|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران97/6/21: فرار يا مهاجرت مغزها؟
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6881
يكشنبه يكم مهر ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6874 21/6/97 > صفحه 14 (ايران اجتماعي) > متن
 
      


فرار يا مهاجرت مغزها؟


نويسنده: حسين ايماني جاجرمي*

يکي از مسائل مهم در اواخر دهه 60 و اوايل دهه 70 ميلادي که توجهات زيادي را در سراسر دنيا جلب کرد، مجموعه پژوهش ها و گزارش هايي بود که سازمان علمي، آموزشي و فرهنگي ملل متحد يا يونسکو با عنوان «فرار مغزها» مطرح و منتشر کرد. از قضا يکي از افراد موثر در اين جريان يک جامعه شناس ايراني و مدير پيشين موسسه مطالعات و تحقيقات اجتماعي دانشگاه تهران به نام احسان نراقي بود که در کتاب «جامعه، جوانان و دانشگاه» براي نخستين بار اين مساله را براي فارسي زبانان مطرح ساخت.
    در تعريفي ساده «فرار مغزها» به مهاجرت نيروي انساني جوان و آموزش ديده از کشورهاي در حال توسعه به کشورهاي توسعه يافته اشاره دارد که در جريان آن بخش عمده هزينه آموزش و تربيت نيروي انساني را کشور در حال توسعه پرداخت مي کند اما اين کشور توسعه يافته مقصد مهاجرت است که به ارزاني و بدون زحمت زياد، از ثمرات چنين نيروي انساني بهره مي گيرد.
     از آن زمان تاکنون مساله فرار مغزها براي کشورهاي در حال توسعه از جمله کشور ما بدل به يک مساله و دغدغه شده است و هر از چند گاه يک بار مرثيه هايي را در سوگ جوانان مهاجر شاهد هستيم. اما اگر واقع بينانه به مساله نگاه کنيم مي بينيم که مساله فرار يا مهاجرت مغزها فقط محدود به کشورهاي در حال توسعه نيست. براي مثال در کشوري مانند نيوزيلند سالانه جمعيت جواني نزديک به 35 هزار نفر به کشور همسايه يعني استراليا براي کار و زندگي مهاجرت مي کنند که سبب آن روشن است و آن رشد اقتصادي و فرصت هاي بيشتر کار در استراليا نسبت به نيوزيلند است. يا کشور يونان به عنوان يک عضو اتحاديه اروپا شاهد مهاجرت گسترده متخصصين از جمله پزشکان به ساير کشورها در سال هاي اخير بوده است که سبب اين نيز روشن است و آن اوضاع بد اقتصادي يونان و کاهش درآمدهاست.
     از اين رو وضعيت اقتصادي و اجتماعي و شرايط سياسي کشورها را مي توان عامل اصلي مهاجرت يا فرار مغزها به شمار آورد و شايد اشاره به دوران رونق اقتصادي ايران در اوايل دهه 50 لازم باشد که نه تنها متخصصان از کشور خارج نمي شدند بلکه شاهد بازگشت دانش آموختگان خارج از کشور به داخل هم بوديم و تعداد افرادي که کشورهاي ديگر را براي کار و زندگي برمي گزيدند، چندان قابل توجه نبود.
    پس اگر خواهان توقف جريان فرار مغزها باشيم بايد به بهبود اوضاع اقتصادي، سياسي و اجتماعي کشور فکر کنيم. واقعيت آن است که متخصصان و کارشناسان در دنياي تقريباً بدون مرز امروز توانايي انتخاب مکان زندگي و کار براي خود را دارند و معمولاً کفه ترازو انتخاب در مقايسه شرايط کشور با کشورهاي توسعه يافته به نفع دسته دوم سنگيني مي کند و از همين رو تعداد قابل توجهي از متخصصان و دانش آموختگان را مي بينيم که با وجود سختي ها و مشکلات مهاجرت و زندگي در کشوري بيگانه، آن را انتخاب مي کنند درست همانند نيوزيلندي ها، هندي ها، چيني ها و يوناني ها.
    هر چند شايد اين انتخاب براي نخبگان و مغزهاي ايراني به سبب تفاوت هاي ژرف فرهنگي و تمدني و بستگي هاي خانوادگي و عاطفي بسيار سخت تر از بقيه باشد. در کنار فرار مغزها البته واقعيت ديگري هم به نام «فرار دست ها» وجود دارد که اشاره به مهاجرت نيروي کار ساده و ارزان مي کند.
    يکي از مفاهيم همراه با جهاني شدن، «فراملي گرايي» است که به رفت و برگشت هاي دائمي فراتر از مرزهاي ملي اشاره مي کند. براي نمونه فعاليت هاي شبکه اي شرکت هاي چند مليتي را در بيش از يک کشور مي توان در اين زمينه ذکر کرد. البته کانون بررسي هاي فراملي گرايي عمدتاً بر مهاجرت بوده است. واقعيت آن است که با از ميان رفتن موانع سنتي براي کار و سفر، مهاجرت نيروي کار آسان شده است.
     نياز به نيروي انساني ارزان قيمت سبب شده که برخي کشورها بدل به صادر کننده نيروي کار شوند. براي مثال فيليپين با جمعيت 80 ميليوني، رقمي نزديک به 8 ميليون نفر يا 10 درصد از جمعيت کشور، نيروي کار در خارج از کشور دارد. بيشتر مهاجران زن به عنوان خدمتکار خانگي يا پرستار کار مي کنند و بيشتر مردان در ساخت و ساز و فعاليت هاي پيراموني آن مشغولند.
    با وجود اين مهاجرين فيليپيني رقمي بيش از 16 ميليارد دلار، (حدود 12 درصد از توليد ناخالص داخلي فيليپين) در سال به کشور خود مي فرستند و اين رقم نقشي حياتي براي اقتصاد فيليپين دارد. از همين رو جاي شگفتي نيست که دولت فيليپين حامي اين جريان است و سازماني به نام اشتغال در خارج، آگاهي ها درباره کشور مقصد مهاجرت و حمايت هاي قابل دسترس و امور مالي را به متقاضيان ارائه مي دهد و اين دسته از کارگران را در کشور به عنوان قهرمان مورد تشويق قرار مي دهند.
    دولت فيليپين به دنبال آن است که پيوند ميان مهاجران و کشور قطع نشود و آنها همچنان فيليپين را خانه خود بدانند و ضمن تداوم جريان ارسال پول در نهايت براي هميشه به کشور بازگشته و در کسب و کار داخلي سرمايه گذاري کنند. بنابراين مي توان گفت کشورهايي مانند فيليپين اهميت استفاده از امکانات فراملي را براي تحقق مشارکت مهاجرين در توسعه ملي درک کرده اند و سياست هايي براي کمک به آسان کردن مهاجرت نيروي کار مانند امکان تابعيت دوگانه و معافيت هاي مالياتي براي مهاجريني که بازمي گردند، به اجرا گذاشته اند. شايد بد نباشد به مهاجرت گروه قابل توجهي از جمعيت جوان ايراني در اواخر دهه 60 خورشيدي به کشور ژاپن براي کار اشاره کرد که نمونه ايراني اين موضوع به حساب مي آيد. از همين رو در بررسي، تحليل و نتيجه گيري براي سياستگذاري در خصوص مهاجرت جمعيت از کشور بايد به شرايط، انگيزه ها و تفاوت ها توجه کرد.
     اگر خواهان حفظ متخصصان ايراني و کاهش رقم مهاجران متخصص هستيم بايد شرايط را براي کار و زندگي آنها آسان کنيم. شايد همه مساله براي ايراني هاي مهاجر پول نباشد و دست برداشتن از سختگيري هاي افراطي در حوزه اجتماعي و کاهش نپوتيزم و پارتي بازي در نظام اداري و افزايش شفافيت و سلامت سازماني، شرايطي که نخبگان و خلاقان خواهان آن هستند، بتواند به ماندگاري آنها کمک کند. از سوي ديگر در شرايط رکود اقتصادي و بيکاري، تسهيل شرايط مهاجرت نيروي کار ساده به خارج از کشور و تلاش براي تداوم روابط اقتصادي و اجتماعي آنها با کشور بتواند کمکي به حل مسائل اقتصادي گروه هاي کم درآمد و توليد ناخالص داخلي باشد.
    
    
    *رئيس موسسه مطالعات و تحقيقات اجتماعي
    
    فرار يا مهاجرت مغزها؟
    


 روزنامه ايران، شماره 6874 به تاريخ 21/6/97، صفحه 14 (ايران اجتماعي)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 6 بار
    



آثار ديگري از "حسين ايماني جاجرمي"
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله معارف منطقي
متن مطالب شماره 6، بهار و تابستان 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است