|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/12/25: بازارياني كه به مصدق پيوستند
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4658
پنج شنبه 27 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4571 25/12/97 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


بازارياني كه به مصدق پيوستند
نقش بازار در ملي شدن صنعت نفت


زمزمه هاي ملي شدن صنعت نفت در سال 1328ش 1949 / م با تشكيل جبهه ملي شنيده شد. جبهه هايي كه نيروهاي گردآمده در آن، هر كدام نماينده يكي از اقشار اجتماعي ايران به شمار مي رفتند. از سياستمداران، كارمندان، روشنفكران جوان تا بازاريان، هسته اوليه جبهه ملي را شكل مي دادند و در وقايع مربوط به ملي شدن صنعت نفت تا كودتاي 28 مرداد 1332 نقش مهمي برعهده داشتند.

مطالعه نقش پايگاه سياسي و اجتماعي بازار و بازاريان در اين مقاله رويكردي است بر شناخت كنش و واكنش هاي مربوط به اين قشر كه در نهضت ملي شدن صنعت نفت چه برداشتي از تصويب قانون ملي شدن صنعت نفت داشتند.توجه به نهاد بازار به عنوان يكي از پايگاه هاي متصل به روحانيت و نهاد مذهبي، مي تواند در شناخت رابطه دولت و بازار در آستانه ملي شدن صنعت نفت موثر باشد. فعاليت بازار به برپاكردن تظاهرات و سخنراني محدود نمي شد، بلكه بيشتر مخارج نهضت ملي به وسيله بازار تامين مي شد به ويژه بازارهاي تهران، مشهد و اصفهان. حاج حسن شمشيري، حاج محمود مانيان و چند تن از اعضاي خاندان لباسچي از جمله فعال ترين افراد نهضت در بازار تهران بودند. بازار تا زمان كودتا و حتي پس از آن به مصدق و نهضت وفادار ماند. بسياري از رهبران آن به زندان افتادند و دولت پس از كودتا، آنان را مورد تضييقات قرار داد. زيرا همچنان فعال بودند يا از همكاري با دولت جديد سر باز مي زدند.

آنها نهضت مقاومت ملي را كه پس از كودتا براي مقابله با دولت زاهدي تشكيل شده بود، از لحاظ مالي حمايت مي كردند و دولت جديد در پاسخ به اعتصابات آنها گاه علنا سقف حجره هاشان را خراب مي كرد يا به نحوي پنهان كارانه تر، بخشي از سراهاي مرتبط به هم و وسيع را كه بازار مركز تهران را تشكيل مي داد به آتش مي كشيد. در دوره نخست وزيري مصدق هرگاه بازاريان تقاضاهايي داشتند، از طريق محمدحسن شمشيري به نخست وزير اطلاع مي دادند و در سراسر دوره زمامداري مصدق وي حتي به عنوان نماينده بازاريان، تقاضايي نامشروع تسليم نكرد و مصدق به شمشيري دستور داده بود به بعضي از احزاب ملي كمك مالي كند و شمشيري نيز از گروهي از بازاريان طرفدار نهضت ملي از قبيل حاج حسن قاسميه، حاج ابراهيم كريم آبادي، حاج احمد حاج حريري، حاج نوروزعلي لباسچي، حاج محمدحسين راسخ افشار و حاج محمود مانيان، وجوهي مي گرفت و به احزاب كوچك طرفدار جبهه ملي مثل جمعيت آزادي مردم ايران (جاما) مي پرداخت.

در پاييز 1330ش 1951 / م كه مصدق اوراق قرضه ملي منتشر كرد، شمشيري بزرگ ترين خريدار بود و مبلغ 200 هزار تومان پرداخت. همچنين سه ميليون تومان ديگر در اختيار بانك بيمه گذاشت كه بدون بهره به فقرا و مستمندان وام بپردازد.  به هنگام تحريم جهاني خريد نفت ايران، بازاريان با تلاش براي افزايش صادرات غيرنفتي از 4/ 390 ميليارد ريال در سال 1951 / 1330 به 8/ 425 ميليارد ريال در سال 1332ش/  1953 م حمايت خود را از مصدق به اثبات رساندند. در دولت مصدق و طرح آن مبني بر افزايش درآمدهاي عمومي آنها ، با تعطيل كردن  بازار، شركت در تظاهرات و خريد اوراق قرضه ملي از دولت مصدق پشتيباني كردند. زماني كه جبهه ملي به عنوان يك گروه مخالف قوي عليه قدرت دربار مبارزه مي كرد، بسياري از بازاري ها از اين جبهه حمايت كردند. با وجودي كه بازاريان از نظر سياسي و اقتصادي به حمايت و پشتيباني از ملي شدن صنعت نفت و دولت مصدق پرداختند اما منافع اقتصادي و اجتماعي در شكل گيري گرايش هاي بازاريان موثر بود. زيرا از يك طرف نيروها و احزاب سياسي، بازار را دستاويز مخالفت با دولت مصدق قرار مي دادند و از سوي ديگر به تصوير كشيدن ناخشنودي از وضع اقتصادي دولت، بازاريان را دچار سردرگمي كرد.

البته بسياري از بازاريان كه در تمام دوره مصدق همراه او بودند پس از كودتا نيز به حمايت از وي پرداختند اما در مورد واكنش هاي بازاريان بايد گفت توليدكنندگان كوچك و صادركنندگان از مصدق هواداري مي كردند ولي واردكنندگان معمولا در شمار مخالفان او به شمار مي رفتند. عصر روز جمعه 30 مرداد 1332، با وجودي كه دستور بازكردن بازار و ادارات دولتي از راديو اعلام شد تا وقتي اين دستور طي اعلاميه اي به امضاي موسسان اصلي و فعال نهضت مقاومت ملي نرسيد، بازاريان دكان هاي خود را باز نكردند. نهضت مقاومت ملي در برابر كودتا كميته هايي تشكيل داده بود و كميته هاي بازار و دانشگاه تهران مراكز عمده مقاومت در برابر كودتا بودند و از فعال ترين نهادهاي سياسي نهضت مقاومت ملي به شمار مي رفتند. بازاريان در اين كميته به رغم خشونت هاي فرمانداري نظامي از جمله خراب كردن قسمتي از سقف بازار، زنداني كردن بازاري ها و حتي تبعيد آنها از پاي ننشستند و به مبارزه ادامه دادند.

زماني كه ارتش در نقاط مختلف شهر براي برانداختن دولت مستقر شد، بازار به پشتيباني دولت مصدق تعطيل شد زد و خورد از بازار تهران آغاز شد و به بازارهاي آبادان، كرمان، شيراز، تبريز، اصفهان، رشت، قم، كرمانشاه و قزوين سرايت كرد. رئيس شهرباني اصفهان گزارش داد كه هزاران نفر از پيشه وران و اصناف مختلف دكان هاي خود را بسته، به حمايت از مصدق در تلگرافخانه گرد آمد ه اند. در 22 آبان 1332ش /  12 نوامبر 1953م، حكومت براي تنبيه بازار به دليل حمايت از مصدق تصميم به خراب كردن سقف بازار گرفت. ابوالقاسم لباسچي از بازاريان طرفدار مصدق به رابطه بازار و دولت مصدق و عملكرد آن اشاره دارد كه بازاري ها در كوچك ترين حركت ها دخالت مي كردند و به نام جامعه بازرگانان، اصناف و پيشه وران هر اختلافي پيش مي آمد به حضور رئيس دولت مصدق مي رفتند تا نظر خود را ارائه كنند و تا قانع نمي شدند مصدق اجازه خروج به آنان را نمي داد.

هواداري از مصدق و دولت وي از سوي بازاريان به واسطه وجود شرايط مساعد اقتصادي در اين دوره نبود. بلكه پيوندي بود كه در تحقق اهداف ملي شدن صنعت نفت با دولت صورت گرفت. بازار، مركز اصلي دادوستد در شهرهاي ايران و نهادي اجتماعي، مذهبي و اقتصادي محسوب مي شود و به عبارتي مركز عالي براي روابط عمومي تجاري و مبادلاتي بوده است.  بر اين اساس همواره بازار در تلاش براي حفظ استقلال خود بود. اهميت بازار و تاثيري كه بر اقشار اجتماعي ديگر داشته، آن را مركزي براي تبليغات ضدحكومت قرار داد، به گونه اي كه در زمينه سازي كودتاي 28 مرداد 1332 مركز نشر شايعات و اعتراضات به شمار مي رفت. حتي به دليل تعطيلي دانشگاه و مدارس در آستانه كودتاي 28 مرداد، تنها نهاد اجتماعي كه مي توانست در كودتا از خود واكنش نشان دهد، بازار بود. در ماه هاي پاياني دولت مصدق، مخالفان وي به شيوه ها و شبكه هاي ارتباطي متفاوت  سعي در تحريك حاميان وي داشتند و بازار نيز در اين مورد بي تاثير از جهت گيري ها و گرايش هاي مختلف نبود. هر چند نقش سياسي موثري را با حمايت از نهضت ملي شدن صنعت نفت در جبهه ملي از خود نشان داد و با كمك هاي مالي كه به دولت مصدق اهدا كرد نيز اهميت اقتصادي اثرگذاري داشت اما با روش هايي چون رشوه گرفتن برخي بازاريان يا شايعه پراكني در مورد وضعيت نامساعد اقتصادي از سوي نيروهاي مخالف دولت، دچار سردرگمي شد و معاون اتاق بازرگاني، محمدرضا خرازي در ارديبهشت 1331 در گزارشي كه به محمدرضاشاه تحويل داد ناخشنودي بازرگانان عمده و بازاريان را منعكس كرد و توجه عمومي را نسبت به اين تصوير نوميدانه جلب كرد تا بر دامنه دشواري هاي اقتصادي دولت مصدق بيفزايد. 

تصوير اوضاع بد اقتصادي به گونه اي تاثيرگذار بود كه برخي بازاريان طرفدار دولت مصدق از شرايط پيش آمده ابراز نارضايتي كرده، سياست هاي غلط و اشتباه دولت مصدق را عامل گرفتاري و تنگناهاي اقتصادي قلمداد كردند و شايعه هاي گروه هاي مختلف و بزرگنمايي مشكلات سياسي و اقتصادي دولت مصدق كه از طريق كسادي اقتصاد، معاملات و كاهش واردات و موجودي پول به تصوير كشيده مي شد، مخالفت با مصدق را شدت مي داد و در آستانه كودتا زمزمه هاي مخالفت برخي حاميان مصدق كه در بازار بودند به گوش مي رسيد. همان طور كه گفته شد رفتار سياسي و اقتصادي بازار متاثر از جابه جايي نيروهاي سياسي، وفاداري ها و منافع اقتصادي و اجتماعي آنان قرار داشت كه در نهايت در كودتاي 28 مرداد 1332 به طور مشخصي تقابل نيروهاي مخالف و موافق دولت مصدق را به نمايش گذاشت.

بازارياني كه به مصدق پيوستند


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4571 به تاريخ 25/12/97، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 11 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه اخلاق زيستي
متن مطالب شماره 31، بهار 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است