|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/7/28: ديپلمات پروري
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4659
شنبه 29 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4452 28/7/97 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


ديپلمات پروري
نگاهي به روند راه اندازي مدرسه علوم سياسي در ايران


گروهي از محصلان اعزامي به اروپامدرسه علوم سياسي كه در سال 1317 تاسيس شد، مدرسه اي بوده «جديد و كاملا فرنگي... اين مدرسه پس از قسمت طب دارالفنون كه به مدرسه طب قديم معروف است، دومين مدرسه اي است كه در رشته تخصصي ايجاد شده است.»

ميرزا نصرالله خان نائيني مشيرالدوله هنگامي كه وزيرخارجه بود قصد مي كند، شماري ديپلمات آگاه به وضع جهان تربيت كند و آشفتگي حاكم بر روابط خارجي ايران را كه به علت وجود نمايندگان ناآگاه در خارج بود، بزدايد. نمايندگان ايران در خارج در آن هنگام «هرچند به آداب درباري و رسوم كشوري مملكت خود واقف بودند، لكن از آداب و مقررات و اصول معمول در كشورهاي اروپايي اطلاع نداشتند و اين مساله بحق يكي از بزرگ ترين علل زيان هاي وارد بر ايران در طول دوره سلطنت پادشاهان قاجار بوده است.» در آن هنگام كشور ما دستخوش ركود و انحطاط، سستي و ناتواني شده بود و «نمايندگي ايران در خارج نيز به دست مردان ناقابل و بي اطلاع افتاده و منافع كشور در خارجه حفظ نمي شد. در بعضي نقاط مانند روسيه، عثماني، مصر و هندوستان نمايندگان ايران افتخاري بودند. گاهي اين ماموريت مهم و دشوار كه حيثيت و منافع دولت و ملت را شامل بود، چون يك حقي به ارث از پدر به پسر انتقال مي يافت.»

در زمان ناصرالدين شاه كه محصل به اروپا اعزام مي شد تني چند به تحصيل در رشته حقوق بين الملل و علوم سياسي مي پردازند. از آن ميان مي توان نام برد: ميرزا رضاخان گرانمايه پسر ميرزاحسين سرابي، ميرزا عبدالله پسر ميرزا محمدخان صديق الملك و ميرزا زين العابدين كاشاني. رجال ديگر نيز بعد به هزينه خود فرزندانشان را به اروپا مي فرستادند كه ميرزا نصرالله خان نائيني از آن جمله است. يحيي دولت آبادي درباره مشيرالدوله و فكر تاسيس مدرسه سياسي مي نويسد: «مشيرالدوله سه پسر دارد و با اينكه خود ممالك خارجه را نديده و از معلومات جديد بي اطلاع است، از معاشرت با خارجي ها و از خدمت طولاني كه در وزارت خارجه داشته به لزوم حسن تعليم و تربيت اولاد خود پي برده، دقيقه اي در انجام اين وظيفه كوتاهي نكرده است. پسران مشيرالدوله همه نيكو تربيت يافته اند مخصوصا ميرزا حسن خان مشيرالملك. مشيرالملك پس از ورود به تهران و آگاه شدن از تربيت معارف به خيال مي افتد، مدرسه اي براي علوم سياسي تاسيس كند. محسنات اين كار را به پدرش خاطرنشان كرده و به علاوه او را ترغيب مي كند كه در كليه كار معارف مساعدت و اقدام جدي كند. » 

عبدالله مستوفي در همين مورد مي نويسد: «مشيرالدوله در وقتي كه مصباح الملك رئيس اداره روس بود، سه پسر خود حسن و حسين و علي را براي تحصيل به اروپا فرستاده بود. علي پسر زيبا و برازنده او در اروپا مسلول شد و بدرود زندگي گفت. ولي حسن و حسين اولي قسمت حقوق دارالفنون مسكو را تمام كرد و دومي در مدرسه پلي تكنيك فرانسه مشغول تحصيل شد. وزارت امورخارجه مشيرالدوله مصادف بود با زماني كه پسر ارشدش ميرزا حسن خان مدرسه حقوق را تمام كرده و به سمت وابسته وارد سفارت ايران در پطرزبوغ شده بود. چون وجود ميرزاحسن خان در تهران و كمك به پدر بيشتر از اقامت در پطرزبوغ نافع بود، او را به تهران خواست و لقب سابق خودش، يعني مشيرالملك، لقب او شد... مشيرالملك با داشتن سمت رياست كابينه وزارت خارجه، منشي مخصوص صدراعظم هم شد. ناچار نظر اين جوان تحصيلكرده به وزارت خارجه و اداره كردن آن متوجه شد و دانست كه كار از ريشه خراب است و تا مبناي علمي براي اعضاي وزارت خارجه دست و پا نشود، هرچه بكند نقش برآب خواهد بود.

از طرف ديگر حالا كه افتتاح مدارس باز شده و شاه و صدراعظم از آن جلوگيري ندارند، چه از اين بهتر كه مدرسه اي هم كه در آن علوم عاليه سياسي تدريس شود، دائر كنند و كار معارف و فرهنگ اساسي كشور را پيشرفتي بدهند. پسر و پدر در نزد صدراعظم و شاه محسنات اين اقدام را جلوه گر ساخته، فرماني صادر كردند.» علي اكبر سياسي در خاطرات خود مي نويسد: «مدرسه سياسي بعدها مدرسه علوم سياسي خوانده شد، آن  را ميرزا حسن خان مشيرالدوله تاسيس كرده تا آشنا به علوم سياسي تربيت كند.» همان گونه كه آمد پيش از ايران در بعضي از كشورها مانند روسيه، عثماني، مصر و هندوستان داراي نمايندگان افتخاري بود كه گاهي اين ماموريت را از پدر به ارث برده بودند. اصرار ميرزاحسن خان مشيرالدوله و تمايل پدر در نزد شاه و صدراعظم و يادآور شدن نيكي هاي تاسيس مدرسه علوم سياسي موجب شد كه مظفرالدين شاه فرماني براي تاسيس مدرسه علوم سياسي صادر كند. مدرسه علوم سياسي در تاريخ پانزدهم شعبان 1317 هجري قمري (16 آذر 1278شمسي) گشايش يافت و از اداره هاي وزارت امورخارجه به حساب مي آمد. در آغاز سالانه چهار هزار تومان براي مخارج اين مدرسه از تفاوت عمل معدن فيروزه خراسان اختصاص داده شد و در همان حال ميرزاحسن خان برنامه اي براي آن تنظيم كرد. سپس بودجه مدرسه از محل عوايد كسب شده از صدور تذكره كه در آمد ثابت و مستمري بود، تامين مي شد كه تا اوايل مشروطيت ادامه داشت.

براي روز افتتاح مشيرالدوله وزير امورخارجه عده اي را دعوت كرد تا در مراسم گشايش شركت بجويند. مدرسه در آغاز با نطق ميرزاحسن خان مشيرالملك شروع به كار كرد. عبدالله مستوفي در اين باره مي نويسد: «دانشجويان هم در سر جاهاي خود به ترتيب ورود روي نيمكت ها نشستند. البته چون من اول وارد بودم، جاي احترام كلاس مال من بود. در ساعت مقرر دعوت شدگان به تالار كلاس آمدند. مشيرالملك با جزوه اي كه قبلا از مقدمه حقوق بين الملل نوشته بود و در دست داشت بر بالاي منبر جايگاه معلم برآمده به طور مقدمه شرحي در تعريف حقوق و جنس و فصل آن براي شاگردان بيان كرد. بعد از ختم بيانات او حضار دست فراواني زدند. مشيرالملك از بالاي منبر گفت يكي از آقايان دانشجو مطلبي را كه گفتم تكرار كند. قوام الوزاره كه پهلوي تخته سياه ايستاده و ناظم مدرسه معين شده بود، اسم مرا برد. بايد اعتراف كنم كه اگر موضوع جنس و فصل و كليات نبود مسلما از تكرار بيانات ايشان عاجز مي ماندم ولي چون جنس و فصل كردن قضايا را در تعريفات علوم عربيت خيلي خوانده و گفته بودم، همين قدر كه كليات بيانات ايشان را در نظر آوردم توانستم چيزهايي كه پر نامربوط نبود به هم ببافم. خلاصه آقايان به تالار برگشتند، براي ما هم چاي آوردند، صرف كرده متفرق شديم. در موقع بيرون آمدن قوام الوزاره به كلاس آمده و ساعت اول درس فردا را شفاها معين و توصيه كرد كه نيم ساعت قبل از وقت همگي حاضر باشيم.»

نخستين محل مدرسه در خيابان اديب روبه روي منزل ارباب جمشيد از خانه هاي نصرالله خان سپهسالاري بود. مستوفي مي نويسد: «در سال آخر چهار كلاس داشتيم. محل مدرسه خرابي پيدا كرد و مدرسه به خانه اي در خيابان برق نزديك بانك شاهي منتقل شد و ما در اين محل فارغ التحصيل شديم. اين خانه نزديك بانك شاهنشاهي و خانه بيگلربيگي معروف و منزل وسيعي بود كه گنجايش چهار كلاس مدرسه و ساير لوازم را داشت و تا چندين سال بعد هم كه مدرسه محل ملكي نداشت، در همين خانه ماند.» علي اكبر سياسي در خاطرات خود مي نويسد: مدرسه سياسي از هنگامي كه پذيرفته مي شود در عرض سه سال سه بار تغيير محل مي دهد. در هنگام ورود به اين مدرسه به ياد مي آورد كه «محل اين مدرسه در آن زمان عمارت بزرگي بود در اول خيابان لاله زار نزديك ميدان توپخانه (بعدها ميدان سپه)، اتاق هاي متعدد داشت با تالاري بزرگ كه داراي پنجره هاي پرعرض و طول و شيشه هاي رنگارنگ معروف به «ارسي» بود. شايد به اين مناسبت كه از روسيه آمده يا اقتباس شده بود.» بعد اضافه مي كند كه «سال دوم به عمارتي واقع در اوايل خيابان علاءالدوله (فردوسي) منتقل شد و سال سوم به اوايل خيابان چراغ برق (اميركبير) رفت.»

منبع: چنگيز پهلوان، ريشه هاي تجدد،  نشر قطره، 1383.
 
ديپلمات پروري


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4452 به تاريخ 28/7/97، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 17 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه چاپ و نشر
متن مطالب شماره 173، تير 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است