|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق98/2/23: استعمارزدايي از روسيه تا آمريكا
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3469
دو شنبه 17 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 3426 23/2/98 > صفحه 6 (سياست) > متن
 
      


استعمارزدايي از روسيه تا آمريكا
در چنين روزي لايحه كاپيتولاسيون لغو شد


كاپيتولاسيون يا همان لايحه قضاوت كنسولي، اگرچه در اذهان عمومي مربوط به دوران پهلوي دوم دانسته مي شود، اما اگر قدري عقب تر برويم، درخواهيم يافت كه در دوران صدارت شاه عباس صفوي و بعدها در حكومت شاهان زنديه و قاجار نيز وجود داشته است و گفته مي شود براي نخستين بار به شكل نوين و سازمان يافته با قرارداد تركمانچاي در زمان فتحعلي خان قاجار بر مردم ايران تحميل شد. اعتراض به لايحه كاپيتولاسيون نه فقط در دوران پهلوي كه پيش از آن نيز وجود داشته است؛ به ويژه بعد از مشروطه كه مبارزه با استعمار و زورگويي هاي بيگانگان شدت گرفت. يكي از برنامه هاي اصلي كابينه هاي بعد از مشروطه مانند كابينه قوام السلطنه، الغاي كاپيتولاسيون بود. حتي صمصام السلطنه بختياري به طور يك طرفه كاپيتولاسيون را لغو كرد، اما چون از طرف احمدشاه تكليف استعفا يافته بود، نتوانست كاري از پيش ببرد.

كاپيتولاسيون در ايران كم كم از انحصار دولت روسيه خارج شد و بسياري از دولت هاي ديگر نيز با استفاده از اصل كامله الوداد، صاحب اين حق شدند و قضاوت كنسولي خود را بر ايران تحميل كردند. اسپانيا، فرانسه، آمريكا، آلمان، ايتاليا و چند كشور ديگر ازجمله دولت عثماني، بعدها از ايران حق كاپيتولاسيون را به دست آوردند. چنين وضعيتي ادامه داشت تا آنكه در سال 1297 و در دولت صمصام السلطنه لايحه اي به تصويب رسيد كه به موجب آن حق كاپيتولاسيون روس ها در ايران لغو شد. پس از لغو قرارداد كاپيتولاسيون بين ايران و روسيه، قرارداد كاپيتولاسيون تعدادي از كشورهاي ديگر نيز لغو شد، اما كشورهاي غربي همچنان به اين امتياز پايبند بودند. سرانجام مجلس شوراي ملي در سال 1306 الغاي كاپيتولاسيون را اعلام كرد و به همه دولت هايي كه از اين حق استفاده مي كردند، يك سال وقت داد كه در قراردادهاي خود تجديدنظر كرده و اين امتياز را لغو كنند.

برداشتن موانع حقوقي و قانوني حضور نيروهاي آمريكايي در ايران و تضمين امنيت آنان براي محمدرضا شاه اهميت وي?ژه اي داشت؛ به ويژه آنكه او براي اجراي سريع اصلاحات اقتصادي و سياسي، زير فشار آمريكا بود. در اين شرايط، احياي نظام كاپيتولاسيون با هدف اعطاي مصونيت سياسي و كنسولي به اتباع آمريكايي در ايران، در دستور كار دولت قرار گرفت . اين چنين بود كه لايحه كاپيتولاسيون در 13 مهر 1342 در كابينه علم و در مرداد 1343 در مجلس سنا به تصويب رسيد. در 21 مهر 1343 حسنعلي منصور، نخست وزير وقت، اين لايحه را به صورت ناگهاني به مجلس شوراي ملي برد.

حسين خطيبي، نايب رئيس وقت مجلس شوراي ملي كه در آن روز به جاي عبدالله رياضي، رئيس مجلس، مديريت جلسه را بر عهده داشت، درباره چگونگي تصويب اين لايحه مي گويد: «يكباره ديدم منصور با كليه وزيران كابينه وارد مجلس شدند. تعجب كردم؛ زيرا لوايح موجود اهميتي نداشت كه همه كابينه در جلسه حاضر شوند. پس از لحظاتي، بي مقدمه دكتر ناصر يگانه كه وزير مشاور در امور پارلماني بود، برخاست و با قيد سه فوريت تقاضا كرد اين لايحه در دستور قرار گيرد. غافلگير شدم... بر طبق آيين نامه مجلس، اگر هيئت دولت با قيد فوريت، تقاضاي تغيير دستور جلسه مجلس را مي كرد، مي بايست درباره آن راي گيري شود و اگر تصويب مي شد، دستور جلسه تغيير مي كرد و تقاضاي دولت مقدم بود. راي گرفتم، اكثريت موافقت كردند؛ چون اكثر نمايندگان عضو حزب ايران نوين بودند و به اين ترتيب لايحه مطرح شد». مجلس شوراي ملي بررسي اين لايحه را در دو نوبت چهارساعته انجام داد؛ هشت ساعتي كه پر بود از نطق هاي تند مخالفان پرشمار عليه طرح اين موضوع؛ با اين حال سرانجام از 136راي ماخوذه، لايحه مدنظر با 74 راي موافق و 61 راي مخالف تصويب شد.

در پي تصويب اين لايحه، امام خميني(ره) در روز چهارم آبان 1343 از اقدام رژيم به شدت انتقاد كرد. امام در سخناني كه در حضور جمع كثيري از روحانيون و مردم قم ايراد كرد، گفت: «... عزت ما پايكوب شد، عظمت ايران از بين رفت ، عظمت ارتش ايران را پايكوب كردند. قانوني را به مجلس بردند كه در آن ما را ملحق كردند به پيمان وين كه تمام مستشاران نظامي آمريكا با خانواده هايشان ، با كارمندهاي فني شان، با كارمندان اداري شان ، با خدمه شان از هر جنايتي كه در ايران بكنند، مصون هستند. آقا من اعلام خطر مي كنم ، اي ارتش ايران من اعلام خطر مي كنم ، اي سياسيون ايران من اعلام خطر مي كنم . والله گناهكار است كسي كه فرياد نكند. اي سران اسلام به داد اسلام برسيد. اي علماي نجف به داد اسلام برسيد. اي علماي قم به داد اسلام برسيد». امام افزود: «آمريكا از انگليس بد تر، انگليس از آمريكا بد تر، شوروي از همه بد تر، همه از هم بد تر، همه از هم پليد تر؛ اما امروز سروكار ما با اين خبيث هاست . با آمريكاست . رئيس جمهور آمريكا بداند، اين معنا را كه منفور ترين افراد دنياست پيش ملت ما، تمام گرفتاري ما از اين آمريكاست ، تمام گرفتاري ما از اين اسرائيل است ، اسرائيل هم از آمريكاست». امام همچنين در بيانيه اي كه همان روز صادر كرده بود، تاكيد كرد : «دنيا بداند هر گرفتاري اي كه ملت ايران و ملل مسلمين دارند، از اجانب است ، از آمريكاست . ملل اسلام از اجانب عموما و از آمريكا خصوصا متنفر است». امام در اين بيانيه از كاپيتولاسيون به عنوان «سند بردگي ملت ايران» ياد كرده بود. امام يك هفته پس از سخنراني عليه كاپيتولاسيون بازداشت و به تركيه تبعيد شد؛ اما اين پايان پيامدهاي تصويب لايحه نبود. اول بهمن همان سال حسنعلي منصور، نخست وزير كه تصويب كاپيتولاسيون و تبعيد امام به نام وي ثبت شده بود، از سوي يكي از اعضاي هيئت هاي موتلفه اسلامي به نام محمد بخارايي ترور شد. اين چنين مخالفت با قانون كاپيتولاسيون به يكي از محورهاي اصلي مبارزات و مطالبات انقلابيون تبديل شد و اين قانون سرانجام بعد از سال ها مبارزه و در حالي كه چند ماه از پيروزي انقلاب مي گذشت، در 23 ارديبهشت 1358 بر اساس مصوبه شوراي انقلاب به صورت رسمي و براي هميشه لغو شد.

در بيانيه وزارت خارجه جمهوري اسلامي ايران چنين آمده بود: به پيشنهاد هيئت وزيران دولت موقت جمهوري اسلامي ايران و تصويب شوراي انقلاب اسلامي ، قانون و مصوب 21 مهرماه 1343 راجع به اجازه استفاده مستشاران نظامي امريكا در ايران از مصونيت ها و معافيت هاي قرارداد وين (كاپيتولاسيون ) از تاريخ 58/2/23 لغو شد.

استعمارزدايي از روسيه تا آمريكا


 روزنامه شرق، شماره 3426 به تاريخ 23/2/98، صفحه 6 (سياست)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 5 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله بين المللي آموزش و تحصيل
شماره 2
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است