|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/7/4: تعلل پرخطر سياست گذار بورسي
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4656
سه شنبه 25 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4432 4/7/97 > صفحه 10 (بورس) > متن
 
 


تعلل پرخطر سياست گذار بورسي
مشكلات ساختاري بازار سرمايه در «اتاق فكر دنياي بورس» بررسي شد



    
    دنياي اقتصاد : بازار سهام نيمه نخست سال جاري را با ثبت بازدهي بيش از ۶۶درصدي پشت سرگذاشت. روند صعودي مزبور در سومين روز از مهرماه نيز پرقدرت تداوم يافت. ارزش معاملات خرد سهام نيز هر روز رکورد تازه اي مي زند. در اين فضا حجم قابل توجهي از نقدينگي وارد معاملات سهام شده است. از اين رو نقش سياست گذار بورسي براي حفظ نقدينگي مزبور بيش از گذشته اهميت دارد.
    چرا سياست گذاران بازار سرمايه در شرايط بحراني و بزنگاه هاي لازم برنامه ريزي دقيق و مشخصي براي بازار ندارند. از خرابي سيستم معاملات تا نبود استراتژي مشخص براي حفظ نقدينگي در بورس. چرا جلساتي منظم در راستاي توسعه بازار، حفظ نقدينگي وارد شده به بازار برگزار نمي شود؟ سياست گذار بورسي بايد چه برنامه ها و راهکارهايي براي ورود و پايداري نقدينگي به بورس داشته باشد؟ اين موارد پرسش هايي است که در «اتاق فکر» سايت تحليلي «دنياي بورس» با حضور دو کارشناس بازار سرمايه، داريوش روزبهانه و عظيم ثابت بررسي شده اند. به اعتقاد اين دو کارشناس در شرايط کنوني اقتصاد سياست گذاران بورسي بايد برنامه ريزي هاي مشخصي داشته باشند تا اثرات منفي حجم قابل توجه نقدينگي را با ورود و هدايت آن به بورس کنترل و نقدينگي به سمت توليد واقعي جذب شود. بايد جلساتي در اين زمينه برگزار شود و خروجي آنها به بازار و معامله گران به صورت شفاف اعلام شود.
    داريوش روزبهانه: دنيا راه حل هاي مشخص، ثابت و ساده اي در زمينه حل بحران دارد. وجود راه حل با فهم آن خيلي تفاوت دارد. اينکه اين مساله تا چه ميزان بزرگ است، نياز به يک درک و فهم اساسي دارد.
    راه حل تبديل مطالبات سرمايه گذاران نيز نياز به مکانيزم حقوقي دارد تا زمينه پيگيري براي سهامداران وجود داشته باشد. به عبارت دقيق تر شناسايي هاب ها و ارتباطات ساختاري که يک سيستم معاملاتي را راه اندازي مي کند. به اين ترتيب در زماني که يک سرمايه گذار دچار وسواس و نگراني شود و احساس کند که بازار در مسير روندي نزولي قرار گرفته است، بايد سيستم معاملاتي واقعيت هاي مربوط به معاملات و قيمت ها را نمايان کند تا فرد بتواند تصميمي صحيح در اين زمينه اتخاذ کند. چنانچه سيستم معاملاتي با واقعيت هاي مبادلاتي همراه نباشد، چه کسي مسوول خواهد بود؟ بورس تهران هنوز از لحاظ حقوقي پاسخگويي براي اين موارد ندارد. به اين ترتيب از آنجا که مسووليت عواقب مزبور بر عهده هيچ فرد و نهاد خاصي نيست، اين مشکلات و موانع همچنان در حال تکرار هستند.
    عظيم ثابت: در اين زمينه مديريت فناوري بورس تهران بايد پاسخگوي مشکلات رخ داده در زمينه سيستم معاملاتي باشد. با اين حال هيچ برنامه خاصي از سوي اين نهاد مالي صورت نگرفته است. بايد پس از هر رخداد و خرابي صورت گرفته نهادهاي مربوطه اقدام به شفاف سازي و دليل بروز حادثه را تشريح کنند، اما متاسفانه چنين رفتاري مشاهده نمي شود و هيچ اقدامي در زمينه تشريح علت ماجرا صورت نمي گيرد.
    روزبهانه: بخشي از راه حل نيز مربوط به اين است که هنوز ميان توسعه و هدف تفاوت قائل نمي شوند. البته که نسبت به ۱۰سال پيش پيشرفت هايي تجربه شده و زيرساخت هاي مناسبي طراحي و راه اندازي شده است. دستاوردهاي مرکز مديريت فناوري نيز بسيار ارزنده و قابل توجه بوده است. سيستم هاي معاملاتي به دفعات آپديت و به روزرساني شده اند. اين موارد از جمله مفاهيم بهبود و توسعه است. اما در اين ميان در نقطه اصلي که بنيان گذاري شده است، هدف اصلي مشخص نيست. به اين ترتيب تصور صحيح و کاملي از تصوير ومدل ايده آل وجود ندارد.
    نقدينگي قابل توجهي در حال حرکت به سمت بازار سرمايه و به خصوص بازار سهام است. در اين شرايط براي تعميق هر چه بيشتر بازار چه اقداماتي بايد صورت گيرد؟ در موقعيت فعلي بازار سرمايه به چه چيز هايي نياز دارد؟ چه کمبودهايي در حال حاضر متوجه اين بازار است؟ اولويت بازار در اين شرايط چيست؟ از چه مسائلي نبايد ترس و واهمه داشته باشد؟
    ثابت: همان طور که عنوان شد بازار سرمايه بايد به عنوان اصلي ترين مکان جذب و ورود سرمايه باشد. ورود سرمايه به هر مکاني ديگر خطا است. بايد در اين بازار سرمايه هاي خرد و کلان وارد شود، به طور صحيح کاناليزه شده تا در نهايت در اين بازار ماندگار شوند.
    مانند شرايط کنوني که بازار جذابيت بالايي دارد و شاهد ورود نقدينگي جديد هستيم، ارائه راهکارهاي مناسب به حفظ نقدينگي در اين بازار کمک خواهد کرد. اما متاسفانه تجربه هاي قبلي نشان داده است که به دليل عدم ايجاد زيرساخت ها و اقدامات مناسب، نقدينگي وارد شده به بورس حفظ نمي شود و با تشکيل يک روند نزولي، پول ها از اين بازار خارج مي شوند. در حال حاضر و شرايط کنوني بازار سرمايه نشان دهنده فرصت طلايي براي حفظ نقدينگي هاي مزبور در بازار است. سال پيش در حالي شاهد کاهش نرخ سود سپرده هاي بانکي بوديم که اين موضوع راهي براي ورود نقدينگي جديد به سمت بازار سهام بود. اما به دليل عدم مديريت بازارهاي موازي، نتوانستيم طرحي جذاب براي نگهداري و حفظ پول هاي ورودي به بازار داشته باشيم. هنوز هم نتوانسته ايم مسير آتي حرکت نقدينگي را تشخيص دهيم و برنامه ريزي هاي صحيحي براي مديريت اين پول ها انجام دهيم.
     اين امر و عدم برنامه ريزي مشخص سبب شد تا نقدينگي هاي خروجي از سپرده هاي بانکي به جاي تثبيت در بازار سهام، به دوبازار ارز و سکه نقل مکان کند.
    در واقع بايد همان زمان برنامه مشخص و مدوني براي هدايت پول هاي مردم به سمت بازار سهام درنظر گرفته مي شد. چنانچه در همان دوران پول ها به بورس وارد مي شد، مشکلات کنوني در اين ابعاد رخ نمي داد. متاسفانه شناخت کامل و دقيقي از بازار سرمايه وجود ندارد. نه حتي مردم عادي بلکه مسوولان نيز اطلاعاتي درستي از بورس ندارند. حتي شناختي در زمينه نحوه خريد و فروش در اين بازار و کارکرد بورس ندارند. اعتقاد دارند که اين بازار براي افرادي خاص است و هر کسي نمي تواند وارد بورس شود.
    سياست گذاران بورسي بايد زمينه هاي لازم را براي ورود نقدينگي عموم جامعه به بازار سهام فراهم کنند. بايد عمق بخشي به بازار صورت گيرد. ابزارهاي مناسب طراحي شود، تعداد شرکت هاي پذيرفته شده و همچنين ميزان سهام شناور آزاد شرکت هاي کنوني توسعه يابد. اين موارد سبب مي شود تا به دنبال صعود قيمت ها ديگر شاهد تشکيل حباب نباشيم. بورس با تمامي مشکلات خود، شفاف ترين بازار مالي در کشور است. به ويژه آنکه بورس آثار تورمي نيز ندارد. اين برنامه ريزي هاي مشخص و طراحي مکانيزم هاي خاص از جمله راهکارهايي براي افزايش سرمايه، استفاده از صرف سهام و ديگر مواردي از اين قبيل سبب مي شود تا پول به داخل شرکت ها وارد شود، به توليد واقعي برسد و در نهايت رشد اقتصادي را به دنبال داشته باشد.
    روزبهانه: هرنوع انگيزه سرمايه گذاري در دنيا يک راهکار و ابزار مشخص دارد که مي تواند از سوي سرمايه گذار به کار گرفته شود. همچنين يک بازار مشخصي براي هر کدام از انواع اين ابزارها شکل گرفته که فرآيند در مسيري صحيح طي مي شود. حال ما تازه در راه طي اين مراحل ساختاري هستيم. در اين راستا دولت و سياست گذاران بايد مراقب باشند تا خصوصي سازي به بهترين و کامل ترين شکل ممکن انجام شود.
    از سوي ديگر بازار بدهي که موضوع و جايگاه اصلي نقدينگي است را نيز بايد سروسامان داد. در حال حاضر بازار بدهي جايگزيني بانک محور بودن است. دولت به اين مفهوم دست يافته که بازار بدهي مي تواند مکاني مناسب براي پرداخت بدهي ها باشد. اما در اين ميان شتاب زيادي براي استفاده از اين بازار داشت و به طور مستقيم اقدام به پرداخت اين بدهي ها کرد. بر اين اساس مستقيم اقدام به انتشار اوراق کرد و اين اوراق را در اختيار پيمانکاران قرار داد. اين امر نه تنها سردرگمي پيمانکاران در بازار را به دنبال دارد، بلکه با توجه به نياز پيمانکار به نقدينگي اين اوراق زير قيمت نيز به فروش رفت. در صورتي که اين موضوع شامل بدهي هاي دولت بود و بايد دولت بدهي ها را به طور مستقيم پرداخت مي کرد، نه با اين سازوکار.
    حال بازار از چه مکانيزمي مي تواند به يکباره تمامي بدهي هاي خود را تسويه کند؟ در راستاي تحقق اين موضوع دو مولفه بايد در کنار يکديگر قرار گيرد: نرخ و سررسيد. در اين راستا دومين مولفه يعني سررسيد از اهميت بيشتري برخوردار است. براي رسيدن به هدف اصلي بايد دولت بتواند اوراقي با سررسيدهاي بيش از ۱۰سال منتشر کند. اين در حالي است که اکنون سررسيد اوراق منتشر شده حداکثر ۲ يا ۳سال است. اين امر آسيب جدي به بازار وارد کرد. به طوري که پيمانکار به دليل نياز مبرم به نقدينگي اوراق را در هر نرخي به فروش رساند و اين امر سبب شد تا به صورت تئوريک نرخ اخزا از نرخ اوراق در بازار بدهي بيشتر شود. اين امر درنهايت باعث از کار افتادن سياست نظام پولي در کشور خواهد شد. چون براي اعمال سياست هاي پولي حتما بايد نرخ سود در بازار آزاد از نرخ بهره کمتر باشد.
    حال چرا اين موضوع با نقدينگي بازار ارتباط دارد؟ چنانچه هزاران هزار ميليارد دلار پول نيز وارد بازارهاي سرمايه گذاري کشور شود، اين پول در بين بازارهاي مختلف بين دارايي ها در حال چرخش خواهد بود و در هيچ بازاري ساکن نخواهد شد. از طرف ديگر بر اساس معادله GNP به توليد مي رسد. در اين ميان تنها هنر و سياست بانک هاي مرکزي انقباض و انبساط اين نقدينگي با مکانيزم نرخ بهره است. اما متاسفانه در حال حاضر اين ماشين و سازوکار متوقف شده است؛ از يکسو پول وارد اين بازار مي شود و به رشد P/ E ختم مي شود، اما به لحاظ تئوريک مي دانيم که نسبت P/ E بالا با نرخ بهره رابطه معکوس دارد. يعني به عبارت دقيق تر بايد نرخ بهره روندي نزولي داشته باشد تا نسبت P/ E بالا توجيه پذير باشد. اين نسبت صعودي براي بازار بسيار مطلوب است و بايد به فال نيک گرفته شود، اما درتمامي بورس هاي دنيا ميانگين P/ E بالاي ۲۰ با نرخ بهره تک رقمي همراه است. در پيشرفته ترين اقتصادهاي دنيا متوسط نسبت قيمت به درآمد بازارهاي سرمايه حدود ۲۵، ۳۰ و حتي ۴۰ است و در مقابل نرخ بهره به حدود صفر درصد مي رسد. اين رابطه بيانگر آن است که سرمايه گذاران بازارها به چه ميزان چشم انداز قابل توجهي براي بازار سهام قائل هستند. به طوري که حاضرند به ازاي يک دلار، ۳۰دلار سرمايه گذاري کنند.
    
     مشکل کنوني بازار سهام را در چه مقوله هايي مي بينيد و براي رفع آنچه راهکارهايي را پيشنهاد مي دهيد؟ آيا نوع نگاه سرمايه گذاران نيز در ايجاد چنين شرايطي اثر گذار بوده است؟
    ثابت: جامعه ايران در مجموع يک ديد کوتاه مدتي براي سرمايه گذاري دارد. بيشترين افراد جامعه به دنبال اين هستند تا در کمترين زمان ممکن، بيشترين بازدهي را کسب کنند. به اين ترتيب در بلندمدت هيچ پيش بيني خاصي بر بازارها وجود ندارد. حتي براي يک سال آينده نيز برنامه ريزي خاصي براي سرمايه گذاري ها نيست. البته شايد بخشي از اين موضوع به ريسک هاي سياسي وابستگي دارد. اما مجاب کردن افراد به سرمايه گذاري در بازه زماني بلندمدت، کاري دشوار است. اين موضوع در بازار سهام نيز قابل مشاهده است. به طوري که به محض وقوع يک رخداد، انتشار يک خبر يا پررنگ شدن يک ريسک سيستماتيک، موجي از عرضه سهام در بازار شکل مي گيرد.
    در راستاي بهبود اين موضوع بايد نقش دولت پررنگ تر باشد. برنامه مشخص، هدف معين و دقيقي از سوي دولت تعيين شود تا مديريت بازارهاي سرمايه اي به بهترين شکل ممکن صورت گيرد. هر چند پيش بيني ها از آينده بازارها به راحتي نخواهد بود و نمي توان ريسک هاي سياسي و تاثير آنها در آينده بازارها ناديده گرفت، اما بايد سناريوهاي مشخصي براي اين موارد درنظر گرفته شود. اين سناريوبندي از سوي دولت نه تنها اعتماد مردم به دولت را افزايش مي دهد، بلکه جذب و هدايت منابع به سمت توليد واقعي را به دنبال دارد.
    در اين ميان راهکارهاي ارائه شده نيز نبايد به صورت مقعطي و کوتاه مدت باشد. چنانچه دولت تصميم به هدايت نقدينگي به سمت بازار سرمايه و بورس را دارد، بايد براي ورود ريال ريال نقدينگي که در مسير بورس قرار دارد، برنامه ريزي مشخصي صورت گيرد. اين پروسه نيز با ابزارسازي هاي گوناگون، تنوع سازي در اوراق جديد، ايجاد خروجي مناسب در راستاي تبديل نقدينگي به افزايش سرمايه در قالب صرف سهام، راه اندازي انواع صندوق هاي جديد کالايي به منظور پاسخگويي به نياز و سليقه سرمايه گذاران تحقق خواهد يافت. در واقع مکانيزم بازار سرمايه با تمامي مشکلات و ضعف هاي موجود، در فهرست شفاف ترين بازارهاي مالي کشور قرار دارد. اما بايد سياست گذاران داخلي بازار سرمايه نيز سليقه اي عمل نکنند. بايد مکانيزم هاي جديد ايجاد و ساختارهاي کنوني اصلاح شود. اگر قرار است نمادي طي يک هفته بازگشايي شود، واقعا در اين مدت بازگشايي شود نه اينکه زمان بازگشايي نماد، طولاني شود. همچنين عرضه هاي اوليه را توسعه داد تا گسترش عرضي بازار رخ دهد. متاسفانه در حال حاضر بخش خصوصي به معناي واقعي وجود ندارد. چنانچه تصميم به ايجاد بخش خصوصي مولد است، بايد اجازه اين کار صادر شود. در اين راستا بايد زمينه ورود شرکت ها به بورس تسهيل و از سوي ديگر براي بنگاه هاي وارد شده به اين بازار مکانيزم هاي جذابي ايجاد شود.
    معافيت ها از جمله معافيت هاي مالياتي از جمله مهم ترين مشوق ها براي جذب بنگاه هاي جديد به بورس خواهد بود. در مجموع مي توان گفت چه سياست گذاران داخلي بازار سرمايه و چه سياست گذاران بخش کلان اقتصاد کشور بايد از هر روش قانوني براي بزرگ شدن بازار سرمايه استفاده کنند و تلاش هاي لازم را در اين زمينه انجام دهند.
    در اين راستا بانک مرکزي نيز بايد کمک هاي لازم را در اين زمينه انجام دهد. در واقع بازار سرمايه کمکي براي بانک مرکزي خواهد بود و متقابلا اين نهاد نيز بايد در راستاي توسعه بورس همکاري هاي لازم را داشته باشد. بانک ها نبايد اهرمي براي تامين مالي بلندمدت شرکت ها معرفي شوند، بلکه بايد از پتانسيل هاي موجود در بازار سرمايه براي اين موضوع کمک گرفت. به اين ترتيب با انجام تامين مالي از بورس، وز نه اي از دوش بانک ها برداشته مي شود و اين نهادهاي مالي مي توانند با آسودگي خاطر به وظايف بانکداري خود بپردازند. در واقع بازار سرمايه و نظام بانکي رقيب يکديگر نيستند و بايد همگام با يکديگر حداکثر تلاش را براي آرام سازي فضاي ملتهب کشور داشته باشند. از سوي ديگر در زمينه قانون بازار سرمايه نيز بايد بازبيني هاي لازم صورت گيرد؛ دستورالعمل ها، رويه ها و قوانين موجود در اين راستا چنانچه نياز به بازبيني دارد، تمامي اين اصلاحات صورت گيرد. قانون مزبور در دهه ۸۰ و به صورت کلي اعلام شد، اما شايد با گذشت اين سال ها نياز به اصلاحاتي در اين قوانين و تعميق هر چه بيشتر باشد. بايد قوانين را به روز کرد، بازار بدهي را پررنگ تر کرد و همگام با بازارهاي مالي دنيا به روزرساني به سرعت انجام شود.
    
     چه پيشنهادي براي تعميق هرچه بيشتر بازار سرمايه در سطح کلان داريد؟
    ثابت: همواره عنوان کرده ام که رئيس سازمان بورس بايد عضو هيات دولت شود. تصميمات اقتصادي اخذ شده در هيات دولت، بايد با حضور يک نماينده مطلع از بازار سرمايه اخذ شود تا به اين ترتيب نه تنها تعديلي در تصميمات تاثيرگذار بر روند بازار سرمايه داشته باشد، بلکه مانع از اتخاذ برخي تصميمات و برنامه هاي دولت شود که به ضرر بازار سرمايه و بنگاه هاي فعال در بورس است. از سوي ديگر نقش شوراي عالي بورس نيز به عنوان اصلي ترين نهاد بازار سرمايه بايد پررنگ تر شود. اين شورا بايد حضور فعال تري داشته باشد.
    
     با توجه به تمامي شرايط عنوان شده، يکسري ظرفيت هاي مغفول در بازار سرمايه وجود دارد که به دليل عدم سياست هاي مناسب از سوي سياست گذاران بورسي و مديران اجرايي بازار، از آنها استفاده مناسب نمي شود. اين موضوع را چگونه ارزيابي مي کنيد؟
    روزبهانه: بورس اوراق بهادار تهران از لحاظ سياست گذاري در فهرست بورس هاي محافظه کار دنيا قرار مي گيرد. بارها فرصت برداشتن دامنه نوسان به مسوولان اجرايي بورس داده شده است، اما از آن استفاده نکرده اند. بايد سرمايه گذاران بالاخره يک روزي با اين مساله روبه رو شوند که به جاي دنباله روي از خريد و فروش هاي ديگران، به سمت تحليل حرکت کنند. ارزندگي سهم را درنظر گرفته و با تحليل هايي که انجام مي دهند، تشخيص دهند که قيمت کنوني سهم زير ارزش ذاتي است يا بالاتر از آن. سپس اقدام به خريد يا فروش آن داشته باشند. يکي از ملزومات رسيدن به چنين تحليلي نيز حذف دامنه نوسان است.
    ثابت: بايد جدا از سياست هاي کلان اقتصادي، سياست گذاران بورسي نيز رويه هاي مناسب و درستي براي جذب بيشتر مردم به بازار سرمايه اتخاذ کنند. شوراي عالي بورس نيز فعال تر عمل کند و با برنامه ريزي هاي مشخص، نه تنها نقدينگي کنوني را که به بورس وارد شده حفظ کند، بلکه در راستاي توسعه و رشد هرچه بيشتر آن بکوشد. نه تنها هدايت اين نقدينگي مهم است، بلکه ماندگاري آن نيز از اهميت ويژه اي برخوردار است.
    در حال حاضر يک فرصت طلايي براي بورس ايجاد شده است که بايد به بهترين صورت و شکل ممکن با ايجاد سياست هاي مناسب و برنامه ريزي هاي دقيق از آن استفاده کرد. متاسفانه نه براي دوران رکود و نه براي دوران رشد بورس برنامه ريزي خاصي وجود ندارد. اکنون که دوران رونق است بايد از اين فرصت به بهترين شکل بهره برد. بايد هر کاري به منظور بهبود، ايجاد ساختارهاي لازم و قوانين مربوطه انجام شود تا بورس پايداري و مانايي لازم را براي هدايت و ماندگاري نقدينگي داشته باشد.
    
    تعلل پرخطر سياست گذار بورسي / مشکلات ساختاري بازار سرمايه در «اتاق فکر دنياي بورس» بررسي شد
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4432 به تاريخ 4/7/97، صفحه 10 (بورس)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 13 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله انرژي و محيط زيست
شماره 2 (پياپي 1002)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است