كمپوست سازي در ايران

ماهنامه دام کشت و صنعت، شماره 112

كمپوست سازي در ايران
كمپوست سازي در ايران

نويسنده: مهندس مسعود مشكي

رشد سريع جمعيت شهرها همراه با توسعه صنايع موجب افزايش مصرف و در نتيجه توليد مواد زايد جامد گرديده است.
    اين موضوع موجب پديد آمدن معضلات بهداشتي و زيست محيطي شديدي به ويژه در كلان شهرهاي بزرگ شده است كه در صورت عدم مديريت صحيح مي تواند بحران هاي عظيمي در جوامع بشري به وجود آورد.
    يكي از روش هاي بسيار موثر در مديريت و خنثي كردن آثار نامطلوب پسمانده ها، تبديل به كمپوست است. تهيه كمپوست از زباله مخلوط با توجه به تركيبات فيزيكي و شيميايي آن موضوع مهمي است كه مي بايست توجه خاصي به آن شود.
    كمپوست سازي مهمترين بخش توليد قارچ خوراكي مي باشد. در واقع هر چه در كيفيت كمپوست سرمايه گذاري شود و در ساخت آن توجه و دقت بيشتري مبذول گردد، به همان نسبت توليد قارچ افزايش مي يابد. در ايران كمپوست سازي را مي توان به سه دسته تقسيم نمود.
    1- كمپوست سازي سنتي
    2- كمپوست سازي مكانيزه
    3- كمپوست سازي مدرن (اروپايي)
    اكنون هر يك از روش هاي كمپوست سازي را مورد نقد و بررسي قرار مي دهيم:
    1 ـ كمپوست سازي سنتي
    اين روش در بيشتر واحدهاي كوچك و برخي واحدهاي متوسط اجرا مي شود. مشكلي كه اين روش دارد، به كارگيري نيروي انساني بيشتر و پايين بودن كيفيت كمپوست است، زيرا در فاز اول كمپوست سازي، اختلاط به وسيله تراكتور بيل دار صورت مي گيرد و سپس كارگران با چهارشاخ كمپوست را قالب مي زنند. با اين عمليات نمي توان اختلاط خوبي به دست آورد (Mix) و در پايان براي پر كردن تونل پاستوريزه نيز، كارگران با چهارشاخ، كمپوست را به داخل تونل مي ريزند. اشكالي كه در اين مرحله به وجود مي آيد اين است كه تكه هايي از كمپوست فشرده مي ماند، لذا در حين سيركولاسيون هوا در تونل، قسمت هاي فشرده از سيركولاسيون هوا بي بهره بوده و در پايان دوره پاستوريزه كمپوست هاي متراكم فاقد تراموفيل مي گردند. تجربه نشان داده كه به روش سنتي مي توان حدود 12 الي 16 درصد قارچ برداشت كرد. نتيجه مي گيريم كه روش سنتي به هيچ وجه اقتصادي نيست.
    2 ـ كمپوست سازي مكانيزه
    اين روش در بيشتر واحدهاي متوسط و برخي واحدهاي بزرگ قارچ كاري متداول گرديده است.
    يعني مراحل فاز يك را با ماشين آلاتي نظير: ميكسر، ترنر، تونل پركن و يا ماشين كمپوست سه كاره انجام مي دهند. همچنين در فاز دو براي كشت كمپوست از دستگاه كيسه پركن يك قلو يا دوقلو استفاده مي كنند.
    روش مكانيزه براي توليدكننده دو مزيت عمده دارد. اول اينكه هزينه كارگري، به ميزان چشمگيري كاهش يافته و ثانيا كيفيت كمپوست افزايش قابل ملاحظه اي مي يابد. زيرا در روش مكانيزه اشكالات سنتي برطرف شده و با تجارت به دست آمده با اين روش مي توان حدود 25 الي 30 درصد قارچ به دست آورد.
    3 ـ كمپوست سازي بسيار مدرن اروپايي
    در اين روش كليه عمليات در فضاي بسته (indoor) و به وسيله ماشين آلات پيشرفته صورت مي گيرد. به طور اختصار در فاز يك، ابتدا مواد اوليه به وسيله ميكس لاين ساخته شده و بلافاصله داخل بونكر مي گردد. (Bunker) و پس از جابه جايي هاي مرحله بونكر، كمپوست را به داخل تونل پاستوريزه مي برند و سپس به تونل هاي اسپاون ران منتقل مي گردد. يعني فاز سوم را نيز در بخش كمپوست سازي طي مي كند.
    در تمام مراحل از ماشين آلات پيشرفته اي نظير ميكس لاين، فيلينگ كاست، وينچ و نوار نقاله استفاده مي شود. و بلوك ماشين، كمپوست را به صورت بلوك توليد و سپس براي مصرف بارگيري مي نمايد. با اين روش كمپوست خوب و باكيفيت توليد مي شود، اما نياز به سرمايه گذاري كلان و براي راه اندازي و نگهداري ماشين آلات مذكور نياز به تكنسين ها و متخصصين ماهر دارد.
    خوشبختانه طي سال هاي اخير در ايران نيز احداث كارخانه هاي كمپوست از 2 واحد به بيش از 20 واحد رسيده كه اين امر نشان دهنده درك مسوولين و مديران به مقوله محيط زيست و توسعه پايدار در كنار صرفه هاي اقتصادي و جنبه اشتغال زايي در كشور مي باشد. يكي از كارخانه هاي توليد كمپوست در ايران كارخانه كمپوست سازي آريا در استان قزوين مي باشد كه با روش بسيار مدرن اداره مي شود.

     □

مشاهده فهرست مطالب شماره 112