|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه جام جم98/2/4: اين برادري، تني بود
magiran.com  > روزنامه جام جم >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 5415
سه شنبه 4 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2835
magiran.com > روزنامه جام جم > شماره 5366 4/2/98 > صفحه 1 (صفحه اول) > متن
 
      


اين برادري، تني بود



با اشاره نخست وزير پاكستان به از بين رفتن زبان فارسي در كشورش، بازار حسرت هاي مجازي ايراني ها داغ مي شود؛ ما به جاي غمگساري، به چند نكته ادبي پيرامون اين ماجرا پرداخته ايم

لازم نبود عمران خان داغ دلمان را تازه كند تا دوباره به مقوله اهميت زبان در مناسبات فرهنگي مان فكر كنيم. مگر نمي دانستيم آنها از خودمان بوده اند و اين برادري كاملا تني بوده است؟ مگر نمي دانستيم چه شاعراني از ما آنجا جامانده اند و چه شاعراني از آنها فارسي را قوام بخشيده اند كنار فردوسي و سعدي و ديگران ما؟ چه چيزي از حرف هاي عمران خان، نخست وزير پاكستاني ها تازگي داشته كه حالا رگ حسرت تاريخي مان باد كرده است؟ ماجرا از اين قرار است كه مقام اول كشور پاكستان مهمان ما بود و در ديدار با حسن روحاني، رئيس جمهور حرف هايي زده كه البته اين حرف ها از پخش زنده تلويزيوني هم جامانده است به خاطر وقت اذان. ظاهرا او گفته كه «اگر انگليسي ها اطراف سال 1800 به هند نمي آمدند ما الان داشتيم فارسي صحبت مي كرديم و نيازي به مترجم نبود. چون همه ما قبلا فارسي حرف مي زديم». اين را يكي از كاربران توييتر كه ظاهرا در نشست خبري حاضر بوده، توييت كرده است و البته ما نتوانستيم تاييدي براي صحت آن اخذ كنيم. به هر حال همين توييت مي تواند حاشيه هايي ايجاد كند. ما در اين گزارش كوتاه سعي كرده ايم به جاي وااسفايي تاريخي، درباره اين مقوله كمي چرخ بزنيم تا ببينيم سر از كجاها درمي آوريم؛ از زبان فارسي در پاكستان، از بزرگراه محمدعلي جناح پاكستاني در تهران و چند حاشيه و متن ديگر.

عزت شبه قاره

عمران خان كه به تهران آمده بود، به ديدار رهبر انقلاب هم رفت. حضرت آيت ا... خامنه اي همچنان كه سنوات پيشين درباره قرابت فرهنگي و زباني ايران و پاكستان سخن گفته بودند، اين بار هم در ديدار با نخست وزير پاكستان با اشاره به ريشه هاي تاريخي ارتباطات و فرهنگ دو ملت در اين باره گفته بودند: اوج عزت و شكوه شبه قاره هند در دوران حكومت مسلمانان بر آن بوده است و بزرگ ترين ضربه استعمارگران انگليسي به اين منطقه مهم، نابود كردن تمدن برجسته اسلامي در آن بود.

آيا سرود ملي پاكستان فارسي است؟

در يكي از كامنت هايي كه زير توييت مورد اشاره منتشر شده، آمده كه در سرود ملي پاكستان فقط از يك كلمه غيرفارسي استفاده شده است. عرض كرديم كه بايد منتظر وااسفاي تاريخي- فرهنگي برخي كاربران داغ تر از آش باشيم. بله، درست است كه آنها هم مي توانستند هنوز به فارسي ما سخن بگويند و درست است كه عمران خان مي توانست بدون مترجم روبه روي حسن روحاني بنشيند، اما اغراق هميشه كار را خراب مي كند. مي خواهيم بگوييم اين حسرت بزرگي است؟ خب، درست است اما مبالغه، حقانيت اين حقيقت را مخدوش مي كند.

ظاهرا واژه اي كه از آن به عنوان تنها واژه غيرفارسي سرود ملي پاكستان ياد شده، «كا» است، غافل از اين كه اين، تنها واژه غيرفارسي اين سرود نيست و كلي واژه عربي در متن ديده مي شود. خودتان بشمريد: «كشور حسين شاد باد/ پاك سرزمين شاد باد/ ارض پاكستان! تو نشان عزم عالي شان/ مركز يقين شاد باد/ قوت اخوت عوام/ پاك سرزمين كا نظام/ پاينده باد باد/ قوم، ملك، سلطنت/ شاد باد منزل مراد/ رهبر ترقي و مراد/ پرچم ستاره و هلال/ جان استقبال! ترجمان ماضي شان حال/ سايه خدايي ذوالجلال.»

رها كنيد تو را به خدا اين ايراني بازي افراطي را... اين فارسي بازي راديكال را. تازه اگر درست بود و اين متن با افتخار همه اش فارسي بود، مي شد به تحليل اين اشاره ها نشست، حالا كه نيست.

راستي، چند سال پيش، يك شاعر ايراني نوشته بود: «من هر چه درد مي كنم از فارسي ست.»

شاعر اين سرود كيست: سرود ملي كه درباره اش حرف زديم، يعني سرود كنوني پاكستاني ها را ابوالاثر نوشته است؛ شاعري اهل لاهور كه البته نام شناسنامه اي اش حفيظ جالندهري است و خالق «شاهنامه اسلام». او هم مثل ديگر شاعران اردونويس، بيشتر به غزل پايبند بود و از بين قوالب كهن شعر فارسي، به غزل بيشتر ارادت داشت.

 از طرفداران جنبش پاكستان محسوب مي شد، جنبشي كه به استقلال اين كشور از ايالات شمال غربي هند منجر شد. البته شاخص ترين اثر كارنامه او، همين سرود ملي كنوني كشور پاكستان است كه به «قومي ترانه» معروف است.

محمدعلي جناح از كراچي تا ميدان آزادي تهران

اما پيش از اين كه ابوالاثر سرود مورد اشاره را بنويسد و احمد غلام علي چهاگله براي آن موسيقي بسازد و بشود سرود ملي پاكستان، اين كشور دو سرود ملي ديگري را تجربه كرده بود. يكي از اين سرودها البته چندان رسميتي نداشت؛ كشور تازه مستقل شده بود و هنوز سرودي آماده نكرده بودند. هر وقت پرچم ها را بالا مي بردند مي خواندند: «پاكستان زنده باد، آزادي پاينده باد». اصلا بهتر است بگوييم اين فقط يك شعار است. اما نخستين سرود رسمي پيش از سرود كنوني را كسي نوشته بود كه براي تهراني ها نامي كاملا آشناست؛ محمدعلي جناح. حتما تا حالا شده يك بار بالا و پايين اش كرده ايد! بزرگراه معروف غرب تهران را مي گوييم كه نسخه شمال به جنوب و برعكس اش روزانه كلي خودرو را از آزادي به آرياشهر مي برد و برمي گرداند. البته اين كه ما اسم يكي از بزرگراه هاي مهم پايتخت را گذاشته ايم محمدعلي جناح، هيچ ربطي به سرودي كه او براي كشورش نوشت ندارد. مي دانيم كه او براي استقلال پاكستان تلاش كرد و نهايتا او را به عنوان بنيانگذار كشور پاكستان مي شناسيم. نام او هم رديف مهاتما گاندي و جواهر لعل نهرو در آسيا مطرح مي شود و عكس هايي كه از اين سه باقي مانده، تصاويري ديدني و تاريخي هستند. اين را هم بگوييم شعري را كه او به عنوان سرود ملي نوشته بود مدتي بعد عوض كردند و از سرود ابوالاثر كه حرفش را زديم استفاده كردند. مي گفتند چون سرود او پايه مذهبي نداشته عوضش كرده اند.

فارسي حرف مي زدند، حالا چي؟

حالا اين حرف هاي عمران خان يادمان انداخته كه جست وجويي كنيم كه فارسي آنها چگونه بوده، چه از آن به جا مانده و حالا كجاهاي پاكستان، فارسي حرف مي زنند.

در اين باره مي خوانيم:

 زبان فارسي در شبه قاره جنوب آسيا دست كم هشت تا 9 سده پيشينه دارد. در پاكستان هم كه در روزگار گسترش تمدن فارسي زبانان مسلمان در شبه قاره به وجود آمد تا سده سيزدهم هجري، زبان فارسي به مدت هفت سده سوابق رسمي، علمي، ادبي، و اداري داشته است. پس از ربع نخست سده يازدهم ميلادي بيشتر نواحي كه امروز به پاكستان موسوم است به دست سلطان محمود غزنوي فتح شد و به پادشاهي غزنين پيوست و شهر بزرگ لاهور، كرسي استان هاي فتح شده قرار گرفت. خانواده هاي فارسي زبان از سرزمين هاي گوناگون پادشاهي غزنين مهاجرت كرده و وارد سرزمين پاكستان شده و در نواحي مختلف اقامت گزيدند.

در طول ساليان دراز از آميزش اين زبان ها با هم و با زبان محلي مردم، زبان اردو فراگير شد. اردو يك واژه تركي به معني لشكر است و بيانگر زباني است كه در ميان سربازان رايج شد. اردو از فارسي نه تنها نام واژه ها و صفت ها را گرفته است بلكه حرف ها و قيدها، پيشوندها و پسوندها، امثال و حكم، استعارات و تشبيهات و نيز تمثيلات و تلميحات فارسي در اردو راه يافته است. شاعران اردو تنها در مطالب و محتويات و قالب شعري تحت تاثير شعر فارسي قرار نگرفته اند بلكه در وزن شعر كاملا از عروض فارسي تقليد كرده آن همه بحور با همه زحافات از فارسي به اردو انتقال يافت و عروض فارسي علت ديگري براي فراواني واژه هاي فارسي در اردو شد.

 تا مدتي پيش در بخش هايي از پاكستان و به ويژه در شهر پيشاور اهالي شهر فارسي حرف مي زدند ولي به مرور زمان فارسي از خانه هاي مردم شهر رخت بربست.

  در گوشه و كنار شهرهاي مختلف پاكستان سنگ نبشته ها و لوحه هايي به زبان فارسي به چشم مي خورد، شعرخواني و فارسي سرايي نيز در اين كشور رواج دارد. غالبا مردم پاكستان در جريان گفت وگو به زبان اردو، براي دليل محكم در گفتار خود، شعر يا ضرب المثل فارسي را شاهد مي آورند.

  افزون بر شاعران و نويسندگان فارسي پاكستاني، شمار زيادي از سياستمداران و هنرمندان آوازه خوان در پاكستان وجود دارند كه به زبان فارسي صحبت مي كنند.

شمار دانش آموختگان پاكستاني رشته زبان و ادبيات فارسي بيشتر از همه كشورها، به جز ايران است.

اين برادري، تني بود


 روزنامه جام جم، شماره 5366 به تاريخ 4/2/98، صفحه 1 (صفحه اول)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 8 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه هديه مهر
متن مطالب شماره 85، ارديبهشت و خرداد 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است