|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/11/3: مثلث خطاي فردي
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4657
چهار شنبه 26 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4530 3/11/97 > صفحه 29 (باشگاه اقتصاددانان) > متن
 
 


مثلث خطاي فردي


نويسنده: امين كريمي

  با افزايش قيمت ارز، بازار خودرو نيز مانند دوره هاي گذشته با افزايش روبه رو بوده است. اين در حالي است كه اختلاف قيمت ميان كارخانه و بازار در زمان هايي براي برخي خودروها به 100 درصد رسيده است. از اين رو با توجه به اهميت موضوع، كارشناسان اقتصادي به تفسير اين پديده و دلايل شكل گيري آن در چند ماه اخير پرداخته اند. با اين وجود مي توان از منظر ديگر دانش اقتصاد و با بهره گيري از يافته هاي روان شناسي به اين مساله نگاه كرد. حوزه هايي از دانش كه به اعتقاد برخي اقتصاددانان به سمت يكديگر همگرا مي شوند و آن را اجتناب ناپذير مي دانند (تيلر، 2016؛ ايرل، 2005). مقاله حاضر در تلاش است تا اين افزايش قيمت در بازار خودرو را از منظر اقتصاد رفتاري مورد واكاوي قرار دهد. هر چند كه اين نوشتار به بيان راهكارهاي كاهش قيمت نمي پردازد و به حوزه تبيين موضوع بسنده مي كند.

در صورتي كه يك بازار كاملا رقابتي ايجاد شده باشد، براساس قضيه اول رفاه، مطلوبيت جامعه حداكثر مي شود. از جمله فروض اين قضيه اطلاعات متقارن و قيمت پذير بودن تمام معامله كنندگان است. جداي از بحث هاي تكنيكي اين موضوع، ماهيت بازار خودرو به دليل ناهمگن بودن توليدات از نظر ايمني، سرعت، ظرفيت و وجود انحصار، اين قضيه را دچار چالش مي كند. همچنين قيمت ها براساس فرضيه بازارهاي كامل، منعكس كننده ارزش بنيادي دارايي هستند. زيرا زماني كه اطلاعات جديدي منتشر مي شود، افراد به سرعت انتظارات خود را براساس آن تعديل مي كنند؛ به گونه اي كه فرصت آربيتراژ شكل نمي گيرد. در نتيجه از معاملات شكل گرفته قيمت تعادلي جديد مشخص مي شود. اين در حالي است كه اطلاعات به صورت يكسان در اختيار جامعه قرار بگيرد، هزينه دستيابي ناچيز باشد و همه افراد بتوانند به درستي از اين اطلاعات استفاده كنند.

اين موضوعات كه ريشه در اصل عقلانيت افراد در انتخابشان دارد، توسط برخي محققان از جمله كانمن و تورسكي (1974 و 1979) مورد انتقاد قرار گرفته است. در نتيجه ادعاي اين پژوهشگران، علم اقتصاد با بهره گيري از يافته هاي روان شناسي مي تواند به شناخت بهتري از پديده هاي اقتصادي برسد؛ هر چند كه روش آزمايشگاهي به كارگرفته شده در اقتصاد رفتاري نيز به دور از انتقاد نبوده كه از حوصله اين نوشتار خارج است.

شايد بتوان خطاهاي رفتاري را كه در افزايش قيمت خودرو در بازار آزاد موثر بوده اند، در سه دسته تقسيم كرد. گونه اول، رفتار گروهي به معناي همراهي تصميمات فرد با انتخاب هاي جمعي است. اين موضوع پيش تر در مقاله اي با عنوان « تحليل روانشناختي بر رفتارهاي گروهي» از همين نويسنده تشريح شده است. نوع دوم، اعتماد به نفس بيش از حد است كه افراد مي توانند در تصميم گيري دچار آن شوند. اين مساله علاوه بر عموم جامعه، دامن گير افراد خبره بازار نيز مي شود. در پايان نيز مي توان لنگر انداختن، زيان گريزي و اثر مالكيت را به عنوان دسته سوم نام برد (ويتل و همكاران، 2014).

خريد خودرو براي بسياري از افراد يكي از معاملات مهم مالي در زندگيشان به شمار مي آيد. در حالي كه بسياري از خانواده ها فاقد اطلاعات كافي براي انجام چنين مبادله هايي هستند. از طرفي فراواني كم چنين معامله هايي در زندگي شخص امكان يادگيري با تكرار دفعات خريد و فروش را براي او فراهم نمي كند. همچنين نبود يك ساختار متمركز مانند بازار سهام، به ناكارآمدي چنين بازاري بيشتر دامن مي زند. به اين دلايل در بازار خودرو فاصله ميان افراد تازه وارد و معامله كنندگان حرفه اي بيشتر مي شود.

افراد اغلب افزايش قيمت ها را بيش از حد تخمين مي زنند. كيس و شيلر (2003)، در برخي شهرهاي آمريكا به منظور بررسي اين موضوع از افراد پرسيده بودند كه به طور متوسط چقدر انتظار افزايش قيمت دارايي ها در سال آينده را دارند. پيش بيني مصاحبه شوندگان 38 درصد، افزايش قيمت بوده؛ در حالي كه اين مقدار به صورت تحقق يافته تنها 7/ 5 درصد ثبت شده است.

بررسي هاي انجام شده در خصوص توانايي پردازش اطلاعات افراد، نشان دهنده تفاوت هاي معنادار ظرفيت هاي شناختي است (آرتور، 1991 و 93). اين در حالي است كه بسياري از افراد بر اين باورند كه توانايي پيش بيني صحيح روند قيمت ها را دارند (شايكمن و ژانگ، 2003). اگر نظر اين افراد درست باشد، در مقايسه با ديگران مي توانند سرمايه گذاري بهتري انجام دهند و اگر در اشتباه باشند، نمي توانند تصميم سرمايه گذاري درستي بگيرند. به هر حال اين يافته فرض اثرگذاري يكسان افراد جامعه روي قيمت در اقتصاد نئوكلاسيك را زير سوال مي برد و قيمت مي تواند از مقدار واقعي خودش فاصله بگيرد. در نتيجه ماهيت بازار خودرو كه به آن اشاره شد و اعتماد به نفس بيش از حد معامله كنندگان روي ادراكات سفته بازانه خود مي تواند باعث انحراف قيمت خودرو از مقدار واقعي آن شود. از اين رو در چند ماه اخير با قرار گرفتن ميزان افزايش قيمت ارز به عنوان نقطه مرجع به اين معنا كه معامله كنندگان آن را ملاك تغيير قيمت كالاها قرار دهند، مي توان اين ادعا را مطرح كرد كه قيمت گذاري نادرست روي خودرو در بازار آزاد صورت گرفته و اين تغييرات قيمت صرفا ناشي از عواملي اساسي همچون تغيير قيمت مواد اوليه نبوده است.

يكي ديگر از روش هاي تبيين افزايش قيمت خودرو، استفاده از يافته هاي اقتصاد رفتاري برپايه نظريه چشم انداز كانمل و تورسكي (1979) است. طبق نظريه چشم انداز، افراد به زيان و منفعت در تصميم هاي خود وزن متفاوت مي دهند. به اين معنا كه انتخاب آنها به سمت گزينه هاي با احتمال سود، بيشتر از موارد با احتمال ضرر گرايش دارد. به عنوان مثال فرض كنيد فردي قصد خريد سهام يك صندوق را دارد. با مراجعه به كارگزار گفته مي شود سهام مورد نظر طي 10 سال گذشته بازده بيشتري از متوسط بازار داشته، هر چند كه در سال هاي اخير با كاهش مواجه شده است. كارگزار دوم در توصيف همان سهم اين گونه بيان مي كند كه در سه سال اخير بازده متوسط 12 درصد را داشته است. براساس اين نظريه خريدار برپايه صحبت كارگزار دوم ترجيح بيشتري به خريد سهم نشان مي دهد؛ زيرا كارگزار نخست علاوه بر بيان بازده، به ضرر احتمالي آن نيز اشاره كرده است. يكي از عوامل مهم اثرگذار بر روي افزايش قيمت دارايي هايي همچون خودرو، زيان گريزي است كه برگرفته از نظريه چشم انداز است.

براساس زيان گريزي، افراد در تصميم هاي خود به زيان وزن بيشتري نسبت به منفعت مي دهند. در شرايطي كه نرخ ارز نقطه مرجع افراد قرار گيرد، افزايش قيمت هاي كمتر از آن به عنوان زيان تلقي مي شود. برخي مطالعات نشان داده اند كه نقطه مرجع به مراتب وزن بيشتري نسبت به قيمت كنوني در تعيين قيمت دارايي هايي همچون مسكن دارد (پراشيو و چناواز، 2011). از طرف ديگر هنگامي كه افراد در شرايط زيان قرار بگيرند، ميل كمتري براي فروش دارايي نسبت به وضعيت سود از خود نشان مي دهند. به عبارت ديگر معامله كنندگان در شرايط سود، ريسك گريز و در وضعيت زيان، دوستدار ريسك مي شوند كه به آن اثر تمايلي مي گويند (دويور و شنن، 2010). زيان گريزي و اثر تمايلي مي تواند از دلايل كاهش نيافتن قيمت خودرو در بازار آزاد باشد زيرا از يك طرف قيمت هاي پيشنهادي فروشندگان براساس افزايش نرخ ارز تعيين مي شود تا حس زيان نداشته باشند و از طرف ديگر اگر مشتري با اين قيمت يافت نشود، با بروز رفتار يك فرد دوستدار ريسك، اقدام به نگهداري دارايي به جاي كاهش قيمت آن مي كنند و تمام ريسك هاي آتي در مورد كاهش نرخ ارز يا شروع نام نويسي خودرو از طرف خودروسازان را ناديده مي گيرند.  علاوه بر دو مورد زيان گريزي و اثر تمايلي، خطاي ذهني لنگر انداختن به معناي پافشاري روي يك قيمت به عنوان نقطه مرجع كه همان نرخ ارز است، باعث شد كه با وجود كاهش نرخ ارز، تغيير مشهودي در قيمت خودرو اتفاق نيفتد. در واقع اين اثر همانند لنگري عمل مي كند كه باعث مي شود ذهن فرد براي تصميم گيري در حول آن محدود شود. عامل ديگري كه مي تواند به افزايش قيمت خودرو دامن بزند، اثر مالكيت است. براساس اين اثر افراد تمايل دارند ارزش دارايي هاي تحت تملك خود را بيش از مقدار واقعي برآورد كنند (پامپين، 2012؛ كانمن و همكاران، 1990).

در پايان لازم است اشاره كرد كه مطالب مطرح شده در تشريح چرايي افزايش قيمت خودرو تنها نگاه از دريچه اقتصاد رفتاري به موضوع است و به معناي نادرست بودن تبيين هاي انجام شده براساس اقتصاد نئوكلاسيك نيست، بلكه مي توان اين گونه به موضوع نگريست كه اقتصاد رفتاري امكان تبيين هاي دقيق تر در برخي زمينه ها  را فراهم مي كند. همچنين نمي توان موارد ذكرشده به عنوان خطاهاي رفتاري و شناختي را تنها به افراد ناآشناي به بازار نسبت داد؛ زيرا براساس برخي مطالعات تجربي، افراد خبره بازار بيشتر از ساير معامله كنندگان در معرض اين گونه خطاها هستند زيرا چنين افرادي به سختي حاضر به پذيرش خطاي پيش بيني خود و تغيير رويه مي شوند (هي و ليست، 2005).


*پژوهشگر اقتصاد رفتاريمثلث خطاي فردي


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4530 به تاريخ 3/11/97، صفحه 29 (باشگاه اقتصاددانان)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 18 بار



آثار ديگري از " امين كريمي"

  كنترل چاقي در محيط هاي آموزشي
امين كريمي*، دنياي اقتصاد 24/5/97
مشاهده متن    
  تحليل روانشناختي بر رفتارهاي گروهي
امين كريمي *، دنياي اقتصاد 10/10/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه مطالعات زبان و گويش هاي غرب ايران
متن مطالب شماره 25، تابستان 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است