|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/7/14: ماهيت سه نسل نوسان ارزي
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4658
پنج شنبه 27 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4440 14/7/97 > صفحه 1 (صفحه اول) > متن
 
 


ماهيت سه نسل نوسان ارزي
در يك پژوهش بررسي شد


دنياي اقتصاد : يك پژوهش دانشگاهي با مروري بر بحران هاي ارزي در جهان، 3 نسل از نوسانات ارزي را مورد بررسي قرار داد. بررسي ها نشان مي دهد اقتصاد ايران تجربه 2 نسل از بحران هاي ارزي رايج را پشت سر گذاشته است؛ چراكه تاكنون مشكلات بنيادي در ذخاير ارزي يا تشديد انتظارات، زمينه هاي وقوع تلاطم ارزي را به وجود آورده اند و هيچ گاه معضلات بانكي عامل وقوع بحران (نسل سوم) نبوده اند. اقتصاد ايران براي دوري از نسل سوم بحران ارزي، نياز به كنترل انباره نقدينگي مضر و تعميق واقعي ساختار بازار به دست سياست گذار دارد.

بازار ارز پس از گذراندن روزهاي پرالتهاب افزايشي و نزديك شدن به قله 20 هزار تومان، با سرعتي شتابان تر و وضعيتي ملتهب تر، اين بار در جهت مخالف حركت كرد. در مراجع رسانه اي رسمي حتي قيمت دلار تا 6 هزار تومان نيز عقب نشست، اما در كانال هاي غيررسمي و در كوچه هاي فرعي فردوسي، قيمت تا حدود 12هزار تومان عقب نشيني كرد. ديروز نيز يكي از معاونان رئيس جمهوري اعلام كرد محاسبات دولت حاكي از اين است كهقيمت دلار بايد به زير 7 هزار تومان برسد. اما چه بازار در حالت «اتوران» قرار گرفته باشد و چه فرمانش تحت كنترل سياست گذار ارزي باشد، براي ادامه مسير سياست گذار چه الزاماتي را بايد رعايت كند؟ كارشناسان ارزي تاكيد مي كنند سياست گذار بايد براي كنترل بازار بر نرخي تكيه كند كه توان دفاع از آن را در آينده نزديك داشته باشد. اگر سياست گذار دچار خطاي محاسباتي در اين باره شود، پيشامد خوشايندي در انتظار نخواهد بود. مروري بر ادبياتبحران هاي ارزي حاكي از اين است كه اقتصاددانان بحران هاي ارزي را در 3 نسل مختلف دسته بندي مي كنند كه ميخكوب كردن نرخ ارز، شاه بيت اصلي هر 3 نسل را تشكيل مي دهد. هادي ورتابيان كاشاني در مقاله اي با عنوان تحليل منشا نوسانات نرخ ارز طي سال هاي (1391-1389) اين موضوع را مورد بررسي قرار داده است. در نسل اول، هنگامي كه ذخاير ارزي كاهش يابد، زمينه بحران ايجاد مي شود. در نسل دوم، انتظارات، دفاع از نرخ ارز ثابت را براي دولت پرهزينه مي كند. در نسل سوم نيز ملغمه اي از زمينه هاي نسل اول و دوم به علاوه معضلات بخش هاي خرد همانند نظام بانكي، بحران ارزي را شكل مي دهند. بررسي ها نشان مي دهد همچنان حافظه اقتصاد ايران، از زمينه هاي پيدايش تلاطم خالي نشده است.

ادبيات بحران ارزي

آنچه در ادبيات اقتصادي به عنوان بحران ارزي شناخته مي شود، كاهش سريع و شديد در ارزش پول ملي يا فروپاشي نرخ ارز ثابت است. اين بحران اغلب به هجوم سوداگرانه سفته بازان به بازار ارز منتهي مي شود. كشورهايي كه درآنها بانك مركزي نرخ ارز را ميخكوب مي كند، ابزارهاي محدودتري نيز براي دفاع از نرخ ارز خواهند داشت. بحران ارزي معمولا زماني شكل مي گيرد كه به دليل وجود محدوديت هاي گوناگون، بانك مركزي قادر به دفاع از نرخ ارز تثبيت شده يا پاسخگويي به مازاد تقاضاي ارزي نيست. در ادبيات موضوع، بحران هاي ارزي به 3 نسل متمايز طبقه بندي مي شوند.

مدل هاي نسل اول: در كشورهايي كه نرخ ارز تثبيت شده است، ممكن است ذخاير ارزي به دلايل بنيادي كاهش يابد، در اين شرايط سفته بازان پيش از تخليه تدريجي ذخاير ارزي، تغيير نرخ ارز ثابت را پيش بيني مي كنند و با تهاجمي ناگهاني، باقي ذخاير را از آن خود مي كنند. اين هجوم موجب مي شود مشكل تراز پرداخت ها به شكل بحران دربيايد. اقتصاددانان معتقدند كه بحران تراز پرداخت ها پيامد طبيعي رفتار عقلايي و حداكثر كننده سود سفته بازان و سرمايه گذاران در بازار است و اين امر به شدت تابع انتظارات آنان است. تغيير انتظارات اين گروه موجب مي شود تا سبد دارايي آنها تغيير كند و با تشديد انتظارات سهم ارز خارجي در سبد افزايش و سهم ارز داخلي كاهش مي يابد؛ چرا كه آنها در اين شرايط باور دارند نرخ ارز ميخكوب شده از مقدار واقعي خود عقب مانده و افزايش نرخ ها را در آينده نزديك پيش بيني مي كنند؛ اين پديده سبب جذاب شدن نگهداري ارز مي شود. تحليل سفته بازان و هجوم آنها به بازار عملا دست دولت و بانك مركزي را مي بندد و پيش از موعد پيش بيني شده، آنها ديگر قادر به دفاع از نرخ ارز تثبيت شده نخواهند بود. اجزاي اصلي نسل اول بحران ارزي را عوامل بنيادي در تراز پرداخت ها و انتظارات سفته بازان تشكيل مي دهد.

مدل هاي نسل دوم: گروه ديگري از اقتصاددانان بحران هاي ارزي را به شيوه اي متفاوت توضيح مي دهند. مدل هايي كه اين گروه ارائه مي دهند، احتمال وقوع بحران ارزي در شرايطي را در نظر مي گيرد كه متغيرهاي بنيادي در وضعيت نامساعدي نيستند. اين مدل ها، به مدل هاي نسل دوم بحران ارزي شهرت دارند. در اين نسل از بحران ها، سياست گذاران هزينه- فايده دفاع از نرخ ارز هدف خود را مورد تحليل قرار داده و در صورتي كه هزينه بيشتر از فايده باشد، از دفاع دست مي كشند. هنگامي كه سياست هايي براي دفاع از يك سطح نرخ ارز معين اتخاذ مي شوند، هزينه دفاع از نرخ ارز را بالا مي برد، مثلا افزايش نرخ بهره داخلي يكي از ابزارهايي است كه براي دفاع از نرخ ارز هدف، انتخاب مي شود؛ اين ابزار سطح فعاليت هاي اقتصادي را تنزيل و هزينه هاي مالي بانك ها را بالا مي برد. در اين حالت، احتمال حملات سوداگرانه زماني قوت مي گيرد كه افزايش نرخ هاي بهره، وضعيت بد متغيرهايي مانند سرمايه گذاري و شرايط نظام بانكي را بدتر كند. در نتيجه در مدل دوم، وقوع و زمان بندي حملات سوداگرانه نامشخص است. بسياري از مدل هاي نسل دوم احتمال تحقق بحران ناشي از انتظارات را مي پذيرند. اين نوع بحران زماني اتفاق مي افتد كه بدبيني محض گروه قابل توجهي از سفته بازان و سرمايه گذاران بازار ارز، موجب شكل گيري جريان خروج سرمايه و متعاقب آن فروپاشي نظام نرخ ارز شود. مدل هاي نسل دوم اما از جهاتي با يكديگر متفاوتند، يكي از تفاوت هاي اصلي آنها نقشي است كه براي متغيرهاي بنيادي در نظر مي گيرند. در برخي مدل هاي نسل دوم، طراحان بر اين باورند كه متغيرهاي بنيادي نقش تعيين كننده در زمان بندي وقوع بحران دارد، در نتيجه زمان وقوع بحران بر اساس متغيرهاي بنيادي تعيين مي شود و كشوري كه از نظر شاخص هاي بنيادي، وضعيت مساعدي دارد، هيچ گاه بحران ارزي را تجربه نخواهد كرد. در مقابل ديگر مدل هاي نسل دوم معتقدند كه بحران هاي ارزي متاثر از وضعيت متغيرهاي بنيادي نيستند و پيامد سفته بازي محض در بازارند.

مدل هاي نسل سوم: اما مدل هاي نسل اول و دوم، تمامي بحران هاي ارزي را توضيح نمي دهند. پيش از وقوع بحران ارزي در جنوب شرقي آسيا در سال 1997، اغلب كشورهاي درگير بحران اين منطقه، از نظر بنيادي در وضعيت نامساعدي قرار نداشتند. دولت هاي آن منطقه كسري بودجه قابل توجهي نداشتند، جريان ورود سرمايه به اقتصاد وجود داشت و نرخ تورم و نرخ بيكاري نيز نسبتا پايين بودند. در نتيجه زمينه اهداف متناقض كلان اقتصادي مورد تاكيد مدل هاي نسل دوم وجود نداشت. وقوع بحران ارزي در اين كشورها، تفكر مدل هاي نسل سوم بحران ارزي را آفريد و توجهات را به سوي نقش بانك ها و صورت وضعيت ترازنامه شركت ها در ايجاد بحران چرخاند. به طوري كه از اخذ وام بيش از اندازه داخلي و بين المللي و كمبود نقدينگي بخش هاي خصوصي به عنوان عوامل تشكيل دهنده بحران ارزي ياد مي شد. مدل هاي نسل سوم را تركيبي از دو عنصر اصلي مدل هاي نسل اول و دوم يعني وضعيت متغيرهاي بنيادي و انتظارات تحقق يافته به علاوه عناصر خرد نظير بخش بانكي عنوان مي كنند.

شكل گيري تلاطم ارزي در ايران

همان طور كه مدل هاي نسل اول بيان مي كنند، در كشورهاي با نرخ ارز ثابت، مشكل تراز پرداخت ها و كاهش ذخاير ارزي، بسترساز شكل گيري بحران ارزي است. اين تجربه در تحريم قبلي نيز براي ايران رخ داد، اما باز هم اين نقطه ضعف پابرجا ماند و در دولت يازدهم و دوازدهم، بر تثبيت نرخ ارز تاكيد شد تا اين نقطه آسيب پذير همچنان حفظ شود و دشمن بار ديگر آن را با محدود كردن تبادلات مالي هدف گيرد. آنچه باعث شد تا مشكل تراز پرداخت ها در ابتداي دهه 90 تبديل به تلاطم ارزي شود، ورود سفته بازان به بازار بود. اما در تجربه فعلي به دليل اينكه دست سياست گذار براي سفته بازان رو شده بود، آنها خيلي زودتر به دليل تجربه قبلي وارد عمل شدند و وقوع تلاطم را به تعجيل انداختند. بحران ارزي در مرحله اول عمدتا ناشي از مازاد تقاضاي معاملاتي براي ارز(به منظور تامين مالي واردات) بوده است كه به دليل محدوديت هايي كه در انتقال ارز به وجود آمده، بي پاسخ ماند، اما پس از آن، تقاضاي سفته بازي به تقاضاي معاملاتي اضافه و در طول زمان بر شدت آن افزوده شده است. از زماني به بعد، ارز وسيله ذخيره ارزش شد و علاوه بر ماهيت پولي، ماهيت كالايي نيز يافته است كه تاثير قابل ملاحظه اي بر بي ثباتي نرخ ارز گذاشت. اين در حالي است كه در كشورهاي پيشرفته كه داراي بازار ارز رقابتي و سازمان يافته هستند، سفته بازي ارز در قالب معاملات آتي نقش تثبيت كنندگي دارد، در حالي كه در كشورهايي كه بازار ارز از عمق كافي برخوردار نيست، سفته بازي ارز نقش بي ثبات كننده اي خواهد داشت. وضعيت بازار در هفته هاي گذشته به دليل تقاضاهاي سفته بازانه در پي فضاي رواني و انتظارات منفي ملتهب شد.

ملاحظات وضعيت آتي

اما در ادامه راه، دولت و سياست گذار ارزي بايد چه تدبيري را در نظر گيرند؟ اگر به ريشه هاي بحران ارزي بازگرديم، بايد ديد كه ريشه هاي نوسان همچنان پابرجاست يا وضعيت ديگري حاكم است؟ سياست دفاع از يك نرخ ثابت، به نظر همچنان در سياستمداران به قوت خود باقي است و نشانه اي از تغيير اين وضعيت، ديده نمي شود. تا زماني كه اصرار بر ميخكوبي نرخ ارز وجود داشته باشد، زمينه هاي تلاطمات ارزي نسل اول و دوم نيز پابرجا مي ماند. اما در كنار سياست تثبيت نرخ ارز، چه عواملي به وقوع تلاطم ارزي اخير كمك كرده اند؟

پژوهش ورتابيان نشان مي دهد كه سه عامل نقدينگي، شرايط ساختاري بازار ارز و محدوديت هاي تحريمي در وقوع تلاطم مكمل يكديگر هستند. انباشت نقدينگي مضر عاملي است كه زمينه هاي سفته بازي را مهيا كرده و در حال حاضر نيز همچنان به قوت خود باقي است. بر اساس نظريه مقداري پول، حاصل جمع نرخ رشد نقدينگي و سرعت گردش پول، معادل حاصل جمع نرخ رشد توليد وتورم بايد باشد، در حالي كه در اقتصاد ايران اين گونه نبوده و حاصل جمع نرخ رشد نقدينگي و سرعت گردش پول از حاصل جمع رشدتوليد و تورم بيشتر است. در حقيقت بخشي از نقدينگي ايجاد شده در توليد يا تورم منعكس نشده است و اين اختلاف، دقيقا كليد حباب هاي قيمتي ايجاد شده در اقتصاد ايران را به دست مي دهد. اين بخش از نقدينگي كه از آن با عنوان انباره مضر نقدينگي ياد مي شود، نقدينگي را از حوزه معاملات مرتبط با توليد ملي خارج كرده و صرف پوشش معاملات نامرتبط با GNP مي كند. در بدترين حالت ممكن نقدينگي مضر وارد فعاليت هاي سفته بازي و سوداگرانه مي شود كه اين اتفاق ناخوشايند در بازار ارز ايران افتاده است. در حقيقت موتور تقاضاي سفته بازي در حالت فعلي، نقدينگي مضر است كه بانك مركزي بايد سياست هايي براي كنترل آن اتخاذ كند. يك عامل اساسي ديگر كه بازار ارز ايران را مستعد جهش هاي نابهنگام مي كند، عدم شكل گيري نظام ارزي و بازار ارزي عميق و كارآ طي سال هاي گذشته بوده است. بازار عميق ارزي زماني شكل مي گيرد كه هم در طرف عرضه و هم در طرف تقاضاي ارز، عوامل بسيار و نيروهاي بي نام قيمت پذير بسياري حضور داشته باشند كه تغيير رفتار يا ورود و خروج آنها، بازار ارز را تحت تاثير قرار نمي دهد. اما عمده ارزآوري كشور محدود به چند محصول خاص است و عرضه كننده اصلي در بازار ارز نيز دولت محسوب مي شود، در نتيجه وقوع يك معضل بنيادي در درآمدهاي ارزي دولت، سفته بازان را براي ورود به بازار به صف مي كند. عامل سوم هم كه برآمده از نظام تحريمي ظالمانه است، همچنان پابرجاست و در آينده نزديك از بين نخواهد رفت. در نتيجه سه عامل «شرايط ساختاري بازار ارز»، «محدوديت هاي مالي و ارزي دولت در اثر تحريم ها» و «انباره مضر نقدينگي» همچنان وجود دارند و با اين اوصاف، زمينه هاي بنيادين شكل گيري تلاطم ارزي از بين نرفته اند. در چنين شرايطي، نرخي كه سياست گذاران براي دفاع انتخاب مي كنند، اهميت زيادي دارد. اگر اين نرخ قابل دفاع نباشد و بار ديگر جهش ارزي در بازه كوتاه مدت تكرار شود، اين بار اتفاق جديدي به بحران ارزي اضافه خواهد شد و آن بي اعتمادي بيش از پيش مردمي است كه با اعتماد به دولت، ارزهايي را كه در قيمت هاي بالا براي حفظ ارزش سرمايه خود خريداري كرده بودند، در قيمت هاي پايين فروختند. در چنين حالتي دولت بايد بررسي كند كه زمينه هاي تلاطم در چه نرخي بيشتر حس مي شود تا از آن نرخ دوري كند. مي توان گفت تجارب قبلي اقتصاد ايران شامل بحران هاي ارزي نسل اول و دوم بوده است، چرا كه اغلب متغيرهاي نامساعد اقتصادي يا انتظارات، زمينه ساز تلاطمات ارزي شده اند. اكنون با توجه به وضعيت نه چندان مطلوب شبكه بانكي، تدابير لازم بايد طوري انديشيده شود كه از وقوع نسل سوم نوسان ارزي جلوگيري شود.كه در اين بين كنترل نقدينگي و تعميق ساختاري بازار ارز، اقدامات فوق به حساب مي آيد.

ماهيت سه نسل نوسان ارزي


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4440 به تاريخ 14/7/97، صفحه 1 (صفحه اول)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 28 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
دو ماهنامه بشارت
متن مطالب شماره 119-120، خرداد الي شهريور 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است