|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/4/28: ... آن كه گفت نه!
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4190
دوشنبه دوم مهر ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4138 28/4/97 > صفحه 9 (هنر و ادبيات) > متن
 
      


يادداشت 
... آن كه گفت نه!
درباره حميد سمندريان

نويسنده: پوريا ذوالفقاري


    
     اول) جفاست نوشتن از حميد سمندريان را به مرثيه سرايي آميختن. استادي كه «پرهيز از تلاش براي احساساتي كردن مخاطب» آموزه معروفش بود و تاكيد پيوسته اش اينكه: «ملودرام ارزش نمايشي بالايي ندارد.» تئاتري را مي خواست كه شعور تماشاگر را نشانه رود نه احساسش را. شايد ميراثي بود كه با خود از آلمان آورده بود. از سرزمين برشت، از كلاس هاي ادوارد ماركس. شايد شخصيتش دور بود از اين گونه احساسات گرايي سطحي. روايت بارها گفته و شنيده شده او از وداع با ويلن محبوبش در نوجواني اين احتمال را تقويت مي كند. وقتي پس از سال ها همنشيني با اين ساز براي ادامه يادگيري به آلمان رفت و آن جا با چشمان متعجب و رفتار عتاب آلود اساتيدي رو به رو شد كه مدل نواختن و پنجه گذاري ايراني اش را نپسنديدند و دو گزينه از صفر آغاز كردن يا تغيير رشته را پيش پايش گذاشتند. اين بخش معروف از روايتش تامل برانگيز است: «شب تا صبح گريه كردم و فردايش در رشته تئاتر اسم نوشتم.» چندساعتي گريستن، وداع با ساز و همدم ساليان طولاني و از روز بعد با عشق و سماجت قدم به دنياي تئاتر گذاشتن. نه، واقعا براي چنين كسي نمي توان آه و ناله ساز كرد. بايد با صراحت از خصلت هاي نايابش نوشت و در سطح نماند.
    دوم) روايت حميد سمندريان از وداع با ويلن، نه فقط آدرسي ا ست به روحيه جنگجو و شخصيت بيگانه با مرثيه خواني او ، كه از صداقتي كمياب هم پرده برمي دارد. پرهيز از پرده پوشي و تزوير و دروغ از درون خودش آغاز مي شد. وقتي از او چرايي ادامه ندادن فيلمسازي اش را مي پرسيدي، پاسخش اين بود: «فيلم روي ميز تدوين ساخته مي شود. كلا كار من نبود. كار من تئاتر است.» اگر مي پرسيدي چرا جز مرغ دريايي متن ديگري از چخوف را كار نكرده ايد؟ مي گفت: «مي ترسم.» شكسپير؟ «خيلي بزرگ است. من به او نمي رسم.» اينها را فروتنانه قبول كرده بود. كلا اهل در ميانه ايستادن و بينابين رفتار كردن نبود. روزي در تابستان ٨٦ مكالمه اي تلفني با يكي از مديران تئاتري را درباره شروع تمرين ملاقات بانوي سالخورده با صداي بلند به پايان رساند، با عصبانيت از اتاقش خارج شد و در پاسخ به پرسشي كه در چشم هاي كنجكاو چند هنرجوي ايستاده در راهرو موج مي زد، گفت: «مي گه حالا شما شروع كنيد ببينيم چي مي شه. من با ببينيم چي مي شه شروع نمي كنم.» صريح و صادق بود و از ديگران هم چنين توقعي داشت. خب در اين ديار كمتر كسي اينگونه است و سمندريان هم تاوان اين ديگرگونه بودن و در اقليت راستان قرار داشتن را يك عمر پرداخت.
    سوم) سختگير بود. باز هم ابتدا با خودش و بعد با ديگران. در سال هاي نوجواني ام يكي از كارگردانان همچنان فعال و همچنان بي سواد تئاتر به شهر ما آمد و براي مان كلاس كارگرداني گذاشت. يكي از نخستين توصيه هايش اين بود كه حرف كارگردان مثل سوت داور است و وقتي ميزانسني داديد، ديگر نبايد آن را عوض كنيد چون نگاه بازيگران به شما تغيير مي كند و حرف تان را نمي خوانند. سمندريان بزرگ ترين كارگردان تئاتر اين ديار بود. گاهي سر تمرين هنرجويانش مي رفت و چندباري هم سر تمرين نمايشي آمد كه من و دو دوست ديگر در تابستان ٨٦ چند شب در آموزشگاهش براي عموم اجرا كرديم. بار اول ميزانسني داد و توصيه كرد كه اين مدلي كار كنيد. رفت و چند روز بعد در بازبيني گفت آن ميزانسن را تغيير دهيد. گفتم استاد خودتان گفتيد... حرفم را قطع كرد: «من... خوردم كه گفتم. عوضش كن!» بله، همه سمندريان نمي شوند كه كارگرداني براي شان جست وجويي مداوم و كنكاشي پايان ناپذير باشد.
    چهارم) هر قدر روند كار برايش جدي و عصبي كننده بود، با زندگي در صلح بود. به تماس هاي پرويز ممنون اشاره مي كرد و توصيه هاي او براي مهاجرت و بعد مي گفت نمي خواهم بروم. با اشاره به كوچكي آموزشگاه از پيشنهاد دريافت كمك مالي و خريد مكاني بزرگ تر مي گفت و بعد تاكيد مي كرد كه: «نگرفتم. پنجاه سال مستقل بودم، مي خواهم مستقل بمانم. » تكليفش با اين جور چيزها روشن بود. چنان كه تكليفش با نمايشنامه هاي ايراني. متن هاي ايراني را دوست نداشت. گرچه در سال هاي دور يك بار براي اجراي فتحنامه كلات (بهرام بيضايي) دورخيز كرده بود، اما اصولا نمايشنامه هاي ايراني را با تعريف و توقعي كه از متن نمايشي داشت، همخوان نمي يافت. از اكبر رادي مي گفت كه يك بار به طعنه اي دوستانه از او پرسيده بود چرا متني از من اجرا نمي كني و پاسخ گرفته بود: «اكبر جون تو شخصيت هات همه چيزو مي گن. بابا يه چيزايي رو هم نگو.» انتقاد اصلي اش به متون بومي همين پرحرفي هايي بود كه راه را بر تاويل مي بست: «قرن ها كلام نبود ولي آدم ها زندگي كردن. مهم زندگي بود كه انجام شد. » گاهي كه گرم تر مي شد ادعاهاي نمايشنامه نويسان معاصر را مايه خنده مي دانست: «فلاني مي گه من اولين كسي ام كه توي نمايشنامه از كلمه «زكي» استفاده كرده... اون يكي مي گه من اولين بار از «البت» به جاي «البته» استفاده كردم. اينا افتخار داره؟ اصلا فايده اش چيه؟» اينها را مي گفت ولي اگر با او مخالفت مي كردي، حاضر بود بنشيند و ساعت ها با تو بحث كند. با تو: هنرجوي كم سواد متوهم. آنقدر بحث مي كرد كه در انتها مي گفت خسته شدم برو ديگه. و مي خنديد. تو هم مي خنديدي. دوستش داشتي و وقتي دستش را داخل موهايش مي برد و آشفته شان مي كرد، خستگي استاد را باور مي كردي.
    پنجم) سمندريان از نيمه دهه هشتاد بار خستگي و پيري را بر شانه هاي خود احساس كرد. از همان زمان به تلخي مطمئن بودم گاليله هرگز اجرا نخواهد شد و اگر هم بشود، چيز دندانگيري از كار در نخواهد آمد. خسته بود و بي تمركز. اواخر ترم دوم برخي رخدادها و خاطرات را تقريبا هر جلسه سر كلاس تعريف مي كرد. در مقام يك تماشاگر هميشگي تئاتر كه تمام آثار روي صحنه را مي ديد، كم كم نگاه مثبت و خطاپوش و شايد ساده گيري به اجراها پيدا كرده بود و از همه تعريف مي كرد. همين جا بگويم كه حضور مستمرش در سالن هاي نمايش و اطمينان تئاتري هاي عمدتا جوان تر از اينكه شبي سمندريان به تماشاي حاصل كارشان خواهد نشست، واقعا در كيفيت نهايي نمايش ها بي تاثير نبود. كارگردانان و بازيگران مي دانستند يك شب تماشاگر سختگيرشان از راه خواهد رسيد و اميدوار بودند در چنان شبي تحسين شوند. اواخر بهار نود و يك به اميد انجام مصاحبه اي با او (براي پرونده سينما و تئاتر مجله فيلم) به آموزشگاه رفتم و پاسخ گرفتم كه مدتي ا ست استاد به آموزشگاه نمي آيد. تنم لرزيد. سمندريان روزهاي زيادي حتي كلاس هايش را در دانشگاه لغو مي كرد و خود را به آموزشگاه، به اتاقش، به خلوتش مي رساند. چند هفته نيامدن او معناي روشني داشت. نخواستم بيشتر بينديشم و بيشتر بدانم. شمارش معكوس براي شنيدن خبري در من آغاز شد كه پنجشنبه نحس ٢٢ تير سال ٩١ در شهر پيچيد و يكي از تلخ ترين روزهاي زندگي همه هنردوستان را رقم زد. از آن روز انگار آن مخاطب سختگير از ناخودآگاه بسياري از تئاتري ها رخت بربست و حسابگري و سهل انگاري به جايش نشست. نمي دانم بگويم خوش به حالش كه رفت و اين روزها را نديد يا آرزو كنم كاش بود تا برخي دست كم به حرمت حضور او ادب نگه مي داشتند و از سر تظاهر هم شده، به اسب سركش ابتذال و مال اندوزي درون شان افسار مي زدند. واقعيت اين است كه با رفتن حميد سمندريان سرخوردگي و سطحي گرايي دو كليدواژه اصلي تئاتر ما شدند. با رفتن او دوراني مهم از تاريخ تئاتر اين سرزمين به پايان رسيد. دوراني با شكوه... با تاريخي سترگ و البته با پاياني قاطع و تلخ.
    
    
    سمندريان از نيمه دهه هشتاد بار خستگي و پيري را بر شانه هاي خود احساس كرد. از همان زمان به تلخي مطمئن بودم گاليله هرگز اجرا نخواهد شد و اگر هم بشود، چيز دندانگيري از كار در نخواهد آمد. خسته بود و بي تمركز. اواخر ترم دوم برخي رخدادها و خاطرات را تقريبا هر جلسه سر كلاس تعريف مي كرد. در مقام يك تماشاگر هميشگي تئاتر كه تمام آثار روي صحنه را مي ديد، كم كم نگاه مثبت و خطاپوش و شايد ساده گيري به اجراها پيدا كرده بود و از همه تعريف مي كرد.يادداشت: ... آن كه گفت نه! / درباره حميد سمندريان
    


 روزنامه اعتماد، شماره 4138 به تاريخ 28/4/97، صفحه 9 (هنر و ادبيات)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 36 بار
    



آثار ديگري از "پوريا ذوالفقاري"

  آن ديروزهاي ثبت شده... / گفت و گو با ابوالفضل پورعرب
پوريا ذوالفقاري، شرق 17/6/97
مشاهده متن    
  گنج سياه
پوريا ذوالفقاري، اعتماد 14/6/97
مشاهده متن    
  به اين تكه پازل رحم كنيد... / درباره خبر تعطيلي همشهري جوان
پوريا ذوالفقاري، شرق 17/4/97
مشاهده متن    
  سلبريتي؛ كار واقعي، كار نمادين / در سرپل ذهاب چه خبر است؟
پوريا ذوالفقاري، شرق 19/3/97
مشاهده متن    
  سايه هاي سنگين سوءتفاهم / ميزگردي با حضور بازيگر، كارگردان و تهيه كننده «يك قناري، يك كلاغ»
پوريا ذوالفقاري، اعتماد 4/9/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله بين المللي علوم اعصاب باليني
متن مطالب شماره 2 (پياپي 502)، Spring 2018را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است