|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/6/21: زخم «تفرقه» بر تن «ما» ايرانيان
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4229
دو شنبه 21 آبان 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4182 21/6/97 > صفحه 7 (جلد دوم) > متن
 
      


زخم «تفرقه» بر تن «ما» ايرانيان
تامل جامعه شناختي به تهديدات خارجي و تاثير آن بر هويت ملي

نويسنده: صمد محمدي زاده


    
    چرا هيچ يك از نسخه هايي كه براي برون رفت از شرايط اين روزهاي اقتصاد كشور پيچيده مي شود اثرگذار نيست و نتيجه مطلوب نداده است؟ تا به حال چند بسته ارزي توسط دولت پيشنهاد شده و به اجرا درآمده است. چرا هجوم براي خريد سكه، دلار و خودروهاي ثبت نامي از تب و تاب نيفتاده است؟ علت را كجا بايد جست و چگونه بايد درمان كرد؟ پاسخ به برخي از اين نوع پرسش ها و سوالات را مي توان در اين مقاله جست. در اين مقاله به بررسي چرايي اين پرسش پرداخته شده كه چرا تهديد خارجي به انسجام ما مردم و دولت منجر نشده است.
    
    عرصه عمومي فقط صحنه شكل دادن به عقايد گفتاري نيست، بلكه علاوه بر آن صحنه صورت بندي وضع هويت اجتماعي نيز است. اين سخن «نانسي فريزر» است كه در مقاله اي تحت عنوان «بازانديشي عرصه عمومي: شركت در نقد دموكراسي واقعا موجود» نقل مي كند. «نيل ليچ» در مقاله اي تحت عنوان «يازدهم سپتامبر» تاثير اين واقعه را بر هويت ملي امريكا مورد بررسي قرار داد. او مي نويسد: نابودي اين برج ها تاثير راديكالي بر روان امريكايي ها داشته و با تخريب آنها معناي جديدي از هويت امريكايي ساخته شده است. ساختمان هاي برج دوقلو نماينده مجموعه اي از ارزش هاي مشترك و تعريف معناي جمعي هويت امريكايي بوده است.
    وي به نقل از اسلاوي ژيژك مي نويسد: امر ملي مادامي وجود دارد كه اعضاي اجتماع به آن باور داشته باشند و عملا امر ملي نتيجه اين باور است. همچنين در تبيين هويت ملي به نقل از رانا سايكل، ملت را به معني هويت يابي ملي و ميهن را ساختاري خيالين و سناريوي مي شمارد كه جامعه از طريق آن خودش را همچون موجوديتي همگون ادراك مي كند. به زعم او براي درك هويت ملي، شكلي از تجلي مادي ضروري است: از اين رو اشيايي چون پرچم ها ي ملي معناي ذاتي عمده اي ندارند، بلكه به روش زندگي مردم يك ملت دلالت دارند. پرچم امريكا تجسم تمام مشتركات روش زندگي مردم و سبك زندگي امريكايي است. وي نيت اصلي حمله به برج دوقلو را نه صرفا حمله به اموال، بلكه نابودسازي نمادين اجتماع امريكايي مي داند و توضيح مي دهد، آثار دهشتناك اين حمله فراتر از رنج كساني بود كه مستقيم يا غير مستقيم از سقوط برج هاي دوقلو آسيب ديده و كشته و زخمي شده اند. در واقع حمله درست به قلب روح امريكايي و به برجسته ترين نشانه هاي زندگي امريكايي و به هويت ملي امريكايي ضربه وارد ساخت. او البته در ادامه تبيين مي كند، چگونه حملات يازده سپتامبر به تقويت ناگهاني هويت ناسيوناليستي منجر شده و به عنصر سازنده هويت ملي امريكا بدل شده است و تاكيد مي كند، هيچ چيز حس هويت ملي را به اندازه خطر خارجي مفروض، خواه خيالين و خواه واقعي تقويت نمي كند. حس هويت ملي حتي در دوره هاي صلح با تهديد جديد در خيال پرورده مي شود.
    نكته اي كه حايز اهميت است اينكه چگونه در نگاه مردم امريكا انهدام برج دوقلوي مركز تجارت جهاني در يازده سپتامبر حمله به اجتماع، ميهن، ملت و نماد هويت ملي معنا شد و اين رخداد در تقويت هويت جمعي ملت امريكا و پيوند ملت با يكديگر بازتاب يافت: ملت را در مقابل تهديد خارجي دور هم جمع كرد و معناي جديدي از هويت ملي ساخته شد. اتفاقي مشابه به مثابه بازتوليد هويت ملي در ژاپن در دسامبر سال 1941 ميلادي رخ داد. حادثه اي كه به نبرد «پرل هاربر» موسوم شد. حمله مركز فرماندهي ژاپن به سوي مركز فرماندهي نظامي پايگاه دريايي امريكا كه طي آن 188 هواپيماي امريكايي روي زمين نابود شدند و 155 هواپيماي ديگر آسيب ديدند و در پايان آن روز ۲هزار و ۴۰۰ كشته و 1هزار و 240 مجروح بر دست ارتش امريكا ماند. اين عمليات نتيجه انسجام ملت ژاپن و تقويت حس ميهن پرستي در مقابل حملات «آن ديگري» به نام امريكا بود.
    با اين اوصاف تهديدهاي رييس جمهوري امريكا و خروج او از برجام طبعا بايد به همگرايي ملي، انسجام و برساخته شدن هويت يكپارچه ملي منجر مي شد. اما نه تنها تهديد و تحت خطر قرار گرفتن ايران توسط يك عامل بيگانه به اتحاد و انسجام جمعي منتهي نشد و كشمكش هاي بين ايران و امريكا به تقويت حس مشترك ملي نينجاميد، بلكه كاهش اعتبار و ارزش پول ملي رقم خورد و احتكار كالا و ارزاق و مايحتاج عمومي به اميد گراني و تحصيل سود بيشتر به دست «ما» ايراني ها رو به فزوني نهاد. بسياري فشارها و تهديدات امريكا را به عنوان يك فرصت غنيمت شمرده اند و به قيمت استضعاف و استيصال هموطنان خود در پي سودهاي بادآورده شدند. فارغ از خبرهاي منتشر شده از طريق شبكه هاي مجازي، خبرهاي رسمي رسانه ملي تقريبا هر روزه گزارشاتي را مبني بر احتكار و افزايش قيمت انواع كالا و خدمات، حتي توسط شركت هاي بزرگ توليدكننده داخلي نظير شركت هاي اتومبيل سازي ايران خودرو و سايپا مخابره مي كنند. بسياري از مردم پول هاي خود را از بانك ها بيرون كشيده اند و سراسيمه رهسپار بازارهاي ارز، طلا و سكه، اتومبيل، لوازم خانگي و غيره شدند و در تكاپوي تبديل پول ملي به كالا هاي سرمايه اي هستند و انصافا بايد گفت كه اين كار را به نحو احسن انجام داده اند. تهديدهاي رييس جمهور يك كشور بيگانه كه علي القاعده بايد باعث بازسازي و تقويت هويت ملي شود به عكس موجب تضعيف بيشتر احساسات ميهن پرستي و همذات پنداري شده است. تهديدات بيگانه موجب شد تا گروه هايي از اقشار ثروتمند، سرمايه خود را به دلار و ارزهاي خارجي تبديل كرده و درصدد تبديل آنها به ساختمان، ويلا و منازل مسكوني در اروپا، امريكا، كانادا و حتي تركيه برآيند. گويي رييس جمهور امريكا سوار بر موج حس مجروح هويت ملي و احساسات از نفس افتاده ميهن پرستي و اعتماد به نفس از دست رفته ملي شده و به اقصاد ايران شليك كرده است. جامعه اي كه هويت ملي آن منسجم و يكپارچه بوده و عزت نفس تقويت يافته باشد، تهديدهاي خارجي در يك دوره شش ماهه قادر نخواهد بود، اقتصاد آن را تا اين اندازه مضمحل سازد كه قيمت دلار در آن نزديك به چهار برابر شود. اگر چه سياسيون و كارگزاران دولتي دليل گراني هاي سرسام آور ماه هاي اخير را افزايش حجم نقدينگي اعلام مي كنند، گويي كه در سال جديد به يك باره پول در اختيار مردم چند برابر شده و روانه بازار شده اند، اما اميدوارم از اين مهم غافل نباشند كه ملت در اين شرايط سخت حاضر نشدند با وجود درخواست شخصيت هاي مورد وثوق ملي با كم خريدن يا نخريدن به افزايش قيمت ها نه بگويند و به كمك دولت بشتابند. هرچند ظاهرا دونالد ترامپ از طريق يك جنگ رواني تمام عيار اقتصاد ايران را سخت ملتهب ساخت اما در حقيقت او به واسطه خلل هايي كه در روح جمعي ملت ايران نهفته بود، به اقتصاد ايران حمله كرد و حمله او كارساز شد. اينكه جان بولتون، مشاور امنيت ملي امريكا اظهار مي دارد اثر بازگشت تحريم ها بيشتر از آن چيزي است كه پيش بيني شده بود به خاطر همين مساله است. كاهش اعتماد عمومي به دولت و شكاف بين دولت و ملت، كاهش تدريجي سرمايه اجتماعي و فروپاشي همبستگي ملي باعث شد تا تهديدات كاخ سفيد لرزه مهيب بر اندام اقتصاد ايران بيندازد. گويي نظريه هاي هويت ملي به هنگام تهديدات خارجي، براي ايران در اين برهه حساس مصداق نيافته و وارونه عمل كرده است. بسياري از نظريه پردازان اجتماعي بر اين باورند كه گسترش تهديدهاي خارجي باعث شكل گيري گونه هاي جديد هويت ملي در برابر «ديگري» مي شود و ايثار ملي، تعهد به ارزش هاي مشترك، عضويت در يك جامعه يكپارچه ايماني هويت ملي و ساختار ميهن را استعلا مي بخشد. رناتا سالكل مفهوم ميهن را ساختاري نمادين و سناريويي مي داند كه جامعه از طريق آن خودش را همچون موجوديتي همگون ادراك مي كند. بحث بر سر اين است اگر حمله به برج هاي دوقلوي مركز تجارت جهاني توسط بيگانگان در ايالات متحده امريكا نه تنها حمله به ساختمان ها بلكه حمله به هويت ملي امريكا و انهدام برجسته ترين نشانه هاي روش زندگي امريكايي تلقي شد، چرا خوانش ملت ايران از حمله ترامپ به اقتصاد ملي و خروج تحقيرآميز او از برجام، حمله تاريك به روح جمعي ملت و شليك به هويت ناسيوناليستي ايران ادراك نشد؟ موج همبستگي ملي بر عليه آن شكل نگرفت و به بازتوليد هويت ملي منجر نشد. چرا حمله به نيويورك پيوند ملت امريكا به يكديگر را استعلا بخشيد و باعث شد كه مردم اين كشور در مقابل تهديد خارجي دور هم جمع شوند تا جايي كه اين حادثه موجب كمك بي سابقه يك كودك سياه پوست به پيرمرد يهودي در عبور از خيابان شد، اما در ايران خريداران و فروشندگان سكه و ارز، دلالان اتومبيل و حتي كارگزاران مسوول دولتي با انباركردن و گران فروشي راه سودجويي و احتكار را پيشه ساختند. تجربه جمعي از دست دادن زندگي و اضطراب و پريشاني در امريكا و ويراني نمادين ساختمان ها و حمله به نمادهاي اقتصاد سرمايه داري به باز ترسيم و مفصل بندي جديد هويت ملي انجاميد: اما برعكس در ايران رييس جمهور يك كشور بيگانه سوار بر موج روح ملي و هويت جمعي مضمحل جو تشويش و اضطراب عمومي نسبت به آينده اي نامطمئن را دامن زد. كشف اين مهم مستلزم تحقيقات عميق و مفصل است، لكن در حد بضاعت و مختصرا پاره اي از ريشه هاي اجتماعي اين پديده بيان مي شود.
    بسياري از متخصصان علوم اجتماعي بر اين عقيده اند كه عزت نفس و انگيزه عزت نفس جمعي يكي از منابع مهم هويت است كه افراد مي توانند در مقابل رويدادهاي زندگي از آن استفاده كنند. عزت نفس به اين معناست كه ما در مجموع چگونه خود را ارزشيابي مي كنيم و در مورد خود چه احساسي داريم. هنري تاجفل معتقد است هويت اجتماعي وابسته به احساس تعلق و تعهد نسبت به جامعه است. به باور هيتريچ و كولسا هويت ملي قادر است از طريق ايجاد وفاداري ملي، شهروندان را به يك دولت- ملت تبديل كرده و در شكل دادن يك اجتماع ملي توفيق داشته باشد. صاحب نظران هويت ملي را بهترين پيونددهنده اجتماعي در جامعه مدرن مي دانند.
    پاره اي از اتفاقات به خصوص در دو دهه اخير مفهوم «ماي ملي» را به شدت سست و اعتماد به نفس جمعي را تضعيف كرد. كاهش تدريجي احساس با هم بودگي، تقليل همذات پنداري و تضعيف انسجام ملي روز به روز بر دامنه بحران بازار افزود: بسته هاي اقتصادي دولت و بانك مركزي را ناكام گذاشت و افزايش غيرمنتظرانه قيمت ها و نارضايتي قشر وسيعي از مردم را پديد آورد. حوادثي به افول اعتماد به نفس جمعي و تضعيف هويت ملي منجر شد. همچنين پيدايش پديده هايي چون شهرام جزايري، بابك زنجاني، محمودرضا خاوري و همچنين وقايعي نظير صدور مجوز واردات غيرقانوني شش هزار و چهارصد دستگاه اتومبيل خارجي، انبار كردن اتومبيل ساخت داخل توسط كمپاني هاي بزرگ اتومبيل سازي، حتي حادثه اي چون بريدن گوش يك كودك زباله گرد و انتشار صدها خبر در مقياس خرد و كلان از انواع خيانت ها و مفاسد اقتصادي و اجتماعي و سياسي كه وجدان جمعي و افكار عمومي را بمباران كردند، ضربه سهمگين به روح جمعي و هويت ملي وارد ساخته و اعتماد به نفس عمومي را در يك فرآيند تدريجي به شدت مجروح و ناتوان ساخت. بخش هاي مهمي از بحران امروز بازار ايران و گردبادهايي كه هر بار بخش هايي از اقتصاد ايران را ويران مي كند، بيش از آنكه مرهون افزايش حجم نقدينگي در اختيار مردم يا قالتاق بازي هاي ترامپ باشد، تابع از دست رفتن تدريجي اعتماد عمومي نسبت به دولت، تضعيف احساس همبستگي ملي و احساس تعلق جمعي است. به عقيده نگارنده گفتمان تشويق همگاني به كوچ از كشور و همچنين شيوع پردامنه پست هاي غيراخلاقي در فضاهاي مجازي، نمونه هايي از نشانه هاي از بين رفتن عزت نفس جمعي و افول هويت ملي است. مع الوصف يكي از راه هاي مهم مبارزه بر عليه تهدايدات خارجي باززنده سازي و احياي هويت ملي و بازپيكربندي آن است. در همسايگي ما دولت تركيه با تكيه براعتماد عمومي و احساس هويت ملي تقويت يافته توانست در مقابل تحريم اقتصادي و جنگ رواني ترامپ بايستد و مبارزه كند. قطعه قطعه كردن نمادين دلارهاي امريكايي با ساطور و در معرض فروش گذاشتن زيوآلات زنان و دختران، نمايش همبستگي و تحكيم روح جمعي در تركيه است. سرمايه اي كه ما در اوايل انقلاب در طول دوره هشت ساله جنگ تحميلي به كمك آن توانستيم نقشه هاي نظامي صدام حسين را بر هم زده و ماشين جنگي كشور متخاصم را متوقف سازيم.
    اينك دولت و قواي سه گانه بايد تمام همت خود را به كار بندند تا غرور ملي تقويت شود، هويت ملي بازتوليد شود، انسجام و همبستگي اجتماعي قوت بگيرد. اعتماد ملت به دولت بازسازي شود، فساد شبكه اي و نهادينه شده به هر نحو ممكن برچيده شده و به حداقل كاهش يابد. هر اقدام تنبيهي در اين زمينه رواست و مشروعيت اجتماعي دارد. دولت بايد تا آنجايي اعتماد عمومي را برگرداند كه مردم پرچم ملي را بر سردر خانه ها و محل كسب و كارشان نصب كنند و به ايراني بودن خود افتخار كنند، حب وطن تقويت شود. شكاف طبقاتي به حداقل ممكن كاهش يابد و خلاصه مردم احساس كنند كه حاكمان دلسوز آنها هستند. در اين صورت است كه كشور از گزند بيگانگان حفظ خواهد شد و سخنان خصومت آميز رييس جمهور امريكا نه تنها باعث متلاطم شدن بازار و اقتصاد نخواهد شد بلكه باعث تقويت هويت ملي، همبستگي و انسجام اجتماعي خواهد شد. تحمل فقر بنا به شرايط خاص توسط مردم پذيرفتني است اما تحمل فساد و چپاول اموال از جانب مردم غير قابل تحمل مي كند و باعث كينه و خصومت بر عليه حاكميت خواهد شد، تخم ياس و نااميدي را مي پراكند و جامعه در در قبال هر تهديدي آسيب پذير خواهد كرد.
    
    
    كاهش تدريجي احساس با هم بودگي، تقليل همذات پنداري و تضعيف انسجام ملي روز به روز بر دامنه بحران بازار افزود: بسته هاي اقتصادي دولت و بانك مركزي را ناكام گذاشت و افزايش غيرمنتظرانه قيمت ها و نارضايتي قشر وسيعي از مردم را پديد آورد. حوادثي كه به افول اعتماد به نفس جمعي و تضعيف هويت ملي منجر شد.
    
    كاهش اعتماد عمومي به دولت و شكاف بين دولت و ملت، كاهش تدريجي سرمايه اجتماعي و فروپاشي همبستگي ملي باعث شد تا تهديدات كاخ سفيد لرزه مهيب بر اندام اقتصاد ايران بيندازد. گويي نظريه هاي هويت ملي به هنگام تهديدات خارجي، براي ايران در اين برهه حساس مصداق نيافته و وارونه عمل كرده است.
زخم «تفرقه» بر تن «ما» ايرانيان / تامل جامعه شناختي به تهديدات خارجي و تاثير آن بر هويت ملي
    


 روزنامه اعتماد، شماره 4182 به تاريخ 21/6/97، صفحه 7 (جلد دوم)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 28 بار
    



آثار ديگري از "صمد محمدي زاده"

  آنچه شهردار جديد بايد توجه كند / نگاهي انتقادي به طرح تفصيلي جديد شهر تهران
صمد محمدي زاده، اعتماد 29/2/97
مشاهده متن    
  بورژوازي، شهر و خانه هاي بي پنجره
صمد محمدي زاده *، اعتماد 10/2/97
مشاهده متن    
  جوانان و مبارزه با نمادهاي مدرنيته
صمد محمدي زاده *، اعتماد 9/11/96
مشاهده متن    
  حمله بتون به آجر / نگرشي بر هويت شهر از منظر مصالح ساختماني
صمد محمدي زاده سماكوش*، شرق 12/9/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله مديريت و مهندسي بهداشت محيط
شماره 3 (پياپي 503)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است