|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/10/3: جايگاه حياتي پتروشيمي در اقتصاد ايران
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4656
سه شنبه 25 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4504 3/10/97 > صفحه 14 (بورس كالا) > متن
 
 


جايگاه حياتي پتروشيمي در اقتصاد ايران
بازوي پژوهشي مجلس در گزارشي بررسي كرد

نويسنده: روزنامه دنياي اقتصاد

 شناسايي بخش هاي پيشرو و تدقيق در ميزان نقش آفريني اين بخش ها در اقتصاد كشور مي تواند نقش بسزايي در اثربخشي تخصيص منابع محدود و به دنبال آن رشد و توسعه كشور داشته باشد. بر اساس اهداف كمي برنامه ششم توسعه مقرر شده صادرات غيرنفتي كشور با رشد متوسط سالانه 7/ 21 درصد از حدود 9/ 46 ميليارد دلار در سال 96 به حدود 113 ميليارد دلار در سال 1400 برسد. همچنين مقرر شده كه متوسط رشد سالانه ارزش افزوده كشور طي سال هاي برنامه ششم توسعه به 8 درصد برسد كه در ميان بخش هاي مختلف اقتصادي، متوسط رشد سالانه ارزش افزوده بخش صنعت 3/ 9 درصد هدف گذاري شده است. از اين منظر نيز شناسايي بخش هايي از اقتصاد كه بيشترين پيوندها را با ساير بخش ها دارند اهميت پيدا مي كند. در اين راستا يكي از بخش هايي كه در اقتصاد ايران رشد چشمگيري داشته، صنعت پتروشيمي است.

مركز پژوهش هاي مجلس در اين رابطه در گزارشي با اشاره به اين نكته كه ايران با در اختيار داشتن بيش از 33 تريليون متر مكعب ذخاير متعارف گاز طبيعي و 157 ميليارد بشكه ذخاير قابل برداشت نفت خام، از پتانسيل و مزيت نسبي مناسبي براي توسعه صنعت پتروشيمي با هدف تكميل زنجيره ارزش نفت و گاز برخوردار است به اسناد بالادستي كشور از جمله سياست هاي كلي اقتصاد مقاومتي اشاره كرده و مي نويسد: بر اساس اين اسناد يكي از راه هاي جلوگيري از ضربه پذيري اقتصاد از درآمدهاي نفت و گاز، افزايش صادرات محصولات پتروشيمي است. از سويي ديگر محصولات توليدي اين صنعت، مواد اوليه بخش هاي زيادي از اقتصاد ايران را فراهم مي كند و از اين منظر بسيار حائز اهميت بوده و همواره مورد توجه سياست گذاران كشور است.

در اين رابطه همان طور كه در نمودار همراه مشخص است مقدار توليد واقعي، فروش داخلي و صادرات محصولات پتروشيمي به ترتيب با روند افزايشي از 6/ 1 ميليون تن، 57/ 0 ميليون تن و 6/ 0 ميليون تن در سال 57 به 6/ 53 ميليون تن، 6/ 17 ميليون تن و 4/ 22 ميليون تن در سال 96 رسيده است. شايان ذكر است كه مقدار ظرفيت اسمي ايجاد شده در اين مدت حدود 64 ميليون تن بوده كه با توجه به اهداف برنامه ششم توسعه مقدار فروش محصولات پتروشيمي بايد به 100 ميليون تن برسد. تنوع محصولات پتروشيمي توليدي، يكي ديگر از ويژگي هاي صنعت پتروشيمي كشور است به طوري كه درحال حاضر نزديك به 100 نوع محصول پتروشيمي در بخش هاي مختلف اين صنعت در حال توليد است. البته پيچيدگي فرآيند توليد محصولات و به تبع آن ارزش آفريني بيشتر در تركيب محصولات پتروشيمي كشور متفاوت است كه بايد تلاش شود تا با حركت به حلقه هاي انتهايي زنجيره ارزش و نوآوري به منظور توليد محصولات جديد، زمينه تحرك بخشي و توليد محصولات رقابتي در ساير صنايع وابسته به اين صنعت از جمله صنايع رنگ و رزين، لاستيك و پلاستيك ها و ساير مصنوعات پليمري فراهم آيد.

مركز پژوهش ها در ادامه اين گزارش با اشاره به اينكه سهم صنعت پتروشيمي در صادرات غيرنفتي كشور طي سال هاي اخير به طور متوسط 24 درصد بوده است، مي نويسد: از بعد بين المللي و منطقه اي نيز در سال 96 سهم ايران از ظرفيت محصولات عمده پتروشيمي در خاورميانه بيش از 5/ 22 درصد بود كه هدف پيش بيني شده، دستيابي به سهم 34 درصد است. از طرفي سهم ايران از ظرفيت محصولات پتروشيمي جهان در حال حاضر، بيش از 2 درصد است كه هدف گذاري آن دستيابي به سهم 3/ 6 درصدي است. همچنين بر اساس آخرين آمار موجود سهم ارزش افزوده زيربخش ساخت مواد و محصولات شيميايي در ميان ساير زيربخش هاي بخش صنعت با 6/ 27 درصد بيشترين سهم بوده است.در اين بين عمده سهم ارزش افزوده بخش ساخت مواد و محصولات شيميايي (7/ 81 درصد) به زيرگروه هاي صنايع بالادستي پتروشيمي از جمله توليد مواد شيميايي اساسي، توليد كود شيميايي و مواد اوليه پلاستيكي اختصاص دارد. بنابراين تحليل هاي ارائه شده در گزارش را مي توان عمدتا به صنايع بالادست پتروشيمي مرتبط دانست.

مركز پژوهش ها در اين گزارش در ادامه به منظور سنجش اهميت بخش هاي اقتصادي در قالب رويكرد تعادل عمومي داده ستانده با تقسيم بندي روش هاي شناسايي بخش هاي كليدي به دو رويكرد كلي مبتني بر مبادلات واسط هاي بين بخشي و رويكرد مبتني بر مبادلات واسطه اي بين بخشي و تقاضاي نهايي و ارزش افزوده بخش ها اشاره مي كند و ادامه مي دهد چنانچه كل اقتصاد به سه بخش كلي كشاورزي، صنعت و خدمات تقسيم شود، صنعت بر اساس مدل هاي سنتي نقش محوري را در توسعه اقتصادي كشور دارد.

  پتروشيمي؛ صنعت حياتي براي بخش هاي وابسته

بررسي هاي اين گزارش با استفاده از مدل هاي مطرح اقتصادسنجي نشان مي دهد در اثر حذف تقاضاي واسطه بخش ساخت مواد شيميايي و محصولات شيميايي از ساير بخش هاي اقتصادي حدود 254 هزار ميليارد ريال از توليد كل كشور (معادل 52/ 2 درصد) كاسته مي شود. از سوي ديگر در اثر حذف عرضه واسطه بخش مورد نظر به ساير بخش هاي اقتصادي توليد كل اقتصاد در حدود 297 هزار ميليارد ريال (97/ 2 درصد) كاهش ايجاد خواهد شد. بزرگ تر بودن ميزان كاهش نسبي توليد در اثر حذف عرضه واسطه بخش ساخت مواد شيميايي و محصولات شيميايي به ساير بخش هاي اقتصادي نسبت به حذف تقاضاي واسطه اين بخش از ساير بخش ها مي تواند تاكيدي بر اين نكته باشد كه اين بخش در اقتصاد ملي بيشتر از آنكه خريدار محصولات ساير بخش ها در فرآيند توليد خود باشد، نقش فروشنده محصولات واسطه را ايفا مي كند و در اثر حذف عرضه واسطه اين بخش، اقتصاد ملي حدود 3 درصد كوچك تر خواهد شد.

نتايج مطالعات تطبيقي ساختار صنعت پتروشيمي در كشورهايي كه اين صنعت از جمله صنايع كليدي در ميان ساير فعاليت هاي اقتصادي شان محسوب مي شود نشان مي دهد صنعت پتروشيمي در اين كشورها با بخش هاي خدمات دهنده مانند بخش بيمه و نهادهاي مالي ارتباط تنگاتنگي دارد. از اين رو انتظار مي رفت كه با توجه به حجم بالاي سرمايه گذاري هاي انجام شده در صنايع نفت، گاز و پتروشيمي و بالا بودن احتمال خطر و حجم خسارات در اين صنايع، پيوند صنعت بيمه با بخش ساخت محصولات شيميايي كشور قوي تر باشد. اين در حالي است كه سهم صنعت بيمه كشور از مجموع 254 هزار ميليارد ريال كاهش توليد اقتصاد در اثر حذف تقاضاي واسطه بخش ساخت مواد شيميايي و محصولات شيميايي در گزارش مركز پژوهش هاي مجلس حدود 1/ 1 درصد محاسبه شده است. بنا به اظهارات موجود استفاده نامطلوب شركت هاي پتروشيمي از خدمات موجود صنعت بيمه كشور از يكسو و عدم كفايت سرمايه شركت هاي بيمه اي و در نتيجه پايين بودن ظرفيت ريسك پذيري آنها از سوي ديگر، از جمله دلايل اين پيوند ضعيف است. بنابراين توجه بيشتر به صنعت بيمه و استفاده از ظرفيت هاي موجود در صنعت پتروشيمي براي شكوفايي و توسعه صنعت بيمه كشور، تخصصي كردن شركت هاي بيمه اي، ارتقاي صلاحيت و توان فني كارشناسان، تنوع در خدمات بيمه اي از جمله بيمه عملكرد محصول مي تواند در تحقق هدف مذكور موثر باشد.

  اثرگذاري صنايع پتروشيمي در اقتصاد ايران

در حال حاضر بيش از 50 شركت پتروشيمي در كشور فعال هستند و بيش از 50 ميليون تن محصول پتروشيمي توليد مي كنند. اين محصولات در پنج گروه عمده محصولات شيميايي پايه، كودها، آروماتيك ها، پليمرها و سوخت تقسيم بندي مي شوند. برخي از اين محصولات جزو محصولات بالادست پتروشيمي محسوب مي شوند و خوراكشان از منابع هيدروكربوري نفت و گاز فرآورش و پالايش شده تامين مي شود. گاز طبيعي در حال حاضر به عنوان خوراك در برخي مجتمع هاي پتروشيمي از جمله واحدهاي توليدكننده اوره، آمونياك و متانول و به عنوان سوخت در اكثر مجتمع هاي پتروشيمي مصرف مي شود. در سال 95 در مجموع 8/ 16 ميليارد مترمكعب گاز در صنعت پتروشيمي مصرف شده كه از اين مقدار حدود 9/ 5 ميليارد مترمكعب به عنوان خوراك و 9/ 10 ميليارد مترمكعب به عنوان سوخت مصرف شده است. از كل گاز برداشت شده در كشور حدود 7 درصد آن به صنعت پتروشيمي متعلق بوده است. البته بخش خانگي و نيروگاه ها بيشترين سهم از مصرف گازرساني را به خود اختصاص داده اند و صنعت پتروشيمي سهم 9 درصدي از مصارف گازرساني كشور در سال 95 داشته است. اين در حالي است كه تخصيص بهينه ثروت ملي حكم مي كند كه منابع گازي كشور با در نظر گرفتن حداكثر ميزان ارزش افزوده به جهت رعايت منافع نسل هاي فعلي و آتي مد نظر قرار گيرد و اين امر مستلزم مصرف بهينه گاز در ساير بخش ها از جمله بخش خانگي، تجاري و صنعتي است.

از ديگر بخش هايي كه صنعت پتروشيمي از محصولات آن به عنوان خوراك استفاده مي كند بخش كك و فرآورده هاي نفتي است. در سال 96 بيش از 11 ميليون تن انواع خوراك مايع شامل نفتا، ميعانات و مايعات گازي در بيش از هفت مجتمع پتروشيمي كشور از جمله شركت هاي پتروشيمي بندر امام، شازند، نوري، بوعلي سينا، تبريز و اصفهان مصرف شد. مصرف اين مقدار خوراك در مجتمع هاي خوراك مايع صنعت پتروشيمي به توليد بيش از 14 ميليون تن انواع محصولات پتروشيمي از جمله محصولات اولفيني، پليمري و آروماتيك ها در كشور منجر شده است كه بيش از 26 درصد از كل محصولات پتروشيمي توليد شده در سال 96 را پوشش مي دهد.

پيوندهاي صنعت پتروشيمي با ساير صنايع

بر اساس داده هاي گزارش مركز پژوهش هاي مجلس، بخش برق پيوند پسين قوي با بخش صنايع توليد مواد و محصولات شيميايي داشته است. مقايسه سهم برق خريداري شده اين صنعت با ساير صنايع نشان مي دهد پس از بخش توليد فلزات اساسي بيشترين ارزش برق خريداري شده به بخش صنايع توليد مواد و محصولات شيميايي تعلق دارد. اين آمار نشان از اهميت بخش برق در فرآيند توليد صنعت پتروشيمي دارد. به علاوه بر اساس آمار موجود به طور متوسط طي سال هاي 91 تا 95 حدود 85 درصد از حمل جاده اي به گروه كالاهاي مواد شيميايي، معدني و ساختماني، كشاورزي، دامي و غذايي اختصاص داشته است. حدود 15 درصد از كل كالاهاي حمل شده طي اين سال ها را محصولات شيميايي تشكيل مي دهند. بر اساس اين آمار صنعت پتروشيمي در دريافت خدمات از بخش حمل ونقل جاده اي پس از بخش كشاورزي، دامي و غذايي و بخش ساختماني و معدني در رتبه سوم قرار دارد.

در عين حال در سال 96 حدود 6/ 53 ميليون تن محصول پتروشيمي توليد شد كه از اين مقدار 6/ 17 ميليون تن در داخل فروش رفته است. فروش داخلي محصولات پتروشيمي در دو بخش فروش بين مجتمعي با 3/ 9 ميليون تن و فروش داخلي خالص با 3/ 8 ميليون تن انجام شده است. ميزان صادرات محصولات پتروشيمي در اين سال حدود 22 ميليون تن بوده است و مابقي محصولات توليدشده (7/ 26 ميليون تن) به عنوان نهاده واسطه در داخل خود مجتمع هاي پتروشيمي توليدكننده مصرف شده است. آمار نشان مي دهد با رشد توليد محصولات پتروشيمي، فروش داخلي اين محصولات (فروش بين مجتمعي و فروش داخلي خالص) رشد كرده است. از طرفي صنعت پتروشيمي كشور با توليد كود اوره نقش قابل توجهي در بخش كشاورزي كشور ايفا مي كند؛ به طوري كه در سال 96 مقدار 5/ 5 ميليون تن كود اوره در صنعت پتروشيمي كشور توليد شده است كه از اين مقدار 63/ 1 ميليون تن كود به وزارت جهاد كشاورزي از سوي شركت هاي پتروشيمي تحويل شده است.

جمع بندي و توصيه سياستي

در برنامه ششم توسعه كشور اهداف كمي براي متغيرهايي از جمله صادرات غيرنفتي كشور (رشد متوسط سالانه 7/ 21 درصد) و رشد سالانه ارزش افزوده بخش هاي اقتصادي (متوسط رشد سالانه 8 درصد) تعيين شده است. براي تحقق اين اهداف برنامه ريزي و شناسايي بخش هاي پيشران اقتصادي حائز اهميت است. با توجه به پتانسيل وجود منابع هيدروكربوري نفت و گاز در كشور، صنعت پتروشيمي به عنوان يكي از صنايع پايين دست صنعت نفت و گاز كشور مي تواند در اولويت برنامه ريزي ها قرار بگيرد. براي بررسي دقيق تر اين موضوع در گزارش حاضر، جايگاه بخش ساخت مواد و محصولات شيميايي در اقتصاد ايران در قالب رويكرد تعادل عمومي داده ستانده تحليل و بررسي شده است.

نتايج اين گزارش دلالت بر اين موضوع دارد كه حذف كامل بخش ساخت مواد و محصولات شيميايي از ميان بخش هاي اقتصادي باعث كاهش نسبي 88/ 3 درصدي ستانده كل اقتصاد مي شود و از اين منظر اين صنعت رتبه ششم را در ميان 71 بخش اقتصادي به خود اختصاص مي دهد. همچنين در صورت حذف بخش ساخت مواد شيميايي و محصولات شيميايي به عنوان عرضه كننده نهاده به ساير بخش ها و تقاضا كننده نهاده از ديگر بخش ها به طور مجزا، به ترتيب در جايگاه پنجم و ششم قرار مي گيرد. مقايسه پيوند پسين و پيشين بخش پتروشيمي در روش هاي مورد استفاده در اين محاسبات نشان مي دهد كه اين بخش پيوند پيشين قوي تري نسبت به پيوند پسين خود دارد و در واقع ارتباط قوي تري با بخش هاي پايين دستي خود دارد و بيش از اينكه خريدار محصولات واسطه ساير بخش ها باشد، به عنوان فروشنده محصولات واسطه خود به ساير بخش ها در اقتصاد ملي فعاليت مي كند.

به علاوه بخش هايي كه ستانده آنها بيشترين كاهش را در اثر حذف تقاضاي واسطه بخش ساخت مواد و محصولات شيميايي متحمل مي شوند بخش هاي توزيع گاز طبيعي، عمده فروشي، خرده فروشي، تعمير وسايل نقليه و كالاها، ساخت كك، فرآورده هاي حاصل از تصفيه نفت و سوخت هسته اي، حمل ونقل جاده اي، برق و بخش هايي نظير ساخت محصولات از لاستيك و پلاستيك، زراعت و باغباني، بخش ساختمان و ساخت وسايل نقليه موتوري، تريلر و نيم تريلر كه از محصولات پتروشيمي به عنوان نهاده توليد استفاده مي كنند، بيشترين كاهش ستانده را به دليل حذف عرضه واسطه بخش ساخت محصولات مواد و محصولات شيميايي متحمل مي شوند.

طبق يافته هاي اين تحقيق در سال 95 حدود 7 درصد از كل گاز برداشت شده در كشور (معادل 17 ميليارد مترمكعب) در صنعت پتروشيمي به مصرف رسيده است. همچنين در سال 96 بيش از 11 ميليون تن انواع خوراك مايع شامل نفتا، مايعات و ميعانات گازي در شركت هاي پتروشيمي خوراك مايع كشور به مصرف رسيده است. اين آمار حاكي از نقش دو بخش توزيع گاز و بخش كك و فرآورده هاي نفتي در تامين خوراك و پيوند پسين بخش هاي مذكور با بخش ساخت محصولات شيميايي در كشور است. از سويي سهم 15 درصدي حمل مواد شيميايي از كل كالاهاي حمل شده به صورت جاده اي طي سال هاي 1395 - 1391 و سهم بيش از 25 درصدي بخش ساخت مواد شيميايي از كل ارزش خريداري شده برق بخش صنعت، گوياي نقش حائز اهميت بخش هاي مذكور در توليد و توسعه صنعت پتروشيمي كشور است.

در مقابل صنعت پتروشيمي كشور با توليد بيش از 53 ميليون تن محصول در سال 96 و فروش 32 درصد از اين محصول در داخل كشور موجب تحرك آفريني ساير بخش هاي صنعت كشور از جمله لاستيك و پلاستيك، ساختمان، صنعت خودرو، پاك كننده ها، دارو و رنگ شده است. همچنين صنعت پتروشيمي كشور با تامين كود مورد نياز بخش كشاورزي موجب ارتقاي عملكرد كيفي و كمي محصولات كشاورزي كشور شده است. بر اساس آمار موجود در سال 96 از 5/ 5 ميليون تن كود اوره توليد شده در صنعت پتروشيمي بيش از 6/ 1 ميليون تن كود به وزارت جهاد كشاورزي تحويل داده شده است. البته يافته هاي مطالعه تطبيقي كشورهايي كه صنعت پتروشيمي آنها به عنوان يك صنعت استراتژيك محسوب مي شود حاكي از آن است كه صنعت پتروشيمي با بخش بيمه و نهادهاي مالي واسطه اي تعامل قوي تري دارد كه انتظار مي رود با توجه به جايگاه صنعت پتروشيمي كشور، تعامل اين صنعت با ساير بخش هاي خدمات دهنده از جمله بخش بيمه قوي تر شود. در مجموع بر اساس نتايج اين گزارش، سرمايه گذاري در صنعت پتروشيمي با توجه به جايگاه ششم اين بخش در ميان 71 بخش اقتصادي كشور فضاي تحرك بخشي ساير بخش هاي اقتصادي و افزايش كل ستانده اقتصاد كشور را فراهم مي كند. بنابراين افزايش سرمايه گذاري در اين صنعت البته با رعايت تكميل زنجيره ارزش و توسعه متناسب و توليد محصولات مورد نياز صنايع نهايي توصيه مي شود.

جايگاه حياتي پتروشيمي در اقتصاد ايران


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4504 به تاريخ 3/10/97، صفحه 14 (بورس كالا)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 20 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
International Journal of Aquatic Biology
شماره 2 (پياپي 702)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است