|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/11/14: نوسازي و انقلاب
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4660
يك شنبه 30 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4539 14/11/97 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


نوسازي و انقلاب
بررسي انقلاب اسلامي ايران بر اساس نظريه هانتينگتون

نويسنده: ثريا معمار

ساموئل هانتينگتون

 در اين تحقيق با استفاده از تئوري ساموئل هانتينگتون به بررسي انقلاب اسلامي ايران پرداخته شده است. مفهوم نوسازي(Modernization) مفهوم كليدي در تئوري هانتينگتون است، نوسازي داراي ابعاد گوناگون روانشناسي، جمعيت شناسي، اقتصادي و سياسي است كه در اين تئوري ابعاد اقتصادي و سياسي نوسازي اهميت بنيادي دارند. نوسازي اقتصادي در اين تئوري همان توسعه اقتصادي است كه به رشد فعاليت اقتصادي كل جامعه و بازده آن مربوط مي شود. از نظر اقتصادي نوسازي به معني ايجاد تنوع و تكثر فعاليت ها و مشاغل اقتصادي است، به طوري كه مشاغل پيچيده و گوناگون جايگزين مشاغل ساده و محدود شده و به گروه بندي هاي خويشاوندي، نژادي و مذهبي موجود، گروه بندي هاي شغلي و تخصصي نيز افزوده مي شود.

نوسازي سياسي به معناي حركت از جامعه سياسي سنتي به سمت جامعه سياسي نوين است كه مستلزم:

1 معقول شدن اقتدار سياسي است، به اين معنا كه شمار عمده اي از مراجع اقتدار سياسي سنتي جايشان را به مراجع اقتدار سياسي واحد عرفي ملي دهند.

2 نوسازي سياسي به تمايز كاركردهاي سياسي نوين و رشد ساختارهاي مختص هر يك از اين كاركردها نياز دارد. تفكيك كاركردهاي سياسي موجب تمايز حوزه هاي خاص حقوقي، نظامي، اداري و علمي از قلمرو سياست مي شود.

3 نوسازي سياسي به اشتراك گسترده گروه هاي مختلف اجتماعي در امور سياسي نياز دارد. به طوري كه در جامعه سياسي نوين مردم مستقيما در حكومت دخالت مي كنند و مي توانند در تصميم گيري هاي سياسي نقش فعال تري را بازي كنند.

به اين ترتيب نوسازي در عمل هميشه با دگرگوني و معمولا با از هم گسيختگي نظام سياسي سنتي همراه است اما لزوما حركت موثري را در جهت ايجاد يك نظام سياسي نوين ايجاب نمي كند.

فرآيند نوسازي پيامدهايي را به دنبال خود دارد كه عبارتند از:

1 ايجاد آگاهي: نوسازي از طريق مكانيزم هاي صنعتي شدن، رشد ارتباطات و رشد شهرنشيني، نه تنها آگاهي هاي طبقاتي بلكه انواع آگاهي هاي گروهي ديگر از قبيل آگاهي قبيله اي، منطقه اي، مذهبي و شغلي را به ارمغان مي آورد. در نتيجه همه گروه ها از مصالح گروهي خود در مقابل گروه هاي ديگر آگاهي پيدا مي كنند.

2 افزايش و گسترش درخواست مشاركت سياسي: گسترش پهنه اشتراك سياسي پيامد گريزناپذير نوسازي است. نوسازي، گروه هاي اجتماعي و اقتصادي جديدي را كه در جامعه سنتي يا وجود نداشتند يا در خارج از پهنه سياست جامعه سنتي قرار داشتند، به وجود مي آورد و به آنها آگاهي سياسي مي بخشد و به فعاليت سياسي وا مي دارد. به عبارت روشن تر دگرگوني هاي اجتماعي چون شهري شدن، صنعتي شدن، بالارفتن سطح سواد و آموزش و توسعه وسايل ارتباط جمعي، دامنه آگاهي سياسي را گسترش داده و درخواست هاي مشاركت سياسي را افزايش مي دهد. مفهوم نهادمندي يكي ديگر از مفاهيم كليدي در تئوري هانتينگتون است. نقش نهادهاي سياسي در جذب مشاركت نيروهاي اجتماعي به ويژه در كشورهاي دستخوش نوسازي كه با روند فزاينده درخواست مشاركت روبه رو هستند، حائز اهميت بسياري است. قدرت و توان تطبيق نهادهاي سياسي براي جذب نيروهاي درخواست كننده مشاركت، به ميزان نهادمندي آن نهادهاي سياسي وابسته است. درجه مشاركت سياسي نيز تابعي از رابطه ميان نهادهاي سياسي و نيروهاي اجتماعي تركيب كننده آن است. در جوامع ساده (به تعبير دوركيم جوامع مكانيكي) اجتماع بدون سياست يا دست كم بدون نهادهاي سياسي، مي تواند دوام بياورد. اما در يك جامعه پيچيده (به تعبير دوركيم جوامع ارگانيك) مشاركت اجتماعي با كنش سياسي به دست آمده و با نهادهاي سياسي حفظ مي شود.

مشاركت سياسي نيروهاي اجتماعي زماني موجب سامان سياسي خواهد شد كه در نظام سياسي نهادينه يا نهادمند شوند. نهادمندي به معناي ايجاد كارآيي در نهادهاي سياسي به منظور به وجود آوردن مسيرهايي براي جذب مشاركت سياسي گروه هاي درخواست كننده است. به عبارت دقيق تر، نهادمندي فراگردي است كه طي آن شيوه هاي عمل سياسي با آن ارزش و ثبات مي يابند. عمده ترين ابزارها، براي نهادينه كردن مشاركت سياسي توده ها و سازماندهي آنها عبارتند از: احزاب سياسي، انتخابات و مجالس قانون گذاري كه از اين ميان احزاب نقش مهم تري را در نهادينه كردن مشاركت سياسي توده ها بازي مي كنند. كاركرد احزاب سياسي سازماندهي مشاركت سياسي، ادغام منافع و ايجاد پيوند ميان نيروهاي اجتماعي و حكومت است. احزاب وسايل مشاركت وسيع مردم را در سياست فراهم مي آورند و از اين طريق هر گروه اجتماعي مي تواند منابع قدرت و صورت هاي كنش سياسي اش را به منابع و صورت هاي مشروع و نهادمند در نظام سياسي تبديل كند. سازماندهي مشاركت سياسي گسترده مردم در مسيرهاي تعديل شده و از طريق فراگرد آموزش سياسي، دگرگوني هايي را در رويكردها و رفتار فعال ترين اعضاي اين گروه ها پديد مي آورد.

ماهيت و ويژگي هاي نظام هاي سياسي سنتي

از ديدگاه هانتينگتون جوامعي كه دستخوش نوسازي اند غالبا داراي نظام هاي سياسي سنتي هستند. نظام سياسي سنتي داراي اشكال مختلفي است كه يكي از آنها نظام هاي سلطنتي است. نظام هاي سلطنتي معاصر در كشورهاي جهان را مي توان به دو دسته نوين و سنتي تقسيم كرد. در نظام سلطنتي نوين شاه سلطنت مي كند، ولي مرجع نهايي مشروعيت، مردم هستند. شاه به عنوان رئيس دولت و نماد تداوم هويت و يگانگي ملي تلقي مي شود. كابينه، برگزيده احزاب سياسي است كه در مقابل مجلس انتخاب شده از سوي مردم مسووليت دارد. شاه تنها در زماني مي تواند نخست وزير را خود انتخاب كند كه هيچ رهبر سياسي در پارلمان، اكثريت لازم را به دست نياورده باشد. نظام سلطنتي سنتي شامل نظام سلطنتي متنفذان (اليگارشيك) و نظام سلطنتي حاكم است. در نظام سلطنتي اليگارشيك، شاه فقط سلطنت مي كند و به عنوان تنها مرجع اصلي مشروعيت تلقي مي شود اما قدرت واقعي در دست گروه متنفذ ديوانسالار يا ارتش است كه به نام او اعمال مي شود. در نظام سلطنتي حاكم، شاه هم سلطنت مي كند و هم حكومت و به عنوان مرجع اصلي مشروعيت تلقي مي شود و در حكومت كردن نقش فعال و كارآمد را به عهده دارد. همچنين شاه مي تواند در قدرت واقعي حكومت با نهادها و گروه هاي ديگر سهيم شود.

مشكل نظام سياسي سنتي تطبيق با فراگرد گسترش مشاركت سياسي است كه پيامد گريزناپذير نوسازي است. شاه براي انجام نوسازي با يك تناقض روبه رو است. از يكسو تمركز قدرت در دست شاه براي پيشبرد اصلاحات اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي ضروري است. از سوي ديگر همين تمركز، جذب گروه هاي نوين محصول نوسازي را دشوار مي سازد. به عبارت ديگر، مشروعيت اصلاحات به اقتدار شاه بستگي دارد، اما مشروعيت نظام سياسي در درازمدت به اشتراك گسترده گروه هاي اجتماعي در درون نظام مربوط است. انتخابات، مجالس قانون گذاري و احزاب سياسي روش هاي نهادمندي و سازماندهي مشاركت سياسي هستند. اما اصلاحات شاه به انتخابات، مجالس و احزاب سياسي نيازي ندارد. به اين ترتيب ظهور شرايط انقلابي از ديدگاه هانتينگتون نتيجه ناتواني نهادهاي سياسي در تعبيه مسيرهايي براي جذب مشاركت گروه هاي اجتماعي نوپديد در حكومت است. به عبارت ديگر برآورده نشدن درخواست مشاركت سياسي گروه هاي نوپديد و عدم ادغام آنان در نظام سياسي و سركوبي آن توسط نظام سياسي حاكم، موجبات بروز شرايط انقلابي را فراهم مي آورد. به طور كلي مي توان نظريه هانتينگتون درباره ظهور شرايط انقلابي را به صورت مدل زير ترسيم كرد:

از مدل فوق مي توان فرضيه هاي متعددي را استخراج و بررسي كرد كه با توجه به ضيق فضا و اولويت تحقيق در اين مقاله فرضيه زير مورد بررسي قرار گرفت:

«در ايران به وجود آمدن اقشار و طبقات اجتماعي جديد در اثر نوسازي اقتصادي كه خواستار مشاركت سياسي بودند به ايجاد شرايط انقلابي كمك كرد.»

بخشي از يك مقاله تحقيقي

منبع: ساموئل هانتينگتون، سامان سياسي در جوامع دستخوش دگرگوني، ترجمه محسن ثلاثي، تهران نشر علم،1371

نوسازي و انقلاب


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4539 به تاريخ 14/11/97، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 19 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه اكو فيتو شيمي گياهان دارويي
متن مطالب شماره 1 (پياپي 25)، بهار 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است