|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد97/7/21: مردي كه از تاريكي مي آيد
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4226
سه شنبه 15 آبان 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 4206 21/7/97 > صفحه 7 (جلد دوم) > متن
 
      


مردي كه از تاريكي مي آيد
گفت و گوي گاردين با هاروكي موراكامي

نويسنده: اوليور بركمن
مترجم: بهار سرلك

يك روز پيش از اينكه همديگر را در منهتن ملاقات كنيم، هاروكي موراكامي براي ورزش صبحگاهي اش به سنترال پارك رفته بود كه زني جلوي او را گرفت. زن گفته بود: «عذر مي خواهم، شما همان رمان نويس ژاپني معروف نيستيد؟» سوالي كه به عجيب ترين شكل ممكن پرسيده شده بود اما موراكامي با خونسردي هميشگي اش پاسخ داده بود. موراكامي اين ماجرا را براي من تعريف كرد: «گفتم: نه، من فقط يك نويسنده ام. اما از ديدن شما خيلي خوشحالم! و سپس دست داديم. وقتي مردم اين طوري جلوي من را مي گيرند احساس غريبي بهم دست مي دهد چون من يك آدم معمولي ام. واقعا نمي فهمم چرا مردم مي خواهند من را ببينند.»

تفسير رفتار موراكامي به تواضعي ساختگي، اشتباه است و به همين ترتيب نمي شود آن را مايه عذاب نويسنده از وجود شهرت دانست؛ مي توان گفت تا به امروز موراكامي 69 ساله نه از شهرت جهاني اش لذت مي برد و نه آن را پس مي زند. در عوض ظاهر او شبيه به نظاره گري كنجكاو و كمي گيج است؛ هم از لحاظ داستان هاي سوررئالي كه برآمده از ناخودآگاه او هستند و هم از منظر اين حقيقت كه اين داستان ها را ميليون ها خواننده در سراسر جهان حريصانه مي خوانند. يقينا اين نكته كه شخصيت محوري آثار موراكامي نظاره گري است كه خود را از جامعه جدا مي كند، يك همزماني نيست؛ شخصيتي متين و به حاشيه رانده شده كه اغلب مردي بي نام و نشان است و اواسط دهه چهارم زندگي اش را مي گذراند و وقتي تماس تلفني مرموز يا جست وجوي گربه اي گمشده او را به جهان موازي روياگوني مي برد -كه جمعيت آنجا را سگ ها، مردهايي در لباس گوسفند، دخترهاي نوجوان اسرارآميز و آدم هاي بدون صورت تشكيل داده- به جاي اينكه ترس و لرز وجود اين شخصيت را فرا بگيرد او كنجكاو و فريفته اين دنيا مي شود.

موراكامي نظريه اي دارد كه اين فرمول ادبي هيپنوتيزم كننده را به خصوص در دوران آشفتگي هاي سياسي، جذاب مي كند. او مي گويد: «در دهه 1990 در روسيه خيلي محبوب بودم- در واقع در زماني كه آنها دوره گذار از اتحاديه شوروي را شروع كرده بودند- مردم آنجا سردرگم بودند و مردم سردرگم هم كتاب هاي من را دوست دارند.» در اتاق كنفرانس دفتر نماينده ادبي او در امريكا نشسته ايم و او جرعه اي آب مي نوشد و ادامه مي دهد: «در آلمان، وقتي ديوار برلين سقوط كرد، سردرگمي جريان داشت و مردم كتاب هايم را دوست داشتند.» اگر اين گفته او درست باشد بنابراين امريكاي دونالد ترامپ و برگزيت بريتانيا بايد بازاري پربركت براي چهاردهمين رمان او، «قتل فرمانده» باشند؛ اين رمان 674 صفحه اي كه دربردارنده بالاترين ميزان غرابت موراكامي است، نهم اكتبر با ترجمه فيليپ گابريل و تد گوسن در بريتانيا منتشر شد.

خلاصه كردن پيرنگ هاي آثار او امري بيهوده است اما شايد كافي باشد كه بگويم راوي بي نام ونشان تازه ترين كتاب او نقاش پريشان حالي است كه اخيرا همسرش او را ترك كرده و مي كوشد با رفتن به كوهستاني در شرق ژاپن اين ماجرا را فراموش كند. اما اين عزيمتش به ماجرايي مفصل منتهي مي شود كه پاي كارآفرين تكنولوژي عجيب وغريب، زنگي كه شب ها خودبه خود به صدا درمي آيد، معبدي زيرزميني را به داستان باز مي كند (چاه و قنات هاي زيرزميني و همچنين گربه هاي گمشده از امضاهاي موراكامي به شمار مي روند.) از طرفي سرباز سامورايي بلندقد و وراجي از بوم نقاشي اي كه راوي در انباري اش پيدا كرده، بيرون مي آيد. (براي موراكامي كه خود به هواخواهي اف. اسكات فيتزجرالد از نوجواني معترف است، اين عناصر براي اداي احترام به «گتسبي بزرگ» در كتاب آورده شده اند؛ اين ادعايي است كه با پيش رفتن در فضاي داستان غيرمحتمل به نظر نمي رسد.)

نكته مشهود آثار موراكامي اين است كه آنها به راستي در دوران تنش سياسي محبوب هستند چراكه شيفتگي و اغلب تاثيري اغواكننده روي خواننده مي گذارند، غرابت روند پيرنگ با يكنواختي احساسي تعديل مي شود تا خواننده با توسل به آسايشي كه در اختيارش قرار مي گيرد از جهان واقعيت و افراطي گري هايش به آن پناه ببرد. موراكامي در مصاحبه اي گفته بود بيسبال را دوست دارد: «چون كسل كننده است.» و در كتاب خاطرات «وقتي از دو حرف مي زنم از چه حرف مي زنم» (2007) لذت دويدن را به فرجه اي براي دوري از «احساس كردن هاي زياد» تشبيه كرده است.

هرچند، نبايد انتظار داشت موراكامي به شرح و تفسير معناي عناصر فانتزي آثارش بپردازد. او از طريق پايه مستحكمي كه در ضمير ناخودآگاهش مستقر است، عمل مي كند؛ اگر تصويري از اين چاه تاريك دروني ظاهر شود، او فكر مي كند اين تصوير تعريفي بامعنا دارد و وظيفه اش اين است كه آنچه را ظهور كرده، روي كاغذ بياورد تا اينكه به تحليل و تفسير آن بپردازد. (او مي گويد اين شغل «افراد باهوش» است و گونه اش چروك مي خورد و لبخندي روي لب هايش مي نشيند. «و لزومي ندارد نويسنده ها باهوش باشند.») براي مثال، در رمان «كافكا در كرانه» (2002) صحنه اي است كه ماهي ها، مثل تگرگ، از آسمان مي بارند. «مردم از من مي پرسند: «چرا ماهي؟ و چرا ماهي ها از آسمان مي بارند؟» اما هيچ جوابي براي شان ندارم. فقط اين ايده به ذهنم رسيد كه چيزي بايد از آسمان ببارد. سپس در فكر فرو رفتم: چه چيزي بايد از آسمان پايين بريزد؟ و جواب دادم: ماهي! ماهي خوب است.

«و مي دانيد اگر اين ايده به ذهنم برسد فكر مي كنم حتما نكته اي صحيح در آن نهفته است؛ چيزي است كه از اعماق ناخودآگاه نشات گرفته و در ذهن خواننده طنين انداز مي شود. در نتيجه حالا من و خواننده يك ميعادگاه مخفي زيرزميني داريم، جايي مخفي در ناخودآگاه. و در اين مكان قطعا باريدن ماهي از آسمان درست است. ميعادگاه موضوع مهم است نه تفسير نمادگرايي يا هر چيزي مانند اين. اين چيزها را به عهده روشنگرها مي سپارم.» تصور موراكامي از خودش- كه يك نوع خط لوله يا مجرايي ميان ناخودآگاه خود و ناخودآگاه خواننده است- آنقدر رسمي و مشهود است كه وقتي لابه لاي حرف هايش خود را «داستان گويي ذاتي» مي نامد، مكث مي كند تا گفته اش را اصلاح كند: «نه، من داستان گو نيستم. من نظاره گر داستانم.» رابطه او با اين داستان ها همانند رابطه فرد رويابين با خود روياست و اين موضوع توضيحي براي اين است كه چرا او شب ها هرگز رويا نمي بيند. او مي گويد: «خب، شايد ماهي يك بار رويايي در خواب ببينم. اما معمولا اين اتفاق نمي افتد. فكر مي كنم به اين دليل كه وقتي بيدارم بايد رويا ببينم در نتيجه لزومي ندارد وقتي خواب هستم، رويا ببينم.»

نقاط تحول ظهور موراكامي در مقام يك نويسنده آنجايي است كه او از جايي وراي سلطه خودآگاهش پديدار مي شود. او در سال 1949 در كيوتو و طي اشغال ژاپن توسط امريكا به دنيا آمد؛ موراكامي براي راه انداختن جز كلاب «پيتر كت» در توكيو، كار در شركت را رها كرد. چند سال بعد او در جايگاه تماشاچيان استاديوم بيسبال نشسته بود و وقتي ديو هيلتون، بازيكن امريكايي ضربه دابل را به توپ وارد كرد، ناگهان به دلش افتاد كه مي تواند رمان بنويسد؛ اين تجلي به نگارش كتاب «به آواز باد گوش بسپار» (1979) ختم شد. يك روز عصر مجله ادبي «Gunzo» با او تماس گرفت و به او گفت رمانش به فهرست نهايي «تقدير از نويسندگان نوقلم» راه پيدا كرده است. وقتي او تلفن را قطع كرد با همسرش، يوكو، به پياده روي رفت. در مسير كبوتري مجروح را ديدند و آن را به ايستگاه پليس محله سپردند. چند سال بعد موراكامي در خاطراتش نوشت: «آن يكشنبه هوا صاف و تميز بود و درخت ها، ساختمان ها و ويترين فروشگاه ها زير نور خورشيد بهاري به زيبايي مي درخشيدند. آن وقت بود كه به ذهنم رسيد. جايزه از آن من مي شد. و من به راهم ادامه مي دادم و رمان نويسي مي شدم كه از موفقيت لذت خواهد برد. اين احتمالي جسورانه بود اما در آن لحظه مطمئن بودم اين اتفاق خواهد افتاد. كاملا اطمينان داشتم. نه براساس حدس و فرضيه بلكه بي واسطه و از روي غريزه.»

منتقدان ژاپني در استقبال از او تعلل مي كردند. موراكامي به خاطر مي آورد: «من جوجه اردك زشت دنياي ادبي ژاپن بودم.» بخشي از اين واكنش ها به اين دليل بود كه در كتاب هايش هيچ نشاني از ريشه داشتن در فرهنگ و سنت ژاپن وجود نداشت و از ارجاعات به فرهنگ امريكايي سرشار بود كه طولي نكشيد منتقدان آنها را «به شدت شبيه به آثار امريكايي» ناميدند. (جالب است كه اين سال ها از او با عنوان نامزد مدعي كسب جايزه نوبل ادبي ياد مي شود، اگرچه او نام خود را از ميان رقباي جايزه «جايگزين نوبل» -كه در واكنش به تعويق برگزاري نوبل ادبيات امسال، پي ريزي شد- حذف كرد و اعلام كرد ترجيح مي دهد روي نوشتنش تمركز كند.) «من پس از جنگ به دنيا آمده ام و با فرهنگ امريكايي بزرگ شده ام؛ به جز و پاپ امريكايي گوش مي دادم، سريال هاي امريكايي مي ديدم؛ آنها دريچه اي رو به دنيايي ديگر بودند. اما در هر حال، رفته رفته، سبك خودم را پيدا كردم. نه سبك ژاپني دارم و نه امريكايي؛ سبك خودم را دارم.»

در هر حال، منتقدان هر چه فكر مي كردند حالا موفقيت تجاري او باثباتي چشمگير رشد مي كند و در سال 1987 با كتاب «چوب نروژي» به صدر جداول پرفروش ترين كتاب ها رسيد؛ داستان دردناك دلتنگي براي عشق جواني كه در يك سال سه ونيم ميليون نسخه فروخت. موراكامي اين داستان را به سبك رئاليستي نوشت كه ديگر هرگز به آن بازنگشت- اگرچه پس از مدتي تامل روي اين سبك او با رئاليست نبودن باريدن ماهي از آسمان مخالفت كرد. او مي گويد: «اين رئاليسم من است. گابريل گارسيا ماركز را خيلي دوست دارم اما فكر نمي كنم او آنچه را كه مي نوشت رئاليسم جادويي بنامد. داستان هاي او به سبك رئاليسم خودش بودند. سبك من عينك من است؛ از طريق اين لنزها، دنيا برايم معني دار مي شود.»

همزمان با افزايش دستاوردهاي هنري اش به تكميل برنامه نويسندگي روزانه اش پرداخت كه حالا اين برنامه بدون شك به اندازه تك تك رمان هايش مشهور است؛ موراكامي ساعت چهار صبح از خواب برمي خيزد، پنج يا شش ساعت مشغول نوشتن مي شود، پيش از اينكه 10 كيلومتر بدود يا شنا كند، 10 صفحه مي نويسد. موراكامي مي گويد: «وقتي كلاب جز داشتم، زندگي ام آشفته بازاري بود كه گيجم مي كرد. ساعت سه يا چهار صبح به رختخواب مي رفتم؛ بنابراين وقتي نويسنده شدم تصميم گرفتم زندگي منسجمي داشته باشم. يعني صبح زود بيدار شوم، شب ها زود بخوابم و هر روز هم ورزش كنم. معتقدم بايد جسمي قدرتمند داشته باشم تا محتوايي قدرتمند بنويسم.» شايد او فقط يك خط لوله باشد اما وظيفه دارد كار اين خط لوله را به بهترين نحو اداره كند. از منظر بيروني، گويي كه اين خط لوله به خوبي كار مي كند- شايد در آن زمان 50 سال هم بيشتر داشت- اما ريتم نوشتارش سرچشمه شادي عميق است كه احتمالا توضيحي براي حجم بالاي كتاب هاي اوست. او مي گويد: «آن روزها، روزهاي لذتبخشي بودند، بنابراين هر چه تعداد روزها بيشتر مي شد، تفريح بيشتري داشتم و بيشتر مي نوشتم. واقعا سر درنمي آورم چرا مردم دوست دارند كتاب هاي بلند من را بخوانند. اما»- بدون ردي از تكبر- «من خيلي محبوبم.»

برنامه روزانه فوق العاده پركارش، توانايي هاي مازادي در اختيارش مي گذارد كه براي داستان هاي كوتاهش مورد استفاده قرار مي دهد؛ همچنين براي محتواي كتاب هاي غيرداستاني اش (مهم ترين آنها «مترو» است كه براساس گفت وگوهايي با بازمانده هاي حادثه حمله با گاز سارين به متروي توكيو نوشته است)، و براي پاسخ دادن به سوالات خوانندگانش كه نه تنها درباره كتاب هايش مي پرسند بلكه او نقش «مشاوري» را در حل مشكلات آنها ايفا مي كند (اين مجموعه نيز در سال 2015 به صورت كتاب الكترونيكي منتشر شد.) همچنين موراكامي يكي از مترجمان پيشتاز آثار ادبي امريكا به ژاپني است؛ او از فيتزجرالد، ترومن كاپوتي، گريس پالي، جي. دي. سلينجر و اخيرا از جان چيور آثاري را ترجمه كرده است.

او از خواندن ترجمه انگليسي آثارش لذت مي برد چراكه از نگاه او همانند رماني تازه هستند. او مي گويد: «ترجمه اين كتاب هاي قطور يك يا دو سالي زمان مي برد. بنابراين زماني كه ترجمه شان را مي خوانم، همه چيزش از خاطرم رفته است.» او ژست ورق زدن كتاب را به خود مي گيرد و ادامه مي دهد: «قرار است چه اتفاقي بيفتد؟ بعد مترجم با من تماس مي گيرد: «سلام، هاروكي، ترجمه ام چطور بود؟» و من مي گويم: «داستان بسيار جذابي است! خيلي خوشم آمد!»

فقط زماني كه محور گفت وگو به سوي سياست هاي امريكايي تغيير كرد- و ناگريز اين اتفاق مي بايد مي افتاد- چهره او بيشتر شبيه به فردي شد كه ماموريت نويسنده بودنش را اجرا مي كند. نظر او را درباره بحران كشوري پرسيدم كه فرهنگش براي او عزيز است، يك دقيقه كامل در سكوت به فكر فرو رفت. سپس گفت: «وقتي جوان بودم، در دهه 1960، عصر ايدآليسم بود. باور داشتيم اگر تلاش كنيم دنيا جاي بهتري خواهد شد. امروزه مردم چنين چيزي را باور ندارند و فكر مي كنم موضوعي غم انگيز است. مردم مي گويند كتاب هاي من عجيب هستند اما وراي غرابت شان، بايد دنيايي بهتر وجود داشته باشد. موضوع اين است كه پيش از اينكه به دنيايي بهتر دست بيابيم بايد اين غرابت را تجربه كنيم. اين بنياني ترين ساختار داستان هاي من است: بايد از ميان تاريكي عبور كني، از زيرزمين ها بگذري تا به روشنايي برسي.»

اين گفته هاي او شبيه به اميدي در خور اين لحظات است. مدافع موراكامي لزوما با يادگيري اين نكات رمان را به پايان نمي رساند و لذت او از خواندن كتاب به كمال نمي رسد؛ اما خواننده معمولا از دنياي روياهاي نامتعارف اين نويسنده به مكاني آرام و پرآسايش مي رسد. كتاب هاي موراكامي حاوي اين نكته هستند كه شايد غرابت زندگي تاب آور نباشند اما روزي، اين كابوس ها تمام مي شوند. سرانجام گربه گمشده تان را پيدا مي كنيد.

نقاط تحول ظهور موراكامي در مقام يك نويسنده آنجايي است كه او از جايي وراي سلطه خودآگاهش پديدار مي شود. او در سال 1949 در كيوتو و طي اشغال ژاپن توسط امريكا به دنيا آمد؛ موراكامي براي راه انداختن جز كلاب «پيتر كت» در توكيو، كار در شركت را رها كرد. چند سال بعد او در جايگاه تماشاچيان استاديوم بيسبال نشسته بود و وقتي ديو هيلتون، بازيكن امريكايي ضربه دابل را به توپ وارد كرد، ناگهان به دلش افتاد كه مي تواند رمان بنويسد؛ اين تجلي به نگارش كتاب «به آواز باد گوش بسپار» (1979) ختم شد. يك روز عصر مجله ادبي «Gunzo» با او تماس گرفت و به او گفت رمانش به فهرست نهايي «تقدير از نويسندگان نوقلم» راه پيدا كرده است. وقتي او تلفن را قطع كرد با همسرش، يوكو، به پياده روي رفت. در مسير كبوتري مجروح را ديدند و آن را به ايستگاه پليس محله سپردند. چند سال بعد موراكامي در خاطراتش نوشت: «آن يكشنبه هوا صاف و تميز بود و درخت ها، ساختمان ها و ويترين فروشگاه ها زير نور خورشيد بهاري به زيبايي مي درخشيدند. آن وقت بود كه به ذهنم رسيد. جايزه از آن من مي شد. و من به راهم ادامه مي دادم و رمان نويسي مي شدم كه از موفقيت لذت خواهد برد. اين احتمالي جسورانه بود اما در آن لحظه مطمئن بودم اين اتفاق خواهد افتاد. كاملا اطمينان داشتم. نه براساس حدس و فرضيه بلكه بي واسطه و از روي غريزه.»
مردي كه از تاريكي مي آيد


 روزنامه اعتماد، شماره 4206 به تاريخ 21/7/97، صفحه 7 (جلد دوم)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 32 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه فرهنگ و ادبيات عامه
متن مطالب شماره 4 (پياپي 604)، مهر و آبان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است