|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد98/1/31: آيا بازار مواد اوليه آزاد است؟
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4638
دو شنبه 3 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4587 31/1/98 > صفحه 15 (بورس كالا) > متن
 
 


آيا بازار مواد اوليه آزاد است؟
«دنياي اقتصاد» پاسخ مي دهد

نويسنده: حمزه بهاديوند چگيني

دنياي اقتصاد : نگاهي به تابلوي معاملات محصولات مختلف اعم از پليمري و فولادي در سال گذشته نكات قابل توجهي به همراه دارد كه مي تواند مبناي تحليل اين بازار براي سال جديد بوده و حاوي هشدارهاي مهمي براي سياست گذاري در اين بازار باشد. در آغاز خوب است اشاره اي گذرا در حد يك پاراگراف به سياست هاي سال گذشته داشته باشيم كه باعث تغيير مسير بازارهاي مذكور شد.

فعالان اين بازار به خاطر دارند كه شروع انحراف بورس كالا از تعيين قيمت 4200 توماني براي ارز مبنا بود كه در محاسبات مربوط به قيمت هاي پايه اين محصولات مورد استفاده قرار مي گيرد. اين مساله باعث شد تقاضا به شدت رشد كند به طوري كه در 5 ماه اول سال گذشته تقاضا در مقايسه با مدت مشابه سال 96 رشدي معادل 215 درصد را تجربه كرد. اين در حالي است كه عرضه در اين برهه 15 درصد كاهش را تجربه كرد. اين آغاز به هم ريختگي بازار در 5 ماه اول سال گذشته بود. ورود دلالان و بازار سياه محصولات مختلف و بي ميلي عرضه كنندگان و... همگي از مسائلي بود كه در اين برهه شاهد آن بوديم. در بازار فولاد نيز وضعيت نسبتا مشابهي به وجود آمد. به عنوان مثال تقاضا براي فولاد در اين برهه در مقايسه با 5 ماهه اول سال 96 نزديك به 100 درصد رشد كرد اما عرضه تقريبا بدون تغيير مانده بود. به عبارت ساده تر شرايط به گونه اي رقم خورد كه تقاضا در بازار بسيار هيجان انگيز شد و دلالان گوي سبقت را از مصرف كنندگان واقعي ربودند اما اين اتفاقات اصلا به مذاق عرضه كنندگان خوش نيامد. با انجام اصلاحات در تصميمات وزارت صنعت در مورد استفاده از ارز نيمايي به جاي ارز 4200 و همچنين حذف سقف رقابت، آمارها نشان مي دهند شرايط تا حدي تغيير كرد. با اصلاح اين روند در 7 ماهه دوم سال 97 رشد تقاضا در مقايسه با مدت مشابه سال قبل از آن تنها 21 درصد شد و عرضه ها نيز متعادل شد كه اين موضوع نشان مي دهد بازار با يك سياست تا حد زيادي با نرمش روبه رو شد.

حال به آمارهاي معاملات سال 97 برگرديم. در تالار محصولات پتروشيمي، حدود 70 درصد تقاضاي اين تالار در 5 ماه اول سال گذشته به ثبت رسيده است؛ اين در حالي است كه تنها 40 درصد عرضه ها در اين دوره صورت گرفته است. به عبارتي عرضه كننده تمايلي به عرضه نداشته و متقاضي با هيجان خريد روبه رو بوده است. اين آمار در 7 ماه دوم و با اصلاحات سياستي در اين بازار تغيير مي كند به طوري كه تقاضا كاهش چشمگيري مي يابد و عرضه ها نيز با روند افزايشي روبه رو مي شوند. در كل 60 درصد عرضه هاي سال 97 در اين دوره صورت گرفت كه نشان از رضايت خاطر عرضه كننده ها دارد. در مورد فولاد نيز وضعيت تا حدي متعادل تر است زيرا كنترل ها روي اين بازار بيشتر بوده است و از طرفي شكل و ماهيت تقاضا در آن با محصولات پليمري تفاوت دارد. با اين حال با تصميمات گرفته شده ميزان عرضه ها از سهم 40 درصدي به 60 درصدي تغيير مي كنند؛ هرچند تقاضا تقريبا بدون تغيير باقي مي ماند.

با نگاهي به آمارهاي فوق بايد گفت معاملات در بورس كالا با تمام اهميتي كه دارد از تلاطم زيادي برخوردار است. نگاهي به بورس هاي كالايي دنيا به ندرت نشان مي دهد تغييرات قيمتي در روز به 5 درصد برسد مگر آنكه اتفاق خاصي در يك حوزه كالايي بيفتد. به عنوان مثال وضع تعرفه روي فولاد يا آلومينيوم، يا تخريب سد باطله در يك معدن سنگ آهن در برزيل، يا اعتصاب در يك معدن مس در شيلي و مواردي از اين دست. البته گاهي تغيير شاخص دلار يا رشد قيمت نفت و مواردي كلي از اين دست نيز روي بازارها اثر مي گذارد اما بايد بپذيريم كه در تمام اين موارد يك اتفاق يا يك عامل خارجي غيرقابل كنترل باعث بروز نوسانات شده است. متاسفانه در كشور ما شرايط كمتر به اين دلايل اتفاق مي افتد و بيشتر نوسانات ساختگي و ناشي از سياست گذاري هاست؛ حال اين سياست گذاري ها مي تواند از سمت دولت باشد يا سياست هايي باشد كه خود عرضه كنندگان يا متقاضيان كالا اعمال مي كنند. شرايط كنوني به نظر مي رسد تا حدي از حالت اول (دخالت دولت در بازار) كاسته شده اما مشكل جديد مداخلات عامدانه و خودساخته بازيگران بازار است.

باز هم به آمارها مراجعه مي كنيم؛ در تالار محصولات فولادي بعد از تعادل بازار ميزان تقاضايي كه براي فولاد به ثبت رسيده 58/ 6 ميليون تن بوده است (از ابتداي شهريور تا پايان اسفند) اما كل عرضه صورت گرفته در اين بازار 4 ميليون و 194 هزار تن بوده است. عدم تامين كامل نياز بازار يكي از چالش هايي است كه شرايط را براي رقابتي شدن تالار و در نتيجه رشد قيمت به صورت روزانه فراهم مي كند اين موضوع در تالار محصولات پتروشيمي هم وجود دارد به طوري كه 3/ 3 ميليون تن تقاضا براي محصولات مذكور ثبت شده است اما عرضه كنندگان تنها 2/ 2 ميليون تن عرضه انجام داده اند و به اين ترتيب با توجه به اينكه سقف رقابت اكنون در معاملات بورس كالا برداشته شده قيمت ها راحت تر تغييرات مثبت را تجربه مي كنند.

در بازار آزاد نيز شرايط متاسفانه به همين نحو مديريت مي شود كه باعث شده تا تعادل در بازارها در يك بازه بلندمدت برقرار نشود. در دو هفته گذشته قيمت فولاد به طور ميانگين در بازار آزاد 500 تومان رشد كرده و نزديك به همين رقم نيز كاهش يافته است. يعني در دو هفته قيمت يك محصول در كشور نزديك به هزار تومان (معادل 25 درصد قيمت ميانگين محصول) بالا و پايين شده و اين حجم از نوسان در كمتر جايي در بازارهاي توسعه يافته و حتي در حال توسعه مسبوق به سابقه است. برخي مي گويند اين خاصيت بازارهاي آزاد است كه تغييرات بدون محدوديت تجربه شود اما به نظر مي رسد اين موضوع نشانه سوء استفاده از بازار بوده زيرا اولا تمام عرضه در برابر تمام تقاضا قرار نمي گيرد و ثانيا يك بازار غيررسمي ديگر نيز وجود دارد كه از قدرت كمي هم برخوردار نيست و اغلب قيمت گذاري ها در آن با تباني بين فعالان بازار صورت مي گيرد.

در اين بين برخي هم آدرس هاي غلط در تحليل هاي خود مي دهند. به عنوان مثال با تاكيد بر اينكه بازار از قابليت بالايي در برابر تغييرات قيمتي برخوردار است و مي تواند خود را به راحتي متعادل سازد به دست نامرئي آدام اسميت براي تعادل در بازار اشاره مي كنند. اين در حالي است كه اغلب تغييرات قيمتي در بازار در شرايطي اتفاق مي افتد كه اصولا تقاضاي واقعي در آن وجود ندارد و تغييرات قيمتي توسط فروشندگان صورت مي گيرد و اصولا بود و نبود خريدار نيست كه تعيين كننده مسير حركت بازار است. در مورد محصولات پتروشيمي البته شرايط تاحدي متفاوت است زيرا اين بازار همواره با حجم بالايي از تقاضا در بسياري از گريدها روبه رو است و اين مساله باعث مي شود ضريب اهميت تقاضا در تعيين قيمت ها بالاتر از فولاد باشد. در اين بين اما صادرات يكي از موضوعاتي است كه برخلاف كشورهاي توسعه يافته در ايران گاه باعث عدم توازن در عملكرد بازارها مي شود و فعاليت بورس كالا را دچار اختلال مي كند. دليل اين امر را كارشناسان بي توجهي به صادرات از كانال بورس كالا مي دانند. نگاهي به وضعيت تغييرات قيمت ارز در كشور نشان مي دهد همواره صادرات مي تواند در معرض يك جهش ناگهاني قرار بگيرد كما اينكه اين اتفاق در اقتصاد ايران بارها و بارها تجربه شده است. اين مساله كه صادرات در يك كشور تقويت شود في نفسه قابل قبول است اما اينكه اين موضوع به قيمت نابودي توليد داخل و كمبود مواد اوليه مورد نياز توليد و التهاب در همه اركان بازارهاي كالايي تمام شود نه تنها خوب نيست بلكه بايد مورد تجديد نظر قرار گيرد. همانگونه كه گفته شد عرضه هاي صادراتي از طريق بورس كالا و ايجاد تعادل بين نياز بازار داخل و صادرات دو راهكار مورد قبول براي اين امر محسوب مي شوند. متاسفانه در برهه هاي مختلف در مورد كنترل بازارهاي صادراتي در شرايط ملتهب نيز زياده روي هايي صورت گرفته مانند توقف كامل صادرات كه باعث افت شديد بازار شده و مازاد محصولات را در كشور رقم زده است.

به عبارت ساده تر مسائلي كه قيمت را در بازار ايران ولو در بورس كالا تحت كنترل خود دارند بسيار گسترده اند و طيفي از مسائل داخلي و خارجي را شامل مي شوند. هر اتفاقي در اقتصاد كشور كليت بازارهاي كالايي را در بر مي گيرد. هيجانات روي همه كالاها به طور يكسان اثر مي گذارد و گويا تفاوتي نمي كند كه يك محصول اساسا و واقعا مورد نياز بازار هست يا خير؛ به نظر مي رسد مادامي كه ساز و كارهايي در نظر گرفته نشود كه بازار آزاد، بورس كالا و صادرات و واردات را به طور همزمان در خود داشته باشد و از طرفي مادامي كه بازار آتي براي همه كالاهاي پايه در ساختار بورس مورد توجه قرار نگيرد ريسك هاي موجود به قوت خود باقي مي مانند و در برهه هاي مختلف بي نظمي هاي بي دليل و هيجانات كاذب خواهند بود كه بازار مواد اوليه كشور را كنترل مي كنند. نتيجه اين موضوعات هم قبلا بارها تجربه شده و يادآوري آن در اين حد كه تاكنون صنايع پايين دستي متعددي از اين موضوعات آسيب ديده اند يا بيكاري و تورم دامن اقتصاد كشور را گرفته خالي از فايده نيست. سال گذشته تحت تاثير همين مسائل قيمت بطري آب معدني از آب داخل آن بالاتر بود و ظرف ماست از خود محصول گران تر شد. اين عدم تعادل ها از بورس كالا و بازار آزاد دامن توليد را گرفت تاجايي كه به كمبود نقدينگي شركت ها و تعطيلي بنگاه هاي توليدي دامن زد. بر اين اساس بايد گفت با آنكه شيوه قيمت گذاري توسط وزارت صمت در قياس با گذشته اصلاح شده اما اين داستان به پايان نرسيده و بايد از ساز و كارهاي معتبر جهاني بهره جست.  بورس كالا بايد بخش مهمي از يك بازار رقابتي در اقتصاد كشور باشد كه با شيوه هاي اقتصاد آزاد فعاليت مي كند. بايد شرايط براي حضور همه عرضه كنندگان و تقاضا كنندگان مهيا باشد. بايد ابزارهاي لازم براي عرضه هاي مكفي وجود داشته باشد و بايد تقاضاي واقعي به راحتي قابل شناسايي باشد. بايد زنجيره محصولات در بورس كالا قابل معامله باشد و مشخص باشد مواد اوليه در كجا به مصرف رسيده است. از طرفي هزينه هاي توليد مواد اوليه در نظر گرفته شود و نبايد با قيمت گذاري هاي دستوري اين هزينه ها ناديده گرفته شود. در پايان بايد گفت بورس كالا، بازاري رسمي است كه هرچه اين دست بازارهاي رسمي و شفاف را در اقتصاد تقويت كنيم، به نفع توليد و مردم عمل كرده ايم ولي بايد تلاش كرد هر نوع مداخله اي اعم از دولتي و غيردولتي جاي خود را به قواعد و مقررات بدهد.

آيا بازار مواد اوليه آزاد است؟


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4587 به تاريخ 31/1/98، صفحه 15 (بورس كالا)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 7 بار



آثار ديگري از " حمزه بهاديوند چگيني"

  صادرات دو صنعت در چنبره دو تهديد / سياست هاي دولت در حوزه صادرات و پيش بيني اثرات تحريم صنايع فولاد و پتروشيمي را تهديد مي كنند
حمزه بهاديوند چگيني، دنياي اقتصاد 27/6/97
مشاهده متن    
  آدرس غلط «رانت جويان» در بازار / «دنياي اقتصاد» سياست حذف سقف قيمتي به جاي قيمت گذاري بر اساس ارز ثانويه را در بازار فرآورده هاي نفتي بررسي كرد
حمزه بهاديوند چگيني، دنياي اقتصاد 20/6/97
مشاهده متن    
  ترس بازارهاي پايه دنيا از رفتار ترامپ / «دنياي اقتصاد» بر اساس تحولات جهاني بازارهاي پايه بررسي كرد
حمزه بهاديوند چگيني، دنياي اقتصاد 19/6/97
مشاهده متن    
  TheNational در گزارشي بررسي كرد: دو استراتژي براي رشد پتروشيمي در خاورميانه
حمزه بهاديوند چگيني، دنياي اقتصاد 17/6/97
مشاهده متن    
  «دنياي اقتصاد» با استناد به تجربه بورس هاي كالايي دنيا بررسي كرد: ضد محرك هاي برون زا براي بورس كالا
حمزه بهاديوند چگيني، دنياي اقتصاد 13/6/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه پژوهش توانبخشي در پرستاري
متن مطالب شماره 4 (پياپي 20)، تابستان 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است