|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران97/6/21: ريشه هاي يك سوءتفاهم جمعي
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6949
يك شنبه 25 آذر 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6874 21/6/97 > صفحه 11 (ايران اجتماعي) > متن
 
      


ريشه هاي يك سوءتفاهم جمعي
مهاجرت به دليل ثبات و امنيت؛ پاسخ ها از جنس ديگر!

نويسنده: امير ناظمي*


    
    
    ۱.مدل سازي مهاجرت
    مهاجرت را مي توان در يک مدل جاذبه-دافعه مدل سازي کرد. در اين مدل يک مهاجر از کشور، وطن يا شهر خود (مبدا) تصميم به مهاجرت به کشور يا شهر ديگري (مقصد) مي گيرد. بر اساس اين مدل حداقل چهار عامل اصلي منجر به مهاجرت مي شوند. در ميان اين چهار عامل، دو عامل مشوق مهاجرت هستند، يعني عوامل رانشي و کششي که تعريف آن در زير آمده است:
    عوامل رانشي: عوامل منفي موجود در جامعه مبدا که فرد به دليل آن مولفه ها تصميم به مهاجرت مي گيرد. به عنوان مثال فقدان امنيت يا آزادي مي تواند يک عامل رانشي باشد.
     عوامل کششي: عوامل جذابي که در کشور مقصد وجود دارد و فرد تصميم دارد تا بر اساس آن مولفه ها به کشور ديگر برود. مثلاً در کشور ديگري امکان رشد يا فرصت توسعه علمي دارد و فرد تصميم به مهاجرت مي گيرد.
    در کنار عوامل مشوق، دو عامل هم کاهنده مهاجرت هستند که عبارتند از:
     عوامل بازدارنده: عواملي که فرد به دليل آنها تمايل دارد تا در کشور خود باقي بماند. مثلاً تمايل به نزديکي با والدين و خانواده خود يکي از مهم ترين عوامل بازدارنده مهاجرت است. همچنين عاملي مانند جايگاه اجتماعي مناسب، يک عامل بازدارنده است.
     عوامل دفعي: عواملي که در جامعه مقصد وجود دارد و فرد به دليل آن عوامل ترجيح مي دهد تا مهاجرت نکند. به عنوان مثال نا آشنايي با زبان يا فرهنگ کشور مقصد يک عامل دفعي است يا نياز به يادگيري مجدد و به دنبال آن آزمون و کسب مجوزهاي مهارتي مانند رانندگي و کسب گواهينامه رانندگي يا آزمون مجدد براي مجوز فعاليت در برخي حوزه ها، يکي از مهم ترين عوامل دفعي، خصوصاً در سنين ميانسالي و بزرگسالي است.
    پنجمين عامل نيز برمي گردد به آن دسته از نهادهاي ميانجي مانند دفاتر مهاجرت يا ويزاهاي خاص که مي تواند در چهار عامل فوق تاثير بگذارد. به عنوان مثال برگزاري لاتاري سالانه ايالات متحده امريکا ممکن است شرکت کنندگان مختلفي داشته باشد، تنها به دليل آنکه هزينه مالي و زماني ندارد!
    تفاوت اصلي ميان مهاجرت نخبگان با مهاجرت عمومي در تغيير وزن مولفه هاي مدل جاذبه-دافعه مهاجرت است. مهم ترين تفاوت ها عبارتند از:
    عوامل دفعي براي نخبگان همواره کمتر از عوامل دفعي براي جامعه عمومي است. جامعه نخبه اصولاً آشنايي با زبان خارجي ديگر داشته، تفاوت هاي فرهنگي کمتري داشته و داراي مهارت هاي مورد پذيرش جهاني است. به همين دليل، در مجموع عوامل دفعي کمتري دارد.
     عوامل بازدارنده براي آن دسته از نخبگاني که در کشور مبدا خود از پذيرش و جايگاه اجتماعي مناسبي برخوردار هستند، بيشتر است. به عنوان مثال يک پزشک که در کشور مبدا خود هم داراي شان اجتماعي بالا و هم درآمد مالي مناسب است، کمتر ميل به مهاجرت مي يابد. به همين دليل است که «فرار مغزها» در سنين پايين بسيار بيشتر بوده و در صورتي که فرد در کشور مبدا در سنين پس از فارغ التحصيلي تصميم به مهاجرت نگيرد، در سنين ميانسالي با احتمال پاييني مهاجرت خواهد کرد.
    
    ۲.«نبود احساس امنيت» واقعيت مهاجرت
    مطالعات انجام شده در کشور نشان دهنده يک پديده مهم است. پديده اي که تمايز اصلي ايران را با برخي ديگر از کشورهاي مهاجرفرست دنيا نشان مي دهد:
    «مهم ترين عامل مهاجرت در ايران عوامل رانشي هستند و جنس اين عوامل رانشي، ترکيبي سياسي-اجتماعي است»! اين امر خصوصاً براي مهاجرت نخبگان دوچندان است.
    به عبارت ديگر نخبگان ايران، نه به دنبال يافتن فرصت هاي بهتر دانش اندوزي و رشد علمي در کشورهاي ديگر هستند و نه در جست و جوي فرصت هاي شغلي و درآمدي در ساير کشورها؛ بلکه آنان به دليل خسته شدن از وضعيت داخلي و فقدان ثبات در شرايط داخلي، در جست و جوي مهاجرت هستند. نخبگان ايراني به دنبال دلايل علمي-فناورانه يا اقتصادي نيستند.
    مطالعاتي که در چند سال اخير در خصوص مهاجرت دانش آموختگان دانشگاه هاي برتر ايران و مهاجرت آنها انجام شده است، شدت اين عامل را بيش از گذشته ارزيابي کرده است. در ادامه به سه مطالعه انجام شده در چهار سال گذشته اشاره مي شود.
    نتيجه مطالعه وزارت ورزش و جوانان در سال ۱۳۹۳ در خصوص عوامل مهاجرت جوانان نشان مي دهد مهم ترين عامل از جنس عوامل رانشي است و آن عامل نيز «رفاه، امنيت و آينده برتر» است. پاسخ دهندگان در خصوص رفاه، امنيت و آينده در کشور دچار ترديد هستند. هرچند امنيت در ايران از منظر آماري وضعيت مناسبي دارد، اما امنيت بيش از آنکه امري عيني باشد، امري ذهني است.
    در مطالعه دقيق تري که توسط «پژوهشکده سياستگذاري علم و فناوري و صنعت دانشگاه شريف» و «موسسه مطالعات جمعيتي» روي ۴۱۰ نفر از فارغ التحصيلان و دانشجويان مهاجرت کرده از ايران در سال ۹۶-۱۳۹۵ انجام شد، نشان مي دهد در دسته هاي مختلف، عوامل رانشي اهميت بيشتري دارند. «امنيت و آرامش اجتماعي» مهم ترين دليلي بوده است که افراد مختلف آن را انتخاب کرده اند.
    به عبارت ديگر مهاجرت دانش آموختگان ايراني، مشابه با مهاجرت دانش آموختگان کشورهايي مانند هند يا چين که به دنبال موقعيت هاي شغلي يا تحصيلي بهتري از کشور خود مهاجرت مي کنند؛ نيست.
    در مطالعه ديگري که در سال ۱۳۹۱ در ميان ۱۴۰ نفر از افراد مايل به مهاجرت کشور انجام شده و در همايش «هم انديشي علمي در امور نخبگان» ارائه و منتشر شده است، نشان مي دهد عوامل رانشي بيش از عوامل کششي مهم بوده است و اين مطالعه تاکيد مي کند که بخش عمده اي از پاسخ دهندگان، نه تنها «امنيت و آينده خود» بلکه بيش از آن «امنيت و آينده فرزندانشان» عاملي اصلي در مهاجرتشان است.
    
    ۳.پرسشي در خصوص ساختار سياستگذاري
    سياستگذاري مناسب از جايي آغاز مي شود که ما بدون تعصب، چالش ها را شناسايي کنيم و به دنبال پاسخ هايي براي آن برآييم. ما نياز داريم که قبول کنيم عامل اصلي مهاجرت ايرانيان، اشتغال يا تحصيل نيست. ايراني که بر اساس آمار جهاني يکي از ۱۰ کشور اصلي دانشجوفرست جهاني است (اداره آمار امريکا) و از ميان ۹ کشوري که بالاتر از ايران هستند، چهار کشور جزو دانشجوپذيرترين کشورها هم هستند. به عبارت ديگر چهار کشور امريکا، فرانسه، آلمان و مالزي کشورهاي دانشجوپذيري هم هستند و تراز کلي اين کشورها مثبت است. همچنين عربستان به عنوان يکي ديگر از کشورها، بخش اعظم دانشجويانش بورسيه دولتي بوده و پس از تحصيل به کشور بازمي گردند. اگر دو کشور هند و چين را نيز به دليل جمعيت بالا حذف کنيم، در حقيقت ايران و ويتنام هستند که اصلي ترين دانشجوفرست هاي جهان هستند.
    اگر فرض کنيم مطالعات فوق، بازنمايي واقعيت کشور است، اين پرسش جدي تر مي شود که «اگر عامل مهاجرت نخبگان، عوامل اجتماعي-سياسي است، پس چرا بنياد نخبگان به عنوان يک نهاد متولي جذب و افزايش ماندگاري نخبگان، سياست هايش را معطوف به حوزه علم و فناوري کرده است؟»
    اگر موضوع اصلي در حوزه سياسي-اجتماعي است، چرا بايد از معاون علم و فناوري رئيس جمهوري بخواهيم که در اين خصوص سياستگذاري کند و در اين خصوص به پرسش ها پاسخ دهد؟
    ساختار حکمراني کشور گويي سوءتفاهمي دسته جمعي است در مقابل واقعيت کشور. ما تصميم گرفته ايم تا علت هاي واقعي را نبينيم و دل خوش کنيم به يک دروغ دسته جمعي. در پژوهش ها نشان داده مي شود که تحصيل و اشتغال مجموعاً ۲۵ درصد از عوامل مهاجرت هستند و ساختار بنياد نخبگان کشور در بهترين حالت مي تواند در اين دو حوزه تاثيرگذار باشد، يعني در بهترين حالت نهاد سياستگذار ما، تاثيرگذار نخواهد بود!
    
    
    *عضو هيات علمي مرکز تحقيقات سياست علمي کشور
    
    ريشه هاي يك سوءتفاهم جمعي / مهاجرت به دليل ثبات و امنيت؛ پاسخ ها از جنس ديگر!
    


 روزنامه ايران، شماره 6874 به تاريخ 21/6/97، صفحه 11 (ايران اجتماعي)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 14 بار
    



آثار ديگري از "امير ناظمي"

  ما، ترامپ و سناريوهاي آينده
امير ناظمي *، شرق 19/2/97
مشاهده متن    
  تلگرام، فيس بوك و هزار پرسش پيشِ روي ما
امير ناظمي*، ايران 30/1/97
مشاهده متن    
  سياستگذاري دن كيشوتي
امير ناظمي*، ايران 18/1/97
مشاهده متن    
  نقاش چه معنايي دارد؟
امير ناظمي*، اعتماد 19/10/94
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه خانواده و پژوهش
متن مطالب شماره 40 (پياپي 1503)، پاييز 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است