|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/7/11: تقدس زدايي از گاندي
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4656
سه شنبه 25 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4438 11/7/97 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


تقدس زدايي از گاندي



جنبش استقلال هند، در واقع پيش از زاده شدن گاندي و همزمان با غلبه نظامي انگلستان بر راجه هاي هند شمالي آغاز شد. مردم هند در سال هاي آغازين قرن نوزدهم چندين شورش بزرگ در برابر مستعمره چيان برپا كردند و هربار به خاطر اختلاف هاي دروني خودشان و برتري خردكننده فناوري جنگي انگلستان، شكست خوردند و كشتار شدند.

آنچه كه با نام گاندي گره خورده، چرخش سياست هنديان از مقاومت مسلحانه به سوي نافرماني مدني است، كه آن نيز در جنبش همكاري مطالبه گرانه «نائوروجي» سابقه داشته است. بنابراين تصور رايج كه گاندي را بنيانگذار جنبش استقلال هند مي داند، نادرست است. اين جنبش از نيم قرن پيش تر وجود داشته و مراحل متفاوتي را هم پشت سر گذاشته است. گاندي آخرين و بزرگ ترين رهبر اين جنبش بود كه آن را توسعه داد و سياست هاي خشونت گريزانه اش را تدوين و در نهايت آن را تا دستيابي به پيروزي دنبال كرد. اما پرسشي كه بايد در اينجا طرح شود آن است كه سياست گاندي در برابر انگليسي ها تا چه اندازه درست و كارآمد بود و چقدر موفق از آب در آمد؟ هدف جنبش گاندي كاملا مشخص بود و در استقلال هند و راندن استعمارگران خلاصه مي شد.

بايد ديد او با چه هزينه و در چه مدتي به اين هدف دست يافت و آيا اين نتيجه قابل قبول است، يا نه. به نظرم گاندي گرايي در هند را مي توان داراي سودها و زيان هايي دانست. سودها نمايان و روشن هستند، دست كم براي مدتي، اخلاقي مدني نهادينه شد كه تفاوت ميان اديان، تمايزهاي قومي و شكاف هاي جنسيتي را ناديده مي گرفت و به اين ترتيب در تثبيت اخلاق مدني در ميان هنديان نقش بسزايي ايفا كرد. بايد بر اين نكته پاي فشرد كه اخلاقي كه گاندي به اين ترتيب تبليغ مي كرد، هرچند با زباني ديني و در بافت دين هندو بيان مي شد، اما ساختار و صورت بندي كاملا مدرن داشت، با ابزارهايي مدرني هم منتقل مي شد و نهادهايي مدرن مانند حزب و موسسه هاي مدني نو را پديد مي آورد. در اين معني، گاندي گرايي توده مردم هند را به عصر مدرنيته وارد كرد، بي آنكه بحران هويت معمول در ساير سرزمين هاي پيراموني را تشديد كند.

سود ديگر گاندي گرايي براي هنديان، هويت مشتركي بود كه برايشان فراهم آمد. شبه قاره هند تا پيش از حاكميت انگليسي ها هيچ گاه يك دولت يكپارچه نبود و راج (دولت استعماري) هم توسط كارگزاراني بيگانه مديريت مي شد. جنبش گاندي نخستين هويت جمعي ملي را در سطح كل شبه قاره پديد آورد و تثبيت كرد. سومين سودي كه مي توان در همين بستر به آن نگريست، آنكه پايبندي به گاندي گرايي در نهايت از بسياري از كشمكش هاي قومي و خون ريزي هاي داخلي كه مرسوم كشورهاي رها شده از بند استعمار است، پيشگيري كرد. از اين نظرها، گاندي گرايي براي هنديان سودمند و مفيد بوده است. اما اين جنبش براي هندوستان هزينه هايي هم داشته است. در نهايت بخش هايي از هند به صورت سريلانكا و پاكستان از اين كشور جدا شد و تنش ميان مسلمانان و هندوها كه توسط انگليسي ها دامن زده مي شد، در اين كشور نهادينه باقي ماند.

در واقع اگر سريلانكا، پاكستان و كشمير را بخشي از هند در نظر بگيريم، كشمكش هاي قومي و جنگ هايي كه در مستعمره هاي تازه استقلال يافته شايع است را در هند نيز مي بينيم. هرچند شدت آن كمتر است و اين چه بسا به نرمخويي سنتي هنديان مربوط باشد تا جنبش خشونت گريزي گاندي. اين را هم بايد در نظر داشت كه هويت يكپارچه نوظهوري كه گاندي تبليغ مي كرد، در بخش هاي بومي گرايانه اش غيرقابل اجرا بود و در بخش هاي قابل اجرايش (كه توسط نهرو مديريت شد) به صنعتي شدن هند و تبديل شدن اش به يكي از اقمار اقتصادي انگلستان انجاميد، كه خود شكلي از استعمار نو بود. گذشته از تمام اينها، به نظرم مهم ترين هزينه گاندي گرايي براي هند آن بود كه استقلال اين كشور را به تعويق انداخت! يك دليل اين امر به ظاهر غريب، آن است كه جنبش مدني گاندي به شكلي زيربنايي قانونمندي و نظام بوروكراسي انگليسي ها را در هندوستان نهادينه كرد. گاندي معتقد بود كساني كه در جنبش نافرماني مدني شركت مي كنند، بايد خوب تعليم ببينند و مانند جنگاوراني منضبط بر خويش مسلط باشند.

گاندي در زمينه پايبندي به قانون وضعيتي ناپايدار داشت و ديدگاهش در اين زمينه به تدريج و گام به گام تحول پيدا كرد. در ابتداي كار به رعايت همه قوانين مگر مواردي خاص باور داشت و در همين راستا حتي در زمان جنگ طبق وظيفه اجتماعي اش به سربازان انگليسي استعمارگر خدمت مي كرد. كم كم اين ديدگاه تكامل يافت و به شكستن عمدي برخي از قوانين نامطلوب و در نهايت تحريم نهادهاي استعماري و نافرماني -اگر نظام اخلاق فردي امري را ناپسند «من» مدني كلان بداند- گراييد. جوهر بحث تورو آن بود كه اگر بر مبناي اخلاق كاري نادرست باشد، وظيفه حكم مي كند كه حتي با وجود قانون تاييدكننده آن كار، از آن خودداري كرد. برعكس اين قاعده هم درست است. يعني در شرايطي كه قانوني كنشي اخلاقي و درست را منع كند، به قيمت شكستن قانون بايد آن كنش را انجام داد.

از ديد او نافرماني مدني فقط زماني معنا دارد كه فرد در مقام يك شهروند كامل ظاهر شود و تمام قواعد اجتماعي را داوطلبانه بپذيرد و رعايت كند و تنها يك قاعده مورد اعتراض را اجرا ناشده باقي گذارد. اما اين پيش شرط دو ايراد عمده داشت. نخست آنكه به شكلي تعارض آميز نفوذ اجتماعي انگلستان و نهادهاي مدرن استعماري را در هند تثبيت كرد و هنديان را پيش از آنكه بار ديگر مستقل شوند نخست به اعضايي از اين نهادهاي مدرن بدل ساخت؛ يعني به قيمت نهادينه كردن عضويت هندي ها در يك نظم استعماري نهادينه، ايشان را از شر استعمار رهايي بخشيد. دومين ايراد آنكه چنين راهبردي تنها در شرايطي خاص و موقعيت هايي ويژه كاربرد دارد. استعمار انگلستان در هند از اين نظر بي سابقه و استثنايي بود كه انگليسي ها در كشور خودشان كهن ترين نظام حقوق خصوصي اروپا را تاسيس كرده بودند و دست كم در ايدئولوژي سياسي شان به مردمسالاري و قانونمداري مدني سخت مي باليدند، هرچند كه در مستعمره هايشان از جمله هند مدام آن را نقض مي كردند. ترفند گاندي براي رعايت اين حقوق مدني و در ضمن نامشروع شمردن دولت استعمارگر امري بسيار موضعي و خاص بود كه تنها در اين شرايط تاريخي و تازه آن هم با خوش بيني و تا حدودي ساده لوحي نسبت به سياست انگلستان قابل تصور بود. سخن گفتن از نافرماني مدني در جامعه اي مانند ايران عصر ايلخاني يا اموي كه اصولا قانوني مدني وجود نداشته، يا روسيه شوروي كه قوانين مدني اش مدام طبق تحول خط مشي حزب كمونيست تغيير مي كرد، بي معناست.

منبع: شروين وكيلي، گاندي، انتشارات داخلي موسسه فرهنگي خورشيد راگا، 1392.
تقدس زدايي از گاندي


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4438 به تاريخ 11/7/97، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 9 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله اقتصاد و مديريت دارو
شماره 3-4 (پياپي 304)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است