|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/6/24: از بازرگان آموختم نبايد با سياست قهر كرد
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4248
چهار شنبه 14 آذر 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4184 24/6/97 > صفحه 3 (سياست) > متن
 
      


گفت و گو 
از بازرگان آموختم نبايد با سياست قهر كرد
ضرورت اصلاح طلبي در گفت و گو با محمد توسلي

نويسنده: مرجان زهراني


    
    شايد در ميان هيچ طيف و حزبي از اصلاح طلبان، گروهي به اندازه نهضت آزادي به «اصلاحات جامعه محور» اعتقاد و التزام نداشته باشد اما چنين باوري همواره اين سوال را ايجاد مي كند كه آيا نهضت آزادي ها به اين دليل كه مي دانند هرگز نمي توانند جاي و جايگاهي در قدرت داشته باشند مدام بر «اصلاحات جامعه محور» تاكيد مي كنند؟ محمد توسلي در گفت وگويي تفصيلي با «اعتماد» به اين سوال پاسخ داده و تاكيد كرده كه او و همفكرانش در هيچ دوره اي به فكر حضور در قدرت نبوده اند. او معتقد است تعريف آكادميك شكل گيري احزاب براي حضور در قدرت تنها مختص به جوامع دموكراتيك است و جنبش اجتماعي در جريان «اصلاحات» نقش موثري دارد. محمد توسلي همچنين در اين گفت وگو به سوالاتي در مورد شوراي عالي سياستگذاري، جنبش اجتماعي اصلاحات، نسبت اصلاح طلبان با دولت و دستاورد دهه 90 اين جريان سياسي پاسخ داده كه البته آنچه منتشر شده است تنها بخشي از مصاحبه با دبيركل نهضت آزادي است و قرار است بخش هاي ديگر آن در ماه هاي آتي منتشر شود.
    
    

    
    آقاي دكتر توسلي شما همواره بر اصلاحات جامعه محور تاكيد داشته ايد، در مقابل برخي اين نقد را به نهضت آزادي دارند كه چون مطمئن هستند راهي براي بازگشت به درون قدرت و حضور در مناصب سياسي ندارد بر اصلاحات جامعه محور تاكيد دارند و از مفاهيمي صحبت مي كنند كه اصلاح طلبان درون قدرت نمي توانند بر آن تاكيد كنند.
    نهضت آزادي هيچ وقت نگاه قدرت محور نداشته است، اگر ابتداي انقلاب هم مهندس بازرگان قبول مسووليت كرده به عنوان تكليف ملي بوده است. آن زمان هيچ گزينه اي جز بازرگان براي دوران گذار وجود نداشت. اگر در انتخابات بعدي هم حضور پيدا كرديم هدف مان حضور در قدرت نبود، هدف تقويت فرآيند گذار به دموكراسي بود. ما در بيانيه هاي خود در دهه 60 و 70 هم اين موارد را مورد تاكيد قرار داده ايم.
    آموزه هاي قرآني از جمله آيه 25 سوره حديد كه در مورد رسالت پيامبران صحبت كرده ، نشان مي دهد كه همه پيغمبران از جمله پيامبر اسلام را با كتاب و ميزان (وسايل آگاهي بخشي و هدايت) فرستاده اند تا ناس (شهروندان) ارزش ها را در جامعه پياده كنند. هيچ وقت گفته نشده كه پيامبران بايد وارد قدرت شوند تا ارزش ها را حاكم كنند. در واقع آموزه هاي قرآني هم نشان مي دهد نگاه همه پيامبران جامعه محور بوده است. جامعه كه آگاه شد راهش را پيدا مي كند. تجربيات بشري هم نشان داده كشورهاي توسعه يافته راهكار توسعه جنبش اجتماعي و جامعه مدني را در پيش گرفته اند.
    از سويي لااقل بيش از دو دهه است كه ديگر گفتمان انقلاب جايگاهي ندارد و گفتمان اصلاحات مطرح است. در واقع از طريق توسعه جنبش هاي اجتماعي و نهادهاي مدني آگاهي بخشي به جامعه صورت مي گيرد. وقتي آگاهي افزايش يابد آنچنان مطالبات بالا مي آيد و فشار زياد مي شود كه حاكميت تسليم مطالبات مردم مي شود. بنابراين نهضت آزادي همواره بر اين راهبرد تاكيد داشته است.
    
    برخي مدعي هستند كه اصلاحات به بن بست رسيده است. آيا به اين گزاره اعتقاد داريد يا تصور مي كنيد اصلاحات قدرت محور با موانعي جدي روبه رو است؟
    برخي چنين سوالي را به اين شكل مطرح مي كنند يا اين توجيه را دارند كه حاكميت تمايلي به اصلاح ندارد. اين افراد چنين تصور مي كنند كه دوران اصلاحات به پايان رسيده است.
    از سويي ديگر به اين ماجرا نگاه كنيد: آقاي خاتمي بعد از مدتي با نمايندگان ادوار ديدار داشتند و در جمع آنها سخنراني كرد. همچنين در جريان اين ديدار 15 راهكار ارايه داد. آقاي خاتمي سرمايه اجتماعي اصلاح طلبان است اما سوال اينجا است كه راهكارهاي ارايه شده چه بازخوردي در جامعه داشت؟ آيا مورد استقبال قرار گرفت؟
    اين راهكارها در جامعه كمتر مورد توجه قرار گرفت، زيرا جامعه ما اين راهكارها را تكراري تلقي كرد. راهكارهايي كه خاتمي مطرح كرد مواردي از اين دست بود: ايجاد و تقويت فضاي همبستگي ملي، وحدت ملي، تغيير نگاه رسانه ملي، ايجاد فضاي باز و آزادي سياسي، محدود كردن دايره غير خودي، اعلام عفو عمومي، رفع حصر، شنيدن اعتراض مردم و... حال اين سوال مطرح است چگونه ما مي خواهيم به اين راهكارهاي مطلوب جامه عمل بپوشانيم.
    اساسا مسير رفتن به سمت تحقق اين راهكارها مشخص نيست. ما بايد ببينيم كساني كه در قدرت هستند در اين چهار دهه با چه موانعي براي اصلاح روبه رو بودند: به خصوص در دو دهه اي كه اصلاح طلبان درون قدرت حضور داشتند چه موانعي باعث عدم تحقق اصلاحات شده است. چه موانعي باعث شده كه نتوانند مباني توسعه سياسي و مطالبات تاريخي ملت را محقق كنند. افرادي كه اصولا به آزادي، حقوق شهروندي و حاكميت ملت باور ندارند چون باور ندارند و در جايگاه سخت قدرت حضور دارند با شيوه هاي مختلف در اين چهار دهه گذشته به ويژه در دو دهه اخير با چنين مفاهيمي مقابله كردند.
    نظارت استصوابي هم ريشه در همين تفكر دارد: تفكري كه تلاش دارد تا بخش هاي انتخابي قدرت كه رياست جمهوري و مجلس است با فيلتر باشد تا كساني در معرض انتخاب مردم قرار گيرند كه با خودشان هماهنگ باشند.
    در دوم خرداد 76 جمعي از مديران و فعالان سياسي ما به اين نتيجه رسيدند كه منافع ملي و عقلانيت حكم مي كند تا راهكار اصلاح طلبي و توسعه سياسي را پيش بگيريم. به تدريج اين جمع وزن بيشتري پيدا كرد و در قدرت بالا رفت اما طرف ديگر هم اختيارات خاص خود را داشت و كوشش كرد از طريق نظارت استصوابي محدوديت هايي ايجاد كند.
    در دوم خرداد خاتمي يا در 29 خرداد 96 روحاني هم كانديداهاي نزديك به آنها تلقي مي شدند كه از فيلتر صلاحيت گذشتند اما به هر حال مطالبات مردم و جنبش اجتماعي به گونه اي است كه كانديداي رييس جمهوري مجبور است براي انتخاب شدن به مردم وعده هايي بدهد. بيان اين وعده ها التزامي براي كانديدا ايجاد مي كند تا در راستاي مطالبات مردم گام بردارد. همين موضوع باعث مي شود كه اين روزها چنين سوالي در ميان نسل جوان ايجاد شود كه نسبت عملكرد اصلاح طلبان با اين همه محدوديت در قدرت با حاكميت چيست؟
    
    بعد از راهكارهاي ۱۵ گانه سيد محمد خاتمي، دو بيانيه هم از سوي دو گروه از اصلاح طلبان صادر شد. ارزيابي شما از اين دو بيانيه چيست؟ به نظر شما اين دو بيانيه توانست راهكارهاي عملياتي تري را پيش پاي مردم بگذارد؟
    آنها هم راهكارهايي را ارايه دادند كه بيان آن قابل تقدير است اما راهكاري كه بتواند راه گشا باشد پيش روي جامعه ما قرار ندارد و كماكان با بن بست روبه رو هستيم.
    
    راهكار چيست؟
    نگاهي كه مهندس بازرگان بعد از انقلاب داشت اين بود كه بر اساس گفتمان جامعه محور عمل كنيم و در راستاي آگاهي بخشي قدم برداريم. بازرگان بعد از دولت موقت قهر نكرد بلكه به شوراي انقلاب رفت و نماينده مردم تهران در مجلس شد. بعد از خرداد 60 به مجلس مي رفت و سخنراني هايي داشت.
    اگر به آثار سال 60 بازرگان نگاهي بيندازيد، نشان مي دهد كه به لحاظ ذهني فعال بوده و توليد داشته و كار آگاهي بخشي انجام مي داده است. آثاري كه در مجموعه «انقلاب اسلامي» و «بازيابي ارزش ها» آمده است و در آنها كوشش شده به زبان روز و با تكيه به قرآن به جامعه راهكار نشان دهد.
    بازرگان در بسياري از آثار خود در دهه شصت همچنين در مجموعه سخنراني هاي «ناگفته هاي بعثت» توضيح مي دهد كه تمام آيات در مورد بعثت را مرور كرده اما هيچ كجا از قدرت صحبتي نشده است. اصلا رسالت پيامبران حضور در قدرت نيست. نهايتا در سال 71 اثر «آخرت و خدا هدف بعثت انبيا» را مي نويسد كه اصلا اثري از حضور انبيا در قدرت نيست.
    
    اين توضيحات را از اين جهت مطرح مي كنم تا مشخص شود چرا جنبش اصلاحات بايد جامعه محور باشد.
    از همان زمان انقلاب مشروطه شيخ فضل الله نوري مطرح مي كرد نيازي به وضع قانون نيست و نيازي نيست كه ما مجلس داشته باشيم و ما به عنوان مجتهد قانون مستند به فقه در اختيار داريم و مردم هم مكلف به انجام آنها هستند. در مقابل شيخ فضل الله نوري، شيخ مرتضي انصاري و آخوند خراساني از مراجع بزرگ نجف هم هستند. امروز آيت الله سيستاني در عراق مرجع تقليد است اما در قدرت حضور ندارد، بلكه در عرصه عمومي است و اتفاقا نقش تاثيرگذاري در تحولات اجتماعي عراق دارد.
    
    بحث جنبش اجتماعي و اصلاحات جامعه محور به معناي اين است كه فشار از پايين چانه زني از بالا را ناديده بگيريم و تنها بر فشار از پايين تمركز كنيم؟ اين باعث مي شود راه هاي مسدود شده اصلاحات باز شود؟
    بله: جنبش اجتماعي ايران در حال حاضر اين قدرت را ندارد، اما اين قدرت به وجود خواهد آمد. البته اصلاح طلباني كه در قدرت قرار مي گيرند بايد هماهنگ با جنبش اجتماعي و در راستاي مطالبات مردم عمل كنند. وقتي جنبش اجتماعي توسعه پيدا مي كند فشار اجتماعي باعث مي شود تا نگاه سخت قدرت كاهش پيدا كند. گام اول برداشتن نظارت استصوابي است تا حاكميت ملت تحقق پيدا كند. در گام هاي بعدي هم قوه قضاييه اي مستقل و منتخب مردم و پاسخگو بايد تشكيل شود.
    
    فكر مي كنيد براي سال ۱۴۰۰ هم مردم اقبالي به اصلاح طلبان نشان مي دهند؟
    پيش بيني مشكل است: اما با توجه به شرايط خاص و مشكلات و فشارهاي بيروني كه در مملكت وجود دارد همچنين تحريم ها و تهديدها و البته حساسيت ملت ما نسبت به تماميت ارضي و منافع ملي مردم راهكاري كه در راستاي منافع ملي باشد انتخاب خواهند كرد. به همين علت من به آينده اميدوار هستم.
    
    آيا به نظر شما هم مهم ترين رقيب اصلاح طلبان براندازان هستند؟
    هيچ گزينه سومي وجود ندارد. اگر جنبش اصلاح طلبي با گفتمان جامعه محور نتواند از داخل سازماندهي كند و با نگاه منافع ملي عمل نكند زمينه براي آنان كه در خارج به دنبال براندازي هستند فراهم مي شود.
    
    شما با پيشنهاد حجاريان در مورد تشكيل هسته سخت موافق هستيد يا پيشنهاد هسته نرم محمدرضا تاجيك را موثر مي دانيد؟
    اين دو راهكار الزاما در تقابل هم نيستند. اگر تعريف هسته سخت براي مديريت باشد مي تواند نسل جوان را هم جذب كند.
    
    هسته سخت قابليت اجرايي شدن دارد؟
    اميدوار هستم محقق شود و با توجه به شرايط مي توان گفت چنين جمعي شكل خواهد گرفت.
    
    نهضت آزادي عماد بهاور را براي حضور در شوراي عالي سياستگذاري اصلاح طلبان معرفي كرده است. اين حضور مي تواند موثر باشد؟
    آقاي بهاور از طرف نهضت آزادي به صورت موقت و مشروط حضور يافته اند. اگر ايشان به همراه جمع حاضر در شوراي عالي سياستگذاري نتوانند تحول مورد نظر را در ظرف مدت شش ماه ايجاد كنند از مجموعه بيرون خواهند آمد.
    
    تحول مد نظر نهضت آزادي چيست؟
    افرادي كه در شوراي عالي حضو دارند بايد انتخابي و در جايگاه «پارلمان اصلاحات» باشند. جنبش اجتماعي بايد احساس كند در اين جريان نقش دارد. الان مردم احساس مي كنند شوراي عالي مجموعه اي انتصابي است و به همين دليل نتوانسته تاثيرگذار باشد. بايد تحولي در ساختار ايجاد و به پارلماني انتخابي تبديل شود: به نحوي كه مردم احساس كنند به نوعي در اين تشكيلات تاثيرگذار هستند.
    
    پارلمان اصلاحات جوابگوي نياز جنبش اجتماعي است؟
    بله اگر تشكيل شود.
    
    گزينه بهتري نسبت به شوراي سياستگذاري است؟
    بله. اگر جنبش اجتماعي احساس كند در آنجا حضور و نماينده دارد. احساس كند كساني كه عضو اين شورا هستند منافع شخصي را دنبال نمي كنند و نقش موثري در مديريت جنبش اصلاحات دارند.
    
    اگر شوراي سياستگذاري يا پارلمان تشكيل نشود چطور؟ برنامه اصلاحات براي جنبش اجتماعي چه بايد باشد؟
    جنبش اجتماعي بالاخره راه خود را مي رود. آنچه مهم است تقويت شوراي سياستگذاري است. خاتمي و عارف سرمايه هاي اجتماعي هستند. بايد طوري عمل شود كه اين سرمايه هاي اجتماعي حفظ شوند به شرطي كه خودشان را با نيازهاي جنبش اجتماعي هماهنگ كنند.
    
    آيا خاتمي و عارف در اين مسير قرار دارند؟
    بايد منتظر رويدادهاي آينده و كنش هاي آينده بود. اصلاح طلبان با آزمايشي بزرگ مواجه هستند. اگر در قدرت هستند بايد نگاه جامعه محور داشته باشند. كساني كه مي خواهند به قدرت بچسبند و از جنبش اجتماعي ببرند جنبش اجتماعي آنها را حذف خواهد كرد.
    
    حتي اگر خاتمي باشد؟
    تصورم اين است كه خاتمي هم خود را با جنبش اجتماعي تطبيق مي دهد. با شناختي كه از او دارم فكر مي كنم او خودش را با جنبش اجتماعي هماهنگ مي كند. ايشان به قدرت نچسبيده و شخصيت خود را نشان داده است.
    
    به نظر شما نسبت اصلاح طلبان با دولت امروز بايد چگونه باشد؟ آيا همچنان بايد موضع حمايتي داشته باشند؟
    در شرايط كنوني بايد از دولت روحاني حمايت مشروط كرد: چرا كه در مقابل تفكر تندروي مقابل ايستاده است اما اين حمايت به معني نقد نكردن عملكرد دولت نيست.
    
    با توجه به تغييرات ادبيات و لحن روحاني و گردش به راستي كه داشته است آيا اين حمايت توجيهي دارد؟
    مطلق نگاه نكنيم. همين فضاي نسبتا باز امروز در دولت روحاني امكان يافته است. بپذيريم كه تحولات اجتماعي تدريجي است و در يك شب اتفاق نمي افتد.
    بايد واقع بينانه به اين موضوع نگاه كرد و برنامه داشت. بايد ديد چه جايگزيني وجوددارد. دولت روحاني بايد نقد شود اما اصلاح طلبان هم بايد براي آينده خود برنامه ريزي و تحليل كنند كه در اين همكاري چه هزينه هايي داده اند و حالا چه دستاوردي دارند.
    
    به نظر شما در اين چند سال اخير حمايت از روحاني بيشتر هزينه داشته يا فايده؟ آيا باز هم مردم براي ۱۴۰۰ با توجه به وضعيت كنوني اقبالي به اصلاح طلبان نشان مي دهند؟
    هنوز نمي توان پيش بيني كرد. اين موضوع بستگي به درايت اصلاح طلبان دارد كه در اين فاصله بيش از دو سال چگونه برنامه ريزي و نيروها را سامان دهي مي كنند.
    
    الان بعد از 5 سال دستاورد اصلاح طلبان چه بوده است؟
    حداقل دستاورد اين بوده كه محافظه كاران در قدرت قرار نگرفته اند. دانشگاه ها كه فضايي كاملا بسته داشته به طور نسبي باز شده و مقداري انجمن ها به كار افتاده اند. رسانه ها هم به صورت نسبي فضاي بازتري دارند. در اين شرايط بايد از خودمان بپرسيم كه اگر اين نبود چه چيزي در انتظار مان بود.
    
    اين توجيه يا سوال براي بدنه اجتماعي كفايت مي كند؟
    بايد ديد چه گزينه هاي ديگري وجود داشته و دارد. شرايطي كه در حال حاضر داريم كف است اگر كف را از دست بدهيم چيزي نداريم. موقعي مي توانيم اين كف را از دست بدهيم كه اصلاح طلبان گزينه ديگري همچون نهادهاي مدني توسعه يافته و جنبش اجتماعي بارور شده و احزاب و گروه هاي سياسي قوي داشته باشند و با گفت وگو و تعامل براي منافع مشترك سازمان دهي شوند.
    
    اساسا اصلاحات جامعه محور بدون قدرت در ساختار سياسي، اجتماعي ايران معنا دارد و اجرايي مي شود؟
    به لحاظ جامعه شناسي نظريات متفاوتي وجود دارد لااقل يك نظريه اين است كه موقعي بايد حضور در قدرت مطرح شود و احزاب به دنبال قدرت باشند كه جامعه واقعا دموكراتيك باشد. اگر جامعه اي دموكراتيك نباشد براي چه بايد در چنين جامعه اي درون قدرت رفت. بايد زمينه دموكراسي و حاكميت ملت در جامعه فراهم باشد تا ورود در قدرت مفيد باشد. نهضت آزادي ايران همواره به نگاه جامعه محور تاكيد داشته است. البته به كساني هم كه با نگاه و برنامه اصلاح طلبي وارد قدرت مي شوند كمك كرده است اما نگاه راهبردي بايد جامعه محور باشد تا آگاهي جامعه آنقدر بالا برود كه قدرت فائقه را داشته و تحول در ساختار قدرت فراهم شود.با توجه به تجربيات تاريخي نبايد انتظار داشت در چهار دهه همه مسائل پيش رو حل شود. فرآيند گذار به دموكراسي بايد طي شود تا احزاب در يك جامعه آزاد و قانونمند برنامه هاي شان را اعلام كنند و در اختيار مردم قرار دهند و مردم با انتخاب برنامه مورد نظرشان به آنها راي دهند. هنوز ما از اين مرحله فاصله داريم. اينكه در علم سياست گفته مي شود احزاب تشكيل مي شوند تا به قدرت برسند البته براي شرايط جامعه دموكراتيك است.
    
    گفت و گو: از بازرگان آموختم نبايد با سياست قهر كرد / ضرورت اصلاح طلبي در گفت و گو با محمد توسلي
    


 روزنامه اعتماد، شماره 4184 به تاريخ 24/6/97، صفحه 3 (سياست)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 80 بار
    



آثار ديگري از "مرجان زهراني"

  نگاهي به دلايل آلرژي زا بودن بحث رفراندوم
مرجان زهراني، اعتماد 26/6/97
مشاهده متن    
  رفتن يا نرفتن، مساله اين نيست / كيهان به روحاني پيشنهاد داده كه از شركت در اجلاس سالانه سازمان ملل خودداري كند
مرجان زهراني، اعتماد 21/6/97
مشاهده متن    
  علي تاجرنيا، فعال سياسي اصلاح طلب: دولت روحاني به نام اصلاح طلبان و به كام اصولگرايان معتدل شده است
مرجان زهراني، اعتماد 19/6/97
مشاهده متن    
  از مردم مي خواهيم در حد نياز خريد كنند / اعضاي كابينه در حاشيه جلسه هيات دولت در جمع خبرنگاران چه گفتند؟
مرجان زهراني، اعتماد 15/6/97
مشاهده متن    
  از شوراي سياستگذاري به سوي پارلمان اصلاحات / شوراي عالي سياستگذاري اصلاح طلبان پس از وقفه اي يك ساله آغاز به كار كرد
مرجان زهراني، اعتماد 14/6/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله مهندسي صنايع و سيستم ها
شماره 3 (پياپي 37)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است