|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه كيهان98/2/15: روزه ؛ كارگاه كسب صبر و تقوا
magiran.com  > روزنامه كيهان >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 22210
دو شنبه 27 خرداد 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2827
magiran.com > روزنامه كيهان > شماره 22177 15/2/98 > صفحه 6 (معارف) > متن
 
      


روزه ؛ كارگاه كسب صبر و تقوا


نويسنده: علي جواهردهي

روزه يكي از مهم ترين اعمال عبادي است كه به عنوان شعار در اسلام در آمده است؛ به طوري كه از نشانه هاي مسلماني در كنار نماز، حج و زكات، روزه گرفتن به ويژه در ماه مبارك رمضان است. از نظر قرآن، روزه مهم ترين ابزار كسب صبر و تقواي الهي است؛ از اين رو بر انجام اين عمل عبادي بسيار تاكيد شده است؛ چرا كه كسب صبر و تقواي الهي براي انسان به معناي كسب ظرفيت بي پايان استقامت ورزي در انواع مصيبت ها، اطاعت ها و مهار هواهاي نفساني از يك سو و نيز كسب كرامت اكتسابي به عنوان معيار ارزش گذاري انسان در دنيا و قيامت است. در مطلب پيش رو نقش روزه ماه مبارك رمضان در كسب و تحقق اين صفات در انسان و آثار و بركات آن بيان شده است.

ارزش صبر در زندگي

بي گمان تبيين ارزش چيزي با بيان آثار و بركات و فوايدي كه آن چيز دارد، بهترين شيوه است. از اين رو در آموزه هاي قرآن و اسلام همواره به فلسفه و علل احكام به ويژه علل غايي آنها اشاره شده است؛ چنانكه قرآن با بيان اينكه هدف از خلقت انسان و جن، عبادت و بندگي خدا است (ذاريات، آيه 56) بهترين روش كسب آن را انجام اعمال عبادي در چارچوب شرايع آموزه هاي وحياني است كه پيامبران دانسته است (بقره، آيه 21 و 183؛ آل عمران، آيات 19 و 85؛ شوري، آيه 13)؛ زيرا با اين روش انسان به تقوايي دست مي يابد (بقره، آيه 21 و 183) كه معيار سنجش كرامت اكتسابي انسان در كنار كرامت ذاتي (اسراء، آيه 70) اوست؛ زيرا خدا مي فرمايد: إن اكرمكم عند الله اتقاكم؛ گرامي ترين شما در نزد خدا با تقواترين شماست. (حجرات، آيه 13)

از نظر آموزه هاي قرآن، هر چيزي داراي آثاري است كه نه تنها انگيزه اي براي گرايش به آن است، بلكه انگيزه اي براي گريختن از آن نيز مي تواند باشد؛ چنانكه اگر براي چيزي آثار زيانباري باشد، بطور طبيعي انسان از آن مي گريزد؛ و اگر براي آن چيز آثار مثبت و سازنده اي باشد كه براي شخص ارزشي است، به طور طبيعي به آن گرايش مي يابد.

از نظر قرآن، صبر يعني استقامت و پايداري نفس انساني در كارها و امور زندگي، حالتي است كه هر انسان عاقلي آن را به عنوان فضيلت مي پسندد؛ زيرا ضد آن يعني جزع و فزع كردن، يك امر ضد ارزشي است. به سخن ديگر، هر انساني دوست دارد از صبر و شكيبايي بلكه حتي از حلم و بردباري كه درجه برتر از صبر است برخوردار باشد؛ زيرا با وجود حالت صبر در نفس انساني، شخص در برابر مسائل و مشكلات و امور زندگي هرگز مهار و مديريت نفس خويش را از دست نمي دهد و با بي تابي و جزع و فزع كردن، مشكلي بر مشكل نمي افزايد، بلكه با درنگ و تامل و تعقل در امور، به راهكارهايي براي برون رفت از مشكلات مي انديشد و براي دفع يا رفع مشكل خويش چاره جويي مي كند و مصلحت و منفعتي را اين گونه به سوي خويش جلب و جذب مي كند؛ چنانكه مفسدت و مضرتي را از خود دفع مي كند.

بنابراين، صبر از نظر آموزه هاي قرآن، امري بسيار ارزشي براي زندگي بشر است؛ زيرا بدون وجود صبر و شكيبايي انسان در امور زندگي خود مستاصل مي شود و از حالت تعادل روحي و رواني خارج شده و به جزع و فزع پرداخته و به جاي حل مشكل بر مشكلات خويش و ديگران مي افزايد.

از ديدگاه قرآن، كساني كه داراي ايمان و عمل صالح از جمله نماز، روزه، انفاقات مالي به ديگران، عفو و گذشت از خطا، اقامه و اجراي عدالت و مانند آنها هستند، به طور طبيعي از صبر برخوردار بوده و حتي ديگران را به آن توصيه و سفارش مي كنند. (عصر، آيات 1 تا 3)

در آيات قرآن براي صبر آثار بسياري گفته شده كه بيانگر ارزش و جايگاه آن در سلامت زيست و زندگي بشر است؛ زيرا بدون صبر انسان در مشكلات توانايي عمل صحيح را نخواهد داشت؛ در حالي كه با صبر نه تنها توانمندي عمل صحيح در وي تقويت مي شود، بلكه امور در زندگي از سختي به آساني مي گرايد (بقره، آيات 45 و 153؛ اعراف، آيات 127 و 128)؛ چرا كه قدرت شناسايي حق از باطل و خوب از بد در كسي كه داراي صبر است افزايش مي يابد و به سادگي و آساني مي تواند حق را تشخيص دهد و به سبب همان صبر كه دلالت بر استقامت ورزي در كار است، همچنين مي تواند با قدرت تمام در انجام امري كه حق است وارد شود و سربلند و پيروزمند از آن بيرون آيد. از همين رو خدا در قرآن بر استعانت از صبر براي دستيابي به حق و استقامت در زندگي تاكيد دارد (بقره، آيات 45 و 153) زيرا امر به استعانت از صبر در اين آيات براي اين است كه صبر ملاك هدايت است و به واسطه آن دستيابي به حق و نيز پيروي از آن آسان مي شود. (نگاه كنيد: تفسير التحريروالتنوير، ج 1، جزء 1، ص 477)

از نظر اميرمومنان علي (ع) انسان در امور زندگي نيازمند حالت نفساني صبر است؛ به اين معني كه انجام تكاليف در قالب اطاعت امر خدا، عبور سالم و صحيح از مصيبت ها و مشكلات در آزمون هاي ابتلايي يا حتي مصيبت هاي كيفري و همچنين پرهيز از وسوسه ها و خواسته هاي نفساني براي انجام معصيت، نيازمند صبر و استقامتي است كه انسان را در حالت تعادل و اعتدال نگه مي دارد و اجازه نمي دهد فشار سهمگين تكاليف سختي مانند جهاد مالي و جاني، امر به معروف و نهي از منكر در شرايط تهديد منافقان و دشمنان يا انواع مصيبت هاي كيفري و ابتلايي مانند از دست دادن مال و نقص عضو يا فرزند و همسر يا تشويق شياطين جني و انسي يا هواها و خواسته هاي نفساني براي انجام معصيت مانند زنا و ربا و گناه، او را از ميدان بيرون برد و به جاي انجام تكاليف و اطاعت به عصيان و طغيان كشيده شود يا به جاي چاره جويي براي حل مشكل از طريق مثلا استغفار و توبه در مصيبت هاي كيفري يا چاره جويي براي رهايي از مصيبت هاي ابتلايي مانند سيل و جنگ و زلزله به جزع و فزع و كفر گويي و كفرگرايي برود يا به جاي مهار هواهاي نفساني به معصيت رو آورد.

اميرمومنان علي (ع) مي فرمايد: رسول خدا(ص) فرمود: صبر بر سه قسم است: صبر در مصيبت و صبر بر طاعت و صبر در برابر گناه، پس هر كه بر مصيبت صبر كند تا آن را با تسلي خوبي رد كند، خدا برايش 300 درجه نويسد كه ميان هر درجه تا درجه ديگر به اندازه فاصله ميان آسمان و زمين باشد و هر كه بر طاعت صبر كند خدا برايش 600 درجه نويسد كه ميان هر درجه تا درجه ديگر به اندازه فاصله ميان قعر زمين تا عرش باشد و هر كه در برابر گناه صبر كند خدا براي او 900 درجه نويسد كه ميان هر درجه تا درجه ديگر به اندازه قعر زمين تا عرش فاصله است. (اصول كافي، باب صبر، ج 3، ص 145، ترجمه مصطفوي)

البته ريشه اين تقسيم بندي به خود آيات قرآن باز مي گردد؛ زيرا در قرآن از سه قسم صبر بندگان خدا در برابر مشكلات، طاعت خدا و ترك گناه سخن به ميان آمده است. خدا در آيات 63 تا 75 سوره فرقان در توصيف عبادالرحمن يا بندگان مقرب و خاص خويش به سه گانه صبر اشاره مي كند كه نتيجه آن صبوري ها بهشت است. در حقيقت در اين آيات جايگاه ارزشمند صبر در كسب بهشت و رضايت الهي و دستيابي به مقام عبادالرحمن تبيين شده است و كسي كه بخواهد در اين مقام جاي گيرد مي بايست از هر سه نوع صبر برخوردار باشد تا شانيت اين مقام و منزلت انتساب به مقام عبادالرحمن را پيدا كند.

از روايات بسياري به دست مي آيد كه صبر از چنان جايگاهي در زندگي بشر برخوردار است كه پيامبر(ص) آن را نصف ايمان دانسته و اميرمومنان امام علي (ع) صبر را نسبت به ايمان، همانند سر به بدن دانسته است. هر كسي نوري از حقيقت دارد در صبر، خودش را نشان مي دهد و كسي كه اهل ظلمت دروني و باطني است با بي صبري خود را رسوا مي كند.

با نگاهي به آيات قرآن معلوم مي شود كه صبر از معيارهاي ارزش گذاري انسان است؛ زيرا اهل بهشت صابران متقي هستند (آل عمران، آيه 142؛ محمد، آيه 31)  و انسان با صبر جميل كه به دور از هرگونه جزع و فزع است، مي تواند بر مشكلات و مصيبت هاي بزرگ چون ضايعه از دست دادن فرزند فايق شود و حتي از قصاص نفس در گذرد. (يوسف، آيات 18 و 83؛ نحل، آيه 126؛ شوري، آيات 40 تا 43)

بنابراين، صبر به عنوان يك حالت نفساني كه استقامت و پايداري انسان را در برابر مصيبت و طاعت و معصيت به گونه اي سامان مي دهد كه از مدار حق و عدل خارج نشود، يك امر ارزشي و بسيار اساسي است كه هر كسي بايد تلاش كند آن را كسب كند؛ زيرا با اين فضيلت مي تواند در مسير حق باقي و پايدار بماند و در زندگي هرگز گرفتار نشود.

ارزش تقواي الهي و آثار آن

از نظر آموزه هاي وحياني تقواي الهي يك ملاك براي سنجش انسان در آخرت نيست، بلكه عاملي براي كسب ماديات در دنيا نيز هست. بنابراين، نمي توان تاثير تقواي الهي را تنها در محدوده معنويات و اخرويات دانست؛ بلكه اگر كسي بخواهد در زندگي دنيوي و حتي از نظر مادي وضعيت بهتري پيدا كند، تقواي الهي عامل جلب نعمت و رحمت هاي خاص الهي است به طوري كه شخص از جايي كه حساب نمي كند و گمان نمي برد، بهره مند از نعمت هاي الهي مي شود؛ چنانكه خدا مي فرمايد: ومن يتق الله يجعل له مخرجا ويرزقه من حيث لا يحتسب؛ هر كس تقواي الهي پيشه گيرد براي او راه برونرفتي از مشكلات قرار مي‏ دهد و از جايي كه حساب و گمانش را نمي برد، رزق و روزي مي دهد. (طلاق، آيات 2 و 3)

از نظر قرآن، تقواي الهي آثار بسياري در زندگي دارد، از جمله اينكه اگر كسي بخواهد خداوند معلم او شود و خدا بطور مستقيم از طريق الهام و وحي غيرتشريعي عهده دار تعليم و آموزش او شود، بايد تقواي الهي را پيشه كند؛ چنانكه خدا مي فرمايد: واتقوا الله ويعلمكم الله؛ تقواي الهي را پيشه گيريد تا افزون بر خيلي چيزهاي ديگر، خدا خود، شما را تعليم دهد. (بقره، آيه 282)

همچنين اگر كسي گرفتار فتنه است و نمي تواند ميان حق و باطل تشخيص دهد، با تقواي الهي از اين قدرت تشخيصي بالا برخوردار خواهد شد به طوري كه مي تواند به سادگي ميان حق و باطل جدايي افكند و مسير حق و عدالت را بيابد و در دام فتنه و مصيبت هاي بي پايان آن نيفتد؛ بلكه حتي مشكلات گذشته را نيز حل و فصل و بدي ها را به نيكي ها تبديل مي كند؛ خدا مي فرمايد: اي كساني كه ايمان آورده‏ ايد اگر تقواي الهي را پيشه كنيد براي شما فرقان و نيروي تشخيص حق از باطل قرار مي‏ دهد و گناهانتان را از شما مي‏ زدايد و شما را مي ‏آمرزد و خدا داراي بخشش بزرگ است. (انفال، آيه 29)

در آموزه هاي قرآن، براي تقواي الهي همانند صبر آثار بسياري گفته شده است كه آنچه در اينجا بيان شده تنها گوشه اي اندك از آن آثار است.

روزه، كارگاه كسب تقوا

با توجه به آثاري كه خدا براي صبر و تقواي الهي بيان كرده است، بطور طبيعي هر كسي دوست دارد تا از آنها بهره مند شود. از نظر قرآن راه كسب صبر و تقواي الهي اموري است كه يكي از مهم ترين آنها روزه است؛ زيرا ايمان به خدا و قيامت و غيب از يك سو و عمل صالح از جمله روزه از سوي ديگر انسان را به حالت نفساني صبر و تقواي الهي مي رساند. اگر نفس انساني بخواهد در حالتي از وقايت و حفظ قرارگيرد كه هواهاي نفساني و فشارهاي بيروني نتواند او را از حالت تعادل و حق گرايي دور سازد، بايد ايمان را با عمل صالح درآميزد كه يكي از مهم ترين اعمال صالح همان روزه به ويژه در ماه رمضان است.

راه كسب تقواي الهي عبادتي است كه در شريعت اسلام بيان شده است؛ شخص با انجام اعمال عبادي از جمله روزه مي تواند به تقواي الهي و آثار و بركات آن دست يابد. البته از نظر قرآن، تقواي الهي داراي مراتب چندي است (مائده، آيه 93) دست كم سه مرتبه براي آن معروف است كه همان تقواي عام و تقواي خاص و تقواي اخص است.

انسان در روزه به مرتبه سوم از تقواي الهي نظر دارد؛ زيرا شخص روزه دار افزون بر انجام واجبات و ترك محرمات كه مرتبه نخست ايمان و تقواي عام است، به مرتبه دوم يعني انجام واجبات و مستحبات و ترك محرمات و مكروهات كه مرتبه دوم ايمان و تقواي خاص است، نزديك شده، بلكه در مرتبه سوم قرار مي گيرد كه حتي از برخي از مباحات چون خوردن و نوشيدن و زناشويي و مانند آنها خودداري مي كند. در حقيقت پا بر نفس خويش مي گذارد و مباحاتي از اين دست را بر خود حرام مي كند تا اين گونه در مرتبه سوم ايمان و تقواي اخص قرار گيرد و از بركات آن بهره مند شود. از همين رو از ماه رمضان به عنوان كارگاه خودسازي ياد مي شود كه شخص ياد مي گيرد چگونه اهل ايثار و از خودگذشتگي شود و بتواند از خواسته هاي طبيعي و حق خويش گاهي براي اهداف عالي و متعالي تر چشم پوشي كند.

روزه، عاملي براي مهار نفس

از نظر آموزه هاي قرآن، روزه همان طوري كه در تقويت ايمان و تقواي الهي نقش اساسي دارد، در ايجاد ظرفيت عالي نفساني صبر نيز تاثير بسزا دارد. از اين رو در برخي از روايات تفسيري از صبر در آيات 45 و 135 سوره بقره به عنوان روزه تعبير شده است؛ زيرا ارتباط تنگاتنگي ميان روزه و صبر است؛ زيرا كسي كه روزه مي گيرد در حالتي قرار مي گيرد كه حتي از مباحات چشم مي پوشد  ومهار نفس در شهوت و غضب را چنان به دست مي گيرد كه اجازه نمي دهد در حالت طغيان گرسنگي و تشنگي و گرايش جنسي، به اميال خويش نزديك شود و آن را برآورده سازد؛ بلكه بر آن است تا چنان نفس را مديريت كند كه در هر حال قواي نفس را به قوه عاقله بسپارد و شهوت و غضب را مهار و مديريت نمايد.از حضرت صادق (ع) نقل شده كه ايشان در تفسير آيه شريفه «واستعينوا بالصبر و الصلوه» (بقره، آيه 45) فرمود: منظور از صبر در آيه روزه است. هرگاه براي شخصي پيشامد سختي به وجود آيد روزه بگيرد؛ زيرا خداوند مي فرمايد: به وسيله روزه و نماز كمك بگيريد. (وافي، فيض كاشاني، ج 2، باب صوم، ص 6؛ پند تاريخ، ج 5، ص 242)

بر اساس آموزه هاي قرآن، روزه موجب مي شود كه انسان از همه شهوات رهايي يابد و قواي نفساني را تحت مهار و مديريت خود در آورد. ترك خوردن و آشاميدن و زناشويي و تندي و خشم و مانند آنها موجب مي شود تا انسان بيهوده خشمگين نشود، و براي پر كردن و ارضاي شكم  وزير شكم بنده ديگري نشود و هر خطا و اشتباه و گناهي را مرتكب نشود. بسياري از مردم براي پاسخگويي به اين شهوات است كه به هر گناهي دست مي يازند.

اگر كسي بتواند شهوات غذايي خود از خوردن و نوشيدن و شهوات جنسي خود و شهوات مقامي و غضبي و مانند آن را مديريت كند، به صبر و استقامتي مي رسد كه اجازه نمي دهد با هر بادي تكاني بخورد و بنده ديگران شود. اين گونه است كه خودش را از بردگي و بندگي غيرآزاد مي كند و به آزادي و حريت واقعي مي رسد. پس نواقص بسياري را با اين كار از ميان برده و به كمالات بسياري دست مي يابد.به هر حال از آموزه هاي قرآن به دست مي آيد كه انسان با روزه به ويژه در ماه مبارك رمضان مي تواند نفس خويش را چنان تزكيه نمايد كه نفس وي صابر و متقي شود و از بركات صبر و تقوا در دنيا و آخرت بهره مند گردد.

روزه ؛ كارگاه كسب صبر و تقوا


 روزنامه كيهان، شماره 22177 به تاريخ 15/2/98، صفحه 6 (معارف)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 109 بار
    



آثار ديگري از " علي جواهردهي"

  نقش تحريم ها در اقتصاد مستقل از نگاه قرآن
علي جواهردهي، كيهان 7/5/97
مشاهده متن    
  راهكارهاي مقابله با محاصره و تحريم اقتصادي از نگاه قرآن
علي جواهردهي، كيهان 23/4/97
مشاهده متن    
  سيره عبادي امام صادق (ع)
علي جواهردهي، كيهان 16/4/97
مشاهده متن    
  قلب رمضان ، شب شهادت نفس پيامبر (ص)
علي جواهردهي، كيهان 13/3/97
مشاهده متن    
  نسبت امام علي (ع) با ليله ْ القدر
علي جواهردهي، كيهان 12/3/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله پيشرفت هاي نوين در علوم رفتاري
متن مطالب شماره 32، خرداد 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است