيك (متاثر از مرزبان نامه، مقامات حميدي و گلستان سعدي) به شيوه «التفاصيل» بود. قطعات التفاصيل، براي اولين بار (١٣٢٢) در روزنامه «اقيانوس» (به امتياز ابوتراب بصيري و مديريت دكتر حميدي شيرازي) در ستون فوائدالادب منتشر شد. از شهريورماه همان سال، قطعات التفاصيل در روزنامه «فرودين» كه به همت عبداله عفيفي و جعفر ابطحي در شيراز نشر مي شد، منتشر شد. اگرچه طنزهاي اوليه توللي، بيشتر شوخي بود تا انتقاد، اما شيوه ابتكاري او در نگارش، نظر همگي را جلب كرد. طنز توللي، از اين منظر رشد كرد و به مرور جنبه سياسي و اجتماعي و فرهنگي يافت. اين روزنامه به خاطر انتشار برخي قطعات التفاصيل، در آذرماه ١٣٢٠ توقيف شد. پس از آن، توللي در روزنامه «سروش» (به امتياز عفيفي) در تيرماه ١٣٢٢، بار ديگر به چاپ التفاصيل پرداخت. در همين ايام، او قطعه «خطاب به ملت ايران» را با مطلع «تا سر ارباب جفا نشكني/ طوق غلامي نتواني شكست» را سرود. در پايان همين سال، توللي به خاطر انتشار قطعه «خواجه»، همراه با دو تن از دوستانش به بستك لار تبعيد شد كه از آنجا فرار كرد و مخفيانه به شيراز بازگشت. برخي از نمونه هاي التفاصيل، در روزنامه هاي «رهبر» و «ايران ما» نيز منتشر شدند. قطعات التفاصيل، پس از انتشار در شيراز، به خاطر گرايش او به برخي احزاب، بلافاصله در روزنامه هاي تهران (از جمله «خورشيد ايران») بازنشر و دست به دست مي شد. هرچند بعدها او از اين جانبداري دست برداشت (١٣٢٦) و در نقد اين جريانات، آثار متعددي سرود: «المنه لله كه از اين شعبده جستيم/ جستيم و ز هم رشته تزوير گسستيم/ آن بت كه به ما آيه تعظيم همي خواند/ از بتكده كنديم و فكنديم و شكستيم/ آن وسوسه ديديم و از آن حلقه بريديم/ آن سفسطه خوانديم و از آن دمدمه رستيم....»
    
    

    
    استقبال از انتشار التفاصيل، در جو سياسي آن سال ها، غيرمنتظره بود. ملك الشعراي بهار به آثار توللي علاقه مند بود و نكاتي را به او در مكاتباتي (١٣٢٤) متذكر شده بود. توللي بعدها ضمن اظهار تشكر، نامه ملك الشعراي بهار را در مقدمه اولين چاپ التفاصيل (١٣٢٤) آورد. در دومين چاپ كتاب (١٣٤٨)، توللي كتابش را به عبدالرسول پرويزي تقديم كرد. توللي در مقدمه كتاب، اهدافي همچون مبارزه با هيات حاكمه، بيدار كردن زحمت كشان و انتقاد از تذكره نويسان كوته فكر و شعراي چاپلوس و برنامه هاي ضدفرهنگي را از علل انتشار اين مجموعه برشمرد. «كاروان»، عنوان كتاب ديگري از توللي در ادامه شيوه التفاصيل است كه در سال ١٣٣١ منتشر شد. پس از مرداد سال ١٣٣٢ و با غارت منزلش، براي مقطعي به تهران كوچ كرد. پس از انتشار التفاصيل، توللي نخستين مجموعه اشعار جدي اش «رها» را منتشر كرد (١٣٢٨) كه با استقبال منتقدان و نسل جوان روبه رو شد. برخي از اشعار اين مجموعه به ساير زبان ها ترجمه شدند. پس از اين مجموعه، در سال ١٣٤٠، ديگر مجموعه هاي شعري او از جمله «نافه» (شامل شعر نو)، «پويه» (شامل غزل و قصيده) و «شگرف»، يكي پس از ديگري منتشر شدند. توللي در سال هاي پاياني عمر، بيشتر به سرايش غزل و نوشتن قطعاتي به شيوه التفاصيل پرداخت و همه آثارش بنا بر وصيتش در اختيار ايرج افشار قرار گرفت. سال ها بعد، به كوشش همسرش (مهين توللي) مجموعه «بازگشت» از ميان اشعار منتشرنشده توللي در اختيار علاقه مندان قرار گرفت. در دهه پنجاه، حداقل دو بار سكته كرد و در بستر افتاد. قريب يك سال پيش از مرگ توللي، شايعه فوت او از راديوهاي فارسي زبان انگليسي پخش شد و به سرعت تكذيب شد. پيام هاي تسليت بسياري براي او مخابره شد... اما سرانجام آن روز تلخ فرارسيد. توللي كه در اثر ناملايمات زندگي و بيماري، درهم شكسته و منزوي شده بود، در نهم خرداد ١٣٦٤، ديده از جهان فروبست. او را در حافظيه شيراز به خاك سپردند.
    قطعه «اختلاس» از كتاب «التفاصيل» توللي چنين است: «... و اختلاس بر وزن اسكناس، اندر لغت سرقت را گويند و اخص آن سرقت ديوانيان است از خزانه، و در تسميه اين كلمه عقايد متفاوت است. زمره اي كتابت آن با «صاد» كرده و ريشه آن را «خلوص» دانسته اند و حجت ايشان اين كه مامور مختلس را ارادت و اخلاص چنان است كه كيسه خويش از خزانه ديوان فرق ننهد و جدايي در ميانه نبيند. چنان كه شاعر فرمايد: خلوص نيت و اخلاص چون به پيش آمد/ ز جيب خويش منه فرق، جيب دولت را/ ببر ز كيسه ديوان و قصر و كاخ بساز/ به خويش راه مده خواري و مذلت را: گروهي ديگر اختلاس را از «اخلال حواس» گرفته و به همين علت مختلسين را از سياست و مجازات معاف دانسته اند. [قطعه]: ز اختلال حواس است اختلاس، اي دوست/ كه هوشيار، بدين كار تن نخواهد داد/ جنون محض بُوَد، ورنه مرد روشن راي/ تن از براي يكي پيرهن نخواهد داد! خواجه علي طفيلي در رساله «مصباح المختلسين»، اختلاس اندك را تحريم فرموده و حجتي كه آورده اين است كه چنين مختلس را ياراي ارضاي فراتران خود نيست و گاه باشد كه مغرضين بر وي حسد برند و به زندانش اندازند. [قطعه]: در پي دانه مرو همچو كبوتر كه تو را/ عاقبت بهر يكي دانه به دام اندازند/ صيد كن، شيرصفت، نيم بخور، نيم ببخش/ تا به هرجا كه روي بر تو سلام اندازند!... و بر مختلس است كه در امر اختلاس، همت بلند دارد و از مسروقات خويش، بخشي گران نثار فراتران كند و بقيت آن به نام خويش و پيوند به كار ابتياع ضياع زند و عمر در شادكامي به سر آورد كه گفته اند: تو دزدي مي كن و در كيسه انداز/ كه دزدان راست در اين ره سرودي/ اگر دزدي نباشد در ادارات/ در استخدام دولت، نيست سودي!
    شادروان: تو دزدي مي كن و در كيسه انداز! / «فريدون توللي» كه بود و چه كرد
    


 روزنامه اعتماد، شماره 4132 به تاريخ 21/4/97، صفحه 14 (جامعه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 55 بار
    



آثار ديگري از "عمادالدين قرشي"
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه تربيت اسلامي
متن مطالب شماره 27، پاييز و زمستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است