|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/10/3: آوارگي و گرسنگي
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4656
سه شنبه 25 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4504 3/10/97 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


آوارگي و گرسنگي
نگاهي به آثار جنگ جهاني دوم در ايران

نويسنده: داريوش شهبازي

 خواندن تاريخ اين سرزمين هر انساني را مبهوت مي كند كه چه سرزمين عجيبي است وچه سرنوشتي بر اين مردم گذشته است. با هجوم نيروهاي متفقين به ايران، تهران در مدت كوتاهي به سختي و قحطي دچار شد. در آن روزها وضعيت برنج و غلات بسيار بد بود. قيمت برنج از تيرماه 1320 تا تيرماه 1321 به مقدار 44 من از 250 ريال به 600 ريال رسيد. با رفتن رضا شاه از پايتخت شوراي عالي نظام دستور مرخصي سربازان وظيفه را تصويب كرد و به اجرا گذاشت. در عوض قرار شد سي هزار سرباز پيماني را با ماهي 35 تومان حقوق، به استخدام درآورند. شايعه فرار رضاشاه، اخبار رسيده از اشغال شهرهاي مختلف و به ويژه خالي شدن پادگان ها (در نتيجه تصميم شوراي عالي نظام) كه به شكل گيري دسته هاي سربازان گرسنه و سرگردان در خيابان هاي تهران انجاميد، سخت مايه بيم و نگراني مردم شد.

مردم با مشاهده اين صحنه ها و آوارگي سربازان و درماندگي آنان بر وحشت شان افزوده شد. سال بعد شماري از دانش آموزان و دانشجويان در مجلس شوراي ملي گردهم آمده و براي كمبود نان و خواربار و بالارفتن هزينه زندگي تظاهرات كردند و سپس به چند تن از نمايندگان مجلس حمله ور شدند و در و پنجره هاي مجلس را شكستند. با دخالت پليس بيش از صد تن كشته و زخمي شدند. بيماري تيفوس فراگير شد. عاقبت 18 ارديبهشت 1324 با تسليم بدون قيد و شرط ارتش آلمان جنگ در اروپا پايان يافت. به همين روي شاه پيامي راديويي به ملت ايران فرستاد كه در تهران با شادماني همگاني رو به رو شد و مردم جشن گرفتند. به دستور دولت نيز 101 توپ شليك شد و نقاره بر سر در باغ ملي نواخته شد و آهنگ هاي دلپذير پخش شد.

اين مطلب به شرح مختصري از رنج و درد ايرانيان به خصوص تهرانيان در طول جنگ جهاني دوم پرداخته است.    

روسيه و انگليس در سده نوزده لطمه بزرگ و فاجعه آميزي به ايران زدند و بخش عظيمي از كشور را جدا ساختند و باعث رنج و درد فراواني براي ملت ايران شدند. شوربختانه اين دو كشور در دوران جنگ جهاني دوم نيز دست از سر ايران برنداشتند و به كمك آمريكا به كشورمان هجوم آوردند و مصيبت ها بر ايرانيان هموار ساختند.

انگليس با اشغال هندوستان به ثروت و قدرت بي نظيري دست يافت و از اين راه به خصوص در سده نوزده توانست بر بسياري از نقاط جهان چيره شود، زيرا در اين دوره در حالي كه ايران حدود ده ميليون و عثماني 22 ميليون و روسيه 70ميليون جمعيت داشت، به كمك جمعيت 500ميليوني هندوستان بخش عظيمي از گيتي را مستعمره خود ساخت. مثلا چند افسر و درجه دار انگليسي با هزار سرباز هندي سوار بر چند كشتي به كشوري هجوم مي بردند وآن را تصرف و منابع آن را غارت مي كردند. طي اشغال هند توسط نيروهاي بريتانيا، بر اساس منابع مختلف تاريخي، در دهه 1770 ميلادي بيش از 10 ميليون هندي تنها در ايالت بنگال اين كشور بر اثر قحطي، گرسنگي، بيماري، بدرفتاري و شكنجه به دست نظاميان انگليس يا بر اثر فشار كار اجباري جان خود را از دست دادند. هندي ها در كشور خود به انگليسي ها ماليات مي پرداختند. ويل دورانت از چگونگي انهدام اقتصادي هندوستان مي نويسد: «شرايط اقتصادي هند نتيجه اجتناب ناپذير استثمار سياسي آن است.»/  ويل دورانت، اختناق هندوستان، ترجمه رحيم نامور، صص37 36 ويل دورانت، همان، صص5149.

پياده نظام انگليس در جنگ جهاني دوم، از سربازان هندي راج پوت (ايالت راج پوتان به اختصار راج پوت . راج پوت ها جنگاور و سلحشور بودند.) و گوركا بودند كه به ايران گسيل شده بودند. راج پوت ها به سرپرستي افسران و درجه داران انگليسي، تمام بخش جنوبي ايران را در كنترل داشتند و آبادان را به تصرف خود درآوردند. انگليس به ويژه در قرن نوزدهم خليج فارس، خاورميانه، آفريقا و آسيا و بسياري از نقاط گيتي را تسخير كرد. ارتباط انگليس با ايرانيان از دوران صفويه آغاز شد، اما گرفتاري هايي كه اين كشور براي ايران آفريد، از دوره قاجاريه به بعد است.

آغاز جنگ جهاني دوم

اول تيرماه 1320 / 14 اوت 1941، ارتش آلمان از مرزهاي شوروي در خاك لهستان اشغال شده گذشت و از آنجا به خاك اتحاد جماهير شوروي حمله كرد. با آغاز جنگ جهاني دوم در 9 شهريور 1318 / اول سپتامبر 1939، ايران اعلام بي طرفي كرد، اما اتحاد جماهير شوروي كه با آلمان در جنگ بود، به بهانه حضور كارشناسان آلماني در ايران آن را رد و ايران را اشغال كرد. بريتانيا متحد شوروي و آمريكا متحد انگليس هم چنين كردند و به اين ترتيب ناگهان تهران و ديگر شهرهاي كشور پر شد از سربازان مسلح متفقين و به اين ترتيب عذاب اين مردم رنج كشيده بار ديگر آغاز شد. نيروهاي متفقين در 25 اوت 1941 به ايران حمله كرده و كشورمان را اشغال كردند.

در روز 3 شهريور 1320 نيروهاي شوروي از شمال و شرق و نيروهاي بريتانيايي از جنوب و غرب، از زمين و هوا به ايران حمله و شهرهاي سر راه را اشغال كردند و به سمت تهران پيش آمدند. ارتش ايران به سرعت متلاشي شد. سپس ايران بر اثر فشار متفقين در 17 شهريور 1322 به آلمان اعلان جنگ كرد. هدف اصلي ايران از اعلان جنگ پيوستن به اعلاميه ملل متحد و شركت در كنفرانس هاي صلح پس از جنگ بود. پيمان هاي 1907 و 1915 سبب تقسيم ايران به حوزه نفوذ دو كشور بريتانيا و روسيه و زمينه ساز حضور نظامي آنان در ايران شد. سومين بار هم در جنگ دوم جهاني بود كه بهانه حضور كارشناسان آلماني در ايران، اشغال ايران و رنج و محنت مردم را در پي داشت. ملك الشعراي بهار در توصيف اين مصيبت خطاب به مهاجمان سرود:

همه برديد و چريديد و بكرديد انبار

ز حبوب و ز بقول و ز پياز و ز زغال

برزگر گرسنه و جيش بريتاني سير

شهر بي توشه و  اردو  زخورش مالامال

كه شنيده است كه مهمان بخورد هم ببرد

هم نهان سازد و هم سوزد اگر يافت مجال

«طي ماه هاي پيش از شهريور بيست، متفقين چندبار از دولت ايران براي عبور مسالمت آميز نيروهايشان از خاك اين كشور درخواست اجازه كردند، اما همواره اين درخواست از طرف رضا شاه رد مي شد. از نمونه هاي دخالت هاي آنها در امور داخلي ايران نيز مي توان به تاريخ 15 اوت 1941ميلادي/ 24 مرداد 1320خورشيدي اشاره كرد كه در آن سفير انگلستان در تهران يادداشتي به دولت ايران تسليم كرد كه در آن تقاضا شده بود، تعداد اتباع آلماني مقيم ايران هرچه سريع تر كاهش يابد.»/  الهي، همايون. اهميت استراتژيك ايران در جنگ جهاني دوم، ص134.

ساعت چهار بامداد 3 شهريور 1320 / 25 اوت 1941 اسميرنوف سفير شوروي و سر ريدر بولارد وزير مختار انگليس در تهران به ديدار علي منصور نخست وزير وقت رفتند و طي يادداشت هايي مشابه، به دولت ايران اعلام كردند كه به دليل بي توجهي دولت ايران به درخواست هاي فوري اين دو كشور در كمال تاسف ارتش دو دولت وارد خاك ايران شده اند. روز چهارم شهريور بمباران شهرهاي بي دفاع و سربازخانه ها ادامه پيدا كرد؛ شهرهاي قزوين، رشت و تبريز مورد حمله هوايي قرار گرفت. بر اثر حمله و بمباران شديد، لشكرهاي تبريز، رضائيه، رشت، مشهد، اردبيل و گرگان، به طور كامل از هم پاشيدند. مردم تهران و بيشتر شهرها مورد حمله هوايي قرار گرفته، شهرها را تخليه كردند و به اطراف پناه بردند. در هشتم شهريور ايران توسط نيروهاي انگليس و روسيه به سه بخش تقسيم شد. بخش شمالي در قلمرو روس ها بود. بخش جنوبي كه منطقه نفتي ايران را نيز شامل مي شد زير قدرت نيروهاي انگليس درآمد. تنها منطقه مياني ايران يعني تهران و اطراف آن براي ايران باقي ماند.

ششم شهريور 1320 به فرمان رضا شاه محمدعلي فروغي مامور تشكيل كابينه شد و علي سهيلي وزير امورخارجه شد. در همان روز سهيلي وزير امور خارجه ايران نامه اي به دو دولت شوروي و بريتانيا نوشت كه در مجلس خوانده شد و درخواست كرد كه به بمباران شهرهاي ايران پايان دهند و به اعلام بي طرفي ايران و ترك مخاصمه احترام بگذارند. در همين روز رضا شاه به فرانكلين روزولت تلگرامي درباره اشغال ايران به وسيله نيروهاي انگلستان و شوروي فرستاد كه در آن اوضاع فعلي جهان و لزوم جلوگيري از سياست توسعه طلبي و جاه طلبي هيتلر و همچنين همكاري كليه كشورهايي كه خواهان حفظ استقلال و تماميت ارضي ايران كه مورد تاييد دولت هاي شوروي و انگلستان است را خواهان شد.

در هشتم شهريور ايران توسط نيروهاي انگليس و روسيه به سه بخش تقسيم شد. بخش شمالي در قلمرو روس ها بود. بخش جنوبي كه منطقه نفتي ايران را نيز شامل مي شد زير قدرت نيروهاي انگليس درآمد. تنها منطقه مياني ايران يعني تهران و اطراف آن براي ايران باقي ماند. «در همين روز شوراي عالي نظام دستور مرخصي سربازان وظيفه را تصويب كرد و به اجرا گذاشت. در عوض قرار شد سي هزار سرباز پيماني را با ماهي 35 تومان حقوق، به استخدام درآورند. فرستاده شدن اعضاي خانواده سلطنتي به اصفهان، شايعه فرار رضا شاه، اخبار رسيده از اشغال شهرهاي مختلف و به ويژه خالي شدن پادگان ها (در نتيجه تصميم اخير شوراي عالي نظام) كه به شكل گيري دسته هاي سربازان گرسنه و سرگردان در خيابان هاي تهران انجاميد، سخت مايه بيم و نگراني مردم شده بود.»/  عاقلي، باقر. درباره زمانه و كارنامه سياسي محمدعلي فروغي؛ صدوسي سالگي تجدد محافظه كارانه. روزنامه اعتماد، ش 1371.30فروردين1386.

هشتم شهريور 1320 سفيران دو دولت بريتانيا و شوروي به ديدار نخست وزير محمدعلي فروغي آمدند و تعهداتي را از دولت ايران خواستار شدند:

سفارتخانه هاي آلمان، ايتاليا و روماني و همچنين اتباع دول ايتاليا و مجار و روماني ايران را ترك كنند.

در تمام شهرهاي اشغالي مامورين اداري ايران و شهرباني زيرنظر ارتش بريتانيا و شوروي انجام وظيفه خواهند كرد.

در تاريخ 22 شهريور 1320 وزارت امورخارجه ايران در پي فشار اشغالگران در نامه اي به سفارت آلمان خواستار خروج اتباع آلماني از ايران و برچيده شدن سفارت اين كشور شد.

«صبح زود روز 25 شهريور 1320، رضا شاه از سلطنت به نفع وليعهد بيست و يك ساله اش محمدرضا پهلوي كناره گيري كرد. وليعهد محمدرضا در برابر مجلس شورا و نمايندگان به قرآن سوگند خورد و رسما پادشاه ايران شد.»1

25 شهريور ماه 1320 فروغي نخست وزير در مجلس شوراي ملي نوشتار كناره گيري رضاشاه را از شاهنشاهي ايران خواند و برپايه قانون اساسي مشروطه و متمم آن وليعهد شاه ايران شد. رضاشاه با فشار متفقين به خصوص بريتانيا ناچار به استعفا شد. متفقين پس از مدت ها كشمكش با روس ها بر سر نوع حكومت جديد ايران، بالاخره در انتقال سلطنت به پسرش محمدرضا وليعهد به توافق رسيدند. «روز 30 شهريور، رضاشاه و خانواده اش از اصفهان به يزد، كرمان و بندرعباس عزيمت كردند تا به يك كشتي بريتانيايي كه قرار بود آنها را به جزيره موريس ببرد، انتقال داده شوند. 9 آذر 1322، در كنفرانس تهران روزولت، چرچيل و استالين قرارداد قواي متفقين را امضا كردند كه در آن تضمين شد كه قواي متفقين ايران را پس از پايان جنگ جهاني دوم ترك خواهند كرد و ايران غرامتي براي اين مدت خواهد گرفت. پيش نياز اين قرارداد اين بود كه دولت ايران به آلمان اعلان جنگ بدهد كه ايران در 17 شهريور 1322 آن را انجام داد.»2

تهران زيرفشار اين تهاجم كمر راست نكرده بود كه با مهاجران لهستاني با ده ها درد و بيماري و فقر رو به رو شد. تهران در مدت كوتاهي به سختي و قحطي دچار شد. در آن روزها وضعيت برنج و غلات بسيار بد بود. قيمت برنج از تيرماه 1320 تا تيرماه 1321 به مقدار 44 من از 250 ريال به 600 ريال رسيد./  آبراهاميان، يرواند. ايران بين دو انقلاب: از مشروطه تا انقلاب اسلامي. ترجمه فيروزمند، كاظم. شمس آوري، حسن. مدير شانه چي، محسن. چاپ سوم. تهران: نشر مركز، 1379؛ چكيده تاريخ ايران از حسن نراقي چاپ دوم 1380.

پايان جنگ جهاني دوم در اروپا

هجدهم ارديبهشت 1324 با تسليم بدون قيد و شرط ارتش آلمان نازي جنگ در اروپا پايان يافت. به همين روي شاه پيامي راديويي  خطاب  به ملت ايران ايرادكرد. شنيدن پيام شاه و پايان يافتن جنگ در تهران با شادماني همگاني رو به رو شد و مردم جشن گرفتند. به دستور دولت نيز 101 توپ شليك شد و نقاره خانه بر سر در باغ ملي نواخته شد و آهنگ هاي دلپذير پخش شد. شاهنشاه تلگرام هاي شادباشي به پادشاهان و سران كشورهاي متفق فرستاد. دولت نيز جارنامه (اعلاميه) پخش كرد و روز 19 ارديبهشت تعطيل همگاني اعلام شد. جشني در وزارت امور خارجه برپا شد و حكيمي نخست وزير و هريو رئيس پيشين مجلس ملي فرانسه بياناتي ايراد كردند و آتش بازي باشكوهي در ميدان سپه انجام يافت.

پانويس:

-1Gerard de Villiers: The Shah. 1975, p.116, 122 -123

-2Gholam Reza Afkhami: The Life and Times of the Shah, University of California Press, 2009, p. 87-88

آوارگي و گرسنگي


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4504 به تاريخ 3/10/97، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 21 بار



آثار ديگري از " داريوش شهبازي"

  دارالكتابه ناصري
داريوش شهبازي، دنياي اقتصاد 26/6/97
مشاهده متن    
  شهيدان مشروطه، آرامگاه ها و ويرانه ها
داريوش شهبازي، دنياي اقتصاد 25/4/97
مشاهده متن    
  افيون؛ بلاي فراگير / تاريخچه مختصر كشت و تجارت ترياك در ايران
داريوش شهبازي، دنياي اقتصاد 9/4/97
مشاهده متن    
  مواجهه با دوران مدرن / بررسي قشون قاجاريه، از عهدنامه تركمانچاي تا فروپاشي
داريوش شهبازي، دنياي اقتصاد 28/1/97
مشاهده متن    
  رشادت و قساوت / نگاهي به قشون قاجاريه، از ابتدا تا عهدنامه تركمانچاي
داريوش شهبازي، دنياي اقتصاد 27/1/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه پيوست
متن مطالب شماره 68، خرداد 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است