|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران97/7/30: نام جاودانه
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6947
پنج شنبه 22 آذر 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6906 30/7/97 > صفحه 10 (انديشه) > متن
 
      


نام جاودانه
4 ويژگي كه مي تواند هر متفكري را در تاريخ ماندگار كند

نويسنده: دكتر مصطفي ملكيان

 
 
چرا كسي مثل حافظ ماندگار است و كساني در همين قلمرو اين ماندگاري را ندارند؟ در اينجا سخن بر سر شخص حافظ نيست بلكه سخن بر سر اين است كه اساسا رمز ماندگاري شاعران، نويسندگان و متفكران در چيست؟

شكي نيست كه در آثاري همچون ديوان اشعار حافظ دو جنبه از هم قابل تفكيك است؛ 1. جنبه فرم و صورت و شكل سخن 2.جنبه محتوا و روح سخن؛ به تعبيري هر چند كه بخشي از ماندگاري حافظ به خاطر زيبايي و آرايي سخنان او است اما من در گفتار حاضر از آن مي گذرم؛ چرا كه هم تخصص چنداني در اين باب ندارم و هم از اين جهت كه زيبايي هاي زباني با ترجمه از زباني به زبان ديگر از دست مي رود. اما با اين حال، اشعار حافظ براي غيرفارسي زبانان هم ماندگاري دارد.

چهار عامل در محتواي سخن افرادي همچون حافظ در ماندگاري شان اثرگذار است:

نخستين نكته اين است كه بشر در طول تاريخ هميشه با مسائل نظري و مشكلات عملي مواجه بوده است. مسائل و مشكلات به دو دسته قابل تقسيم هستند؛ نخست اينكه، مسائل و مشكلاتي كه ممكن است براي فرد، فرهنگ، جامعه و تمدني در يك برهه تاريخي رخ داده باشد و براي فرد و فرهنگ ديگري و در برهه تاريخي ديگري رخ نداده باشد، به تعبيري مسائل نظري و مشكلات عملي گسسته كه در طول تاريخ پيوستگي نداشته اند.  دوم اينكه، مسائل نظري و مشكلات عملي كه هيچ جامعه، تمدن، فرهنگ و فردي و هيچ دوره تاريخي از آن خالي نبوده است. اينها مسائل و مشكلات مستمرالوجود هستند كه يك پايداري و ثباتي در طول تاريخ بشر و عمر انساني داشته اند.

اگر متفكري به اين مسائل و مشكلات پايدار بپردازد خود او نيز از پايداري و ماندگاري بهره مند خواهد شد. حافظ از اين دسته متفكران و شاعران بود. عشق، حيرت، ناداني، حسد، جبر و اختيار، خدا، تنهايي، مرگ، اضطراب، آرامش، خوشي، خوبي اختصاص به فرد و جامعه خاصي ندارد و حافظ به اين مسائل پرداخته است.

اگر متفكري به ساحتي از ساحات انساني، بهاي منحصر به فرد دهد، قطعا شانس خود را براي ماندگاري كاهش مي دهد؛ براي مثال، متفكراني كه تنها بر «عقل» تاكيد دارند همچون ابن سينا در فرهنگ ما، كانت در فرهنگ غرب و... انسان را صرفا به مثابه يك ماشين انديشه ورز تلقي مي كنند و از ساير ساحات او چشم مي پوشند. همچنين متفكراني هستند كه تنها بر عواطف و احساسات مي پردازند به طوري كه گويي ما از استدلال هيچ بهره اي نداريم. اينها نيز ساحت عقلانيت را ناديده انگاشته اند. حال اگر متفكري بيايد و توامان به باورها، عواطف و هيجان ها، خواسته ها، اهداف و آرمان و... بپردازد، يك انسان به تمام معنا را مخاطب خود قرار مي دهد نه يك تصوير كاريكاتوري از انسان. و اينچنين فردي است كه شانس ماندگاري مي يابد.

متفكران ماندگار در پي نظام پردازي نيستند. انساني كه در پي نظام پردازي است، آنقدر واقعيات را مثله مي كند و سر و ته شان را مي زند تا بتواند آنها را در نظام فكري خود بگنجاند.

 اگر قصد من ساختن نظامي باشد كه در آن به هر سوالي پاسخ داده شده باشد، آنوقت مجبور مي شوم واقعيت هايي را انكار كنم چراكه همه واقعيات در يك نظام نمي گنجد.

انسان هاي نظام پرداز انگاره اي را براي نظام هستي ايجاد مي كنند و انتظار دارند كه واقعيات خود را با اين انگاره وفق دهند و چنانچه اين تطابق صورت نگيرد، آنها را حذف مي كنند و خواننده اي كه آثار چنين متفكراني را مي خواند در خواهد يافت اينها بيش از آنكه به دنبال ارائه واقعيت باشند در پي القاي نظام خود هستند.

گاهي حتي ياوه گويي كرده، خلاهايي ايجاد مي كنند و خلاهايي را ناديده مي گيرند. متفكران نظام پرداز همواره با چنين خطرهايي مواجه هستند.

متفكران ماندگار به «شك روايي» رسيده اند؛ به اين معنا كه شك را در آنچه خود ارائه مي كنند و شك را براي مخاطبانشان روامي دارند و حتي گاه خود به سخنانشان نقد وارد مي كنند. هيچگاه اهل جزم و جمود نيستند و به همين خاطر ماندگار مي شوند؛ چراكه مسائل و مشكلات در دوره هاي مختلف تحولات مفهومي بسيار مي يابند و وقتي متفكري بر قرائتي خاص اصرار ورزد و راه را بر قرائت هاي ديگر ببندد، نمي تواند در آينده مقبوليت و ماندگاري داشته باشد. در اين فضا، شك روايي غير از شكاكيت است. بنابراين خودشيفتگي فكري در اين متفكران نيست و از زاويه مختلف به مسائل و مشكلات مي نگرند؛ مولانا، حافظ و گوته از چنين ويژگي برخوردار هستند.

براي هر كدام از اين چهار مورد پيش گفته مي توان شاهدهاي بسياري در اشعار حافظ يافت. از همين رو است كه حافظ نه در فرهنگ ما بلكه در جهان انديشه ماندگار و تاثيرگذار شده است.

*مكتوب حاضر متن ويرايش و تلخيص شده «ايران» از سخنراني استاد مصطفي ملكيان در مراسم بزرگداشت حافظ است كه 26 مهرماه در دانشكده زبان و ادبيات فارسي دانشگاه شهيد بهشتي ارائه شد.


*پژوهشگر فلسفه اخلاقنام جاودانه


 روزنامه ايران، شماره 6906 به تاريخ 30/7/97، صفحه 10 (انديشه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 54 بار
    



آثار ديگري از "دكتر مصطفي ملكيان"

  مسائلش با شبه مسائلش خلط نمي شود / ٤ ويژگي از نمايش «من...»
دكتر مصطفي ملكيان، شرق 4/10/96
مشاهده متن    
  دو نگاه انتقادي به آراي طباطبايي
دكتر مصطفي ملكيان *، دنياي اقتصاد 28/1/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه بين المللي شيمي نوين
شماره 3 (پياپي 503)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است