|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/11/1: دو چهره از آلودگي هواي پايتخت
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4658
پنج شنبه 27 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4528 1/11/97 > صفحه 7 (مسكن و عمران) > متن
 
 


دو چهره از آلودگي هواي پايتخت
«دنياي اقتصاد» از نتايج تست فني «شاخص كيفيت هوا» گزارش مي دهد


آلودگي سنج تهران چه تصويري نمايش مي دهد: ناقص يا واقعي؟

نتايج راستي آزمايي آلودگي سنج هواي تهران نشان مي دهد چهره واقعي و كامل آلودگي در اين نمايشگر منعكس نمي شود. تصاوير آماري كه در قالب چهره آلودگي تهران به نمايش عمومي در مي آيد، برشي از تصوير كامل ميزان آلودگي هوا است و در نتيجه، اين چهره ناقص به نمايش در مي آيد. در عين حال گروه ديگري از كارشناسان كه اغلب در مجموعه متولي پايش آلودگي هواي شهرداري تهران حضور دارند، بر اين باور هستند كه تصوير منعكس شده از آلودگي در حال حاضر ناقص نيست، اما دقت آن قابل افزايش است.

غلظت پنج آلاينده اصلي هواي تهران اعم از ذرات و گازهاي آلاينده، روزانه توسط ايستگاه هاي تشخيص، شمارش و اعلام غلظت كه در سطح شهر جانمايي شده، محاسبه و با ميانگين گيري، شاخص كيفيت هواي كل شهر (AQI) اعلام مي شود. «دنياي اقتصاد» بر اساس ترديدهايي كه در بخشي از جامعه كارشناسي نسبت به ميزان دقت و ضريب خطاي شاخص كل كيفيت هوا وجود داشت، بررسي هايي درباره وضعيت ايستگاه هاي آلودگي سنج پايتخت انجام داد و در اين زمينه ضمن گفت وگو با كارشناسان موافق و مخالف ناقص بودن تصوير آلودگي هواي تهران، به يك پژوهش كارشناسي كه توسط گروهي از استادان حوزه محيط زيست، فيزيك غذا و بهداشت از دو دانشگاه تهران و شهيد بهشتي انجام شده است نيز دسترسي پيدا كرد. براي تكميل اين گزارش همچنين تحقيقي از آژانس حفاظت محيط زيست آمريكا صورت گرفته است تا به اين ترديدها پاسخ داده شود. نتايج مجموع اين تحقيقات نشان مي دهد در حال حاضر تصويري كه از طريق نمايشگر آلودگي سنج تهران به نمايش گذاشته مي شود، واقعي نيست يا به عبارت دقيق تر تصوير كاملي از وضعيت كل شهر نشان نمي دهد، بلكه يك تصوير ناقص و حاصل برشي از آلودگي هوا به لحاظ جغرافيايي و ميزان انتشار آلودگي است. وجود پنج نقص فني سبب انعكاس اين تصوير ناقص از آلودگي هوا شده كه با انجام هفت گام مي توان اين نواقص را برطرف كرد.

به گزارش «دنياي اقتصاد»، اولين نقص در زمينه اعلام شاخص كيفيت هواي شهر تهران، همان نقصي است كه در بخش هاي ديگر مديريت شهري از جمله ترافيك نيز به چشم مي خورد و آن مديريت دوگانه پايش آلودگي است. در حال حاضر بخشي از اين پايش توسط شهرداري تهران و بخشي توسط سازمان حفاظت محيط زيست انجام مي شود. بر اساس اطلاعاتي كه در سايت شركت كنترل كيفيت هواي شهر تهران از آمار ايستگاه هاي آلودگي سنج منتشر شده، در حال حاضر مجموعا 37 ايستگاه در سطح شهر تهران وجود دارد كه 23مورد از آنها تحت مديريت شهرداري و بقيه تحت مديريت و راهبري سازمان حفاظت محيط زيست است. به اين ترتيب با چالش نبود مديريت يكپارچه روي ايستگاه ها به منظور استخراج، تجميع و تجزيه و تحليل داده ها روبه رو هستيم.

فقدان مديريت يكپارچه ايستگاه ها سبب شده برخي از كارشناسان در فرآيند تبادل اطلاعات ترديد كنند و نگران افزايش ضريب خطا باشند. طبق رويه كنوني، اطلاعات ايستگاه هاي سازمان حفاظت محيط زيست روزانه دو نوبت در اختيار شركت كنترل كيفيت هوا قرار مي گيرد تا با ميانگين گيري، شاخص كيفيت هواي 24 ساعته منتهي به 8 و 11صبح هر روز اعلام شود، اما براي اعلام شاخص كيفيت هواي برخط و در لحظه، صرفا به داده هاي 23 ايستگاه شركت كنترل كيفيت هوا استناد مي شود. نقص دوم ناشي از مديريت دوگانه ايستگاه ها ناشي از نحوه تنظيم و بهره برداري از آنها است. كاليبره كردن اصطلاحي است كه به اندازه گيري و تعيين صحت ايستگاه ها از طريق مطابقت با استاندارد مرجع اطلاق مي شود. در موضوع كاليبره كردن و استانداردسازي دستگاه ها اين احتمال وجود دارد كه هر يك از دو نهاد بر اساس چك ليست هاي متعلق به خود فرآيند مذكور را طي كنند. به گفته وحيد حسيني، مديرعامل سابق شركت كنترل كيفيت هواي شهر تهران، در حال حاضر استاندارد واحدي براي راهبري ايستگاه هاي آلودگي سنج در كل كشور وجود ندارد.

گام اول براي رفع نقص اول، طبعا يكپارچه سازي مديريت پايش آلودگي است. حسيني در اين رابطه اظهار كرد: آيين نامه ماده «2» قانون هواي پاك مصوب 30 مهر 97 در مواد 20 و 21 تكليف يكپارچه سازي داده هاي آلودگي هوا در تمام كشور را بر عهده سازمان حفاظت محيط زيست گذاشته است. در اين مواد اولا تاكيد شده به منظور هم افزايي در بهره برداري از داده هاي تمام دستگاه هاي اجرايي و شهرداري ها، ظرف مدت شش ماه اعلام داده ها «برخط» شود كه اين موضوع از حدود چهار سال قبل در شركت كنترل كيفيت هواي تهران محقق شده و اكنون داده هاي ايستگاه هاي سازمان حفاظت محيط زيست نيز برخط شده است.  به گفته وي، اقدامات لازم درخصوص برخط كردن داده ها و سياهه انتشار نيز بر عهده سازمان حفاظت محيط زيست است و به اين ترتيب با اجرايي شدن اين مواد در آينده نزديك سازمان مذكور نهاد متولي اعلام شاخص برخط كيفيت هوا خواهد بود. اين كارشناس آلودگي هوا با بيان اينكه آيين نامه مذكور بندهاي مهم ديگري هم دارد، افزود: در يكي از اين بندها سازمان استاندارد مكلف به تدوين استاندارد راهبري ايستگاه هاي آلودگي هوا شده است؛ موضوعي كه با توجه به تعدد دستگاه ها و نهادهاي داراي ايستگاه سنجش نظير شهرداري ها، سازمان حفاظت محيط زيست و... به منظور يكپارچه سازي داده ها اهميت بسزايي دارد.نقص دوم ناظر بر موضوع جانمايي ايستگاه هاي موجود پايش آلودگي است. روزانه پنج آلاينده شامل مونواكسيدكربن، ازن، دي اكسيد گوگرد، دي اكسيد نيتروژن و ذرات معلق در دو اندازه كوچك تر از 5/ 2 ميكرون و كوچك تر از 10 ميكرون توسط ايستگاه هاي سنجش غلظت آلاينده ها در جو، اندازه گيري و اعلام مي شود. اما اين غلظت در نقاطي اندازه گيري مي شود كه ايستگاه ها مستقر است و جانمايي اغلب ايستگاه هاي موجود مربوط به اواخر دهه 70 تا اواسطه دهه 80 شمسي است. از آنجا كه ساختار فيزيكي شهر در مقايسه با دهه هاي گذشته به كلي تغيير كرده و شبكه معابر تهران با ساخت چند صد كيلومتر بزرگراه كاملا متفاوت از گذشته است، گروهي از كارشناسان بر اين باورند كه با توجه به تغيير كانون هاي جمعيتي و نيز كانون هاي ترافيكي شهر لازم است در مورد جانمايي ايستگاه هاي مذكور بازنگري شود. در سال 1372 شمسي، بانك جهاني طراحي اوليه شبكه پايش آلودگي هواي تهران را انجام داد. در آن زمان تشخيص بانك جهاني اين بود كه در گام اول تهران نيازمند 16 ايستگاه است. اما جمعيت تهران در اوايل دهه 70 كمتر از 7ميليون نفر بود، در حالي كه طبق سرشماري سال 95، جمعيت شب تهران با 30 درصد افزايش، از 8 ميليون و 800 هزار نفر فراتر رفته است؛ ضمن اينكه با توسعه شهرهاي حومه اي، جمعيت روز تهران به حدود 13 ميليون نفر مي رسد.

طي بيش از دو دهه گذشته علاوه بر توسعه شهرهاي حومه اي و افزايش طول شبكه معابر تهران، جمعيت تهران و در كنار آن سرانه مالكيت خودرو نيز افزايش قابل توجهي داشته است. از آنجا كه رابطه معناداري بين ميزان آلودگي هوا و نرخ بيماري هاي قلبي و عروقي و مرگ ومير ناشي از آن وجود دارد، گروهي از كارشناسان معتقدند جانمايي ايستگاه ها نيازمند بازنگري است. البته در مقابل اين نگاه، گروه ديگري بر اين باورند كه مكان يابي نصب ايستگا ه ها در دهه هاي گذشته بر اساس متد و منطق كارشناسي آن زمان انجام شده، اما معمولا ارزش يك ايستگاه به تاريخچه داده ها بستگي دارد و از اين رو جابه جايي ايستگاه هاي موجود اقدام معقولي به نظر نمي رسد و بهتر اين است كه نصب ايستگاه هاي جديد جايگزين تغيير مكان ايستگاه هاي قديمي شود. تعيين تكليف اين بازنگري مي تواند نقص فني سوم، يعني مشكل جانمايي ايستگاه هاي موجود را برطرف كند. يك مطالعه دانشگاهي با عنوان «جانمايي ايستگاه هاي سنجش آلودگي هوا در تهران بزرگ» به قلم خسرو اشرفي، از استادان گروه مهندسي محيط زيست دانشگاه تهران، سرمد قادري، از استادان گروه فيزيك فضاي دانشگاه تهران، وحيد اصفهانيان، از استادان دانشكده مهندسي مكانيك دانشگاه تهران و سعيد متصدي، معاون سابق سازمان حفاظت محيط زيست و از استادان دانشكده بهداشت دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي نشان مي دهد در كشورهاي پيشرو در سنجش آلودگي هوا همچون آمريكا، استراليا، انگليس و كانادا به ازاي هر يك ميليون نفر جمعيت ساكن در شهر، حداقل 5 و به طور متوسط 7 ايستگاه سنجش آلودگي وجود دارد. بنابراين اگر جمعيت شب تهران در حال حاضر مبنا قرار گيرد، حداقل 43 و به طور متوسط 61 ايستگاه پايش آلودگي مورد نياز است.

اين در حالي است كه اگر جمعيت روز تهران مبناي محاسبه نياز شهر به ايستگاه هاي سنجش باشد، تعداد كل ايستگاه هاي مورد نياز تهران به حداقل 66 و به طور ميانگين 92 ايستگاه مي رسد. در حالي كه اكنون كمتر از 40 ايستگاه فعال در پايتخت وجود دارد. هم محتواي مطالعه مذكور و هم داده هاي آژانس حفاظت محيط زيست آمريكا نشان مي دهد براي تعيين تعداد و جانمايي ايستگاه هاي مورد نياز بايد ضمن اينكه تراكم جمعيتي در سطح شهر ملاك قرار مي گيرد، منبع اصلي آلودگي هوا نيز شناسايي و متناسب با آن جانمايي صورت گيرد. اگر خودرو منبع اصلي آلودگي هواي تهران است، بايد سنجش آلودگي در كانون هاي ترافيكي نيز با دقت بالا انجام شود؛ ضمن اينكه كاربري زمين هم در تعداد و جانمايي ايستگاه ها نقش دارد و تصوير آلودگي را كامل مي كند. البته گروه ديگري از كارشناسان معتقدند تصوير كنوني از آلودگي بر اساس ميانگين ايستگاه هاي موجود ناقص نيست. وحيد حسيني يكي از همين كارشناسان است. او در اين رابطه توضيح داد: ايستگاه هاي سنجش آلودگي هوا انواعي دارد. اما براي اعلام شاخص كيفيت هوا از داده ايستگاه هاي شهري استفاده مي شود كه در مراكز تجاري و شلوغ شهر قرار مي گيرد، اما نبايد نزديك به هيچ منبع انتشار آلودگي هوا از جمله خيابان هايي كه روزانه بيش از 500 خودرو از آنها عبور مي كند باشد.

وي با بيان اينكه داده اين ايستگاه ها در ميانگين گيري براي اعلام شاخص استفاده مي شوند گفت: در حال حاضر عمده ايستگاه هاي موجود شركت كنترل كيفيت هوا از اين نوع است و شايد كمتر از 5 مورد ايستگاه ترافيكي در كانون هاي ترافيكي نصب شده كه اثر آنها بر شاخص ميانگين اعلامي چندان زياد نيست؛ ضمن اينكه همين ايستگاه هاي ترافيكي نيز با قدري فاصله از معابر پر تردد خودرويي جانمايي شده اند. اين كارشناس آلودگي هوا خاطرنشان كرد: ايستگاه هاي ترافيكي يا «Hot Spot» به ايستگاه هايي گفته مي شود كه محل محصور بين ساختمان ها در حاشيه معابري كه روزانه بيش از 10 هزار خودرو از آنها عبور مي كند و ترافيك سنگيني دارد، نصب مي شوند و از داده اين نوع ايستگاه ها نيز براي مطالعات تخصصي استفاده مي شود.

اين توضيحات نشان مي دهد براي تكميل تصوير آلودگي هواي شهر تهران نياز به نصب ايستگاه هاي بيشتري است كه در گام سوم براي رفع نقص بايد توسط متولي پايش دنبال شود، اما ممكن است نوع آنها الزاما از نوعي كه براي اعلام شاخص روزانه استفاده مي شود، نباشد.

نقص فني چهارم به از كار افتادن يا خاموش ماندن برخي از ايستگاه هاي موجود باز مي گردد كه سبب مي شود حتي از تمام ظرفيت تجهيزات موجود نيز براي اعلام شاخص كيفيت هوا استفاده نشود. به عنوان نمونه، يكي از اين ايستگاه ها واقع در پارك پرديسان است كه به سازمان محيط زيست تعلق دارد. صرف نظر از هزينه اي كه براي خريد و نصب اين ايستگاه ها شده تا از داده توليدي آن استفاده شود و جاي اين پرسش وجود دارد كه اگر دستگاه نيازمند تعمير است، چرا هفته ها است كه دچار نقص مانده و اگر از كار افتاده، چرا حذف يا نوسازي نمي شود؟ نقص عملكرد نمايشگر ايستگاه هاي سنجش آلودگي سبب مي شود اعتماد شهروندان نسبت به شاخص كيفيت هوا كاهش يابد و رفتار خود را بر اساس شاخص اعلامي تنظيم نكنند. اين وضعيت مي تواند بر ميزان آلودگي هوا نيز به دنبال اين رفتار شهروندان اثر سوء بگذارد. بنابراين گام چهارم متوليان بايد رفع نقص و فعال كردن تمام ايستگاه هاي موجود باشد.

پنجمين نقص فني كه موجب  ناكامل بودن تصوير منعكس شده از آلودگي هواي تهران مي شود، توزيع نامناسب ايستگاه ها بر اساس نقشه شهر است. در يك نگاه كلي روي نقشه مي توان به اين نكته پي برد كه برخي از مناطق آلوده تهران فاقد ايستگاه كافي هستند اما برخي مناطق ديگر كه هواي عموما سالم تري دارند، از تعداد ايستگاه هاي بيشتري برخوردارند. به عنوان مثال در هر يك از دو منطقه شمالي يك و 2 تهران، سه ايستگاه سنجش آلودگي وجود دارد، در حالي كه در برخي از مناطق جنوبي شهر تهران كه كانون آلودگي هستند، يك يا 2 ايستگاه وجود دارد.

مطالعه دانشگاهي مذكور نشان مي دهد جانمايي ايستگاه هاي ترافيكي بايد به نحوي باشد كه آثار مثبت طرح هاي ترافيكي به واسطه آنها قابل سنجش باشد. اين در حالي است كه در محدوده طرح ترافيك شهر تهران كه مهم ترين طرح كاهنده آلودگي و ترافيك حال حاضر پايتخت محسوب مي شود، هيچ ايستگاهي نصب نشده است. طبعا هرچه تعداد ايستگاه ها بيشتر باشد و توزيع مناسب تري داشته باشد، اطلاعات جامع تري در اختيار محققان و تصميم گيران محيط زيست قرار مي گيرد و اقدام چهارم براي رفع نواقص فني شاخص آلودگي هوا، توزيع مناسب ايستگاه ها بر اساس نياز كنوني شهر و متناسب با محدوده هاي ترافيكي است، چراكه حتي ايستگاه هاي موجود نيز در جانمايي از الگوي معناداري تبعيت نمي كند.

در مطالعه دانشگاهي ياد شده تاكيد شده كه بايد در محدوده خط حريم شهر تهران 8 ايستگاه سنجش آلودگي نصب شود. اين مطالعه پهنه شهر تهران را به 11 قسمت تقسيم و توصيه كرده در هر پهنه حداقل 3يا4  ايستگاه جانمايي شود. نگاهي به نقشه فعلي ايستگاه هاي آلودگي سنج مديريت شهري نشان مي دهد در شرقي ترين و غربي ترين نقطه شهر تهران و نيز در محدوده شمال غربي و جنوب غربي شهر، ايستگاه كافي وجود ندارد. رفع اين نقص با تدقيق جانمايي ايستگاه هاي موجود و جديد و بهينه كردن نقشه جانمايي ايستگاه ها ممكن است.

به گزارش «دنياي اقتصاد»، افزون بر پنج گام ذكر شده براي رفع نقص از تصوير منعكس شده از آلودگي هواي تهران، دو اقدام مكمل نيز در اين راستا لازم است. يك اقدام مكمل كه وحيد حسيني، كارشناس آلودگي به آن اشاره كرده، به اين ترتيب است كه بخشي از هزينه  صرف كاليبره كردن و افزايش دقت و كيفيت داده هاي ايستگاه هاي موجود شود و در عين حال مي توان بخشي از آن را بابت شناسايي انواع آلاينده هاي هوا و راه هاي كاهش انتشار آنها هزينه كرد. گام مكمل ديگر نيز حل مناقشه قديمي ميان وزارت بهداشت و سازمان حفاظت محيط زيست بر سر شاخص اعلامي است. حسيني در اين باره توضيح داد: درباره محاسبه شاخص كيفيت هوا يك بحث حاشيه اي سال هاست ميان وزارت بهداشت و سازمان حفاظت محيط زيست وجود دارد. ماجرا از اين قرار است كه وزارت بهداشت معتقد است بايد بيشترين غلظت در اعلام شاخص كيفيت هواي شهر استفاده شود، در حالي كه سازمان حفاظت محيط زيست با ميانگين شاخص كيفيت هواي ايستگاه هاي موجود را محاسبه و به عنوان شاخص كيفيت هواي شهر اعلام مي كند.

به گفته وي، اگر قرار باشد شاخص كيفيت هوا بر اساس بيشترين ميزان شاخص ايستگاه هاي مختلف محاسبه شود، دسته بندي ايستگاه هاي موجود به انواع ترافيكي و ضروري لازم است چراكه اطلاعات ايستگاه هاي ترافيكي به دليل مجاورت كامل با كانون آلودگي ناشي از خودرو براي شهروندان گمراه كننده بوده و اصولا در اعلام شاخص استفاده نمي شود.

دو چهره از آلودگي هواي پايتخت


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4528 به تاريخ 1/11/97، صفحه 7 (مسكن و عمران)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 32 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه مطالعات برنامه درسي
متن مطالب شماره 52، بهار 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است