آرشیو یک‌شنبه ۲۳ آبان ۱۳۸۹، شماره ۱۱۱۲
برعکس
۱۵

گفت وگو با هنگامه گلستان درباره نمایشگاه کاوه گلستان

می خواهم فکر و حس کاوه نسبت به مردم ترویج شود

پیام برازجانی

هنگامه گلستان همسر کاوه گلستان عکاس و فیلمبردار ایرانی است که در 13 فروردین 1382 هنگام انجام ماموریت تصویربرداری برای شبکه خبری بی بی سی در خط مقدم جنگ در شهر مرزی کفری در 130 کیلومتری کرکوک در عراق که تحت کنترل اتحاد میهنی کردستان بود، بر اثر انفجار مین کشته شد. بعد از سال ها که کاوه گلستان عکاسی را کنار گذاشته بود و پس از این هفت سال که از کشته شدن او می گذرد نمایشگاه عکسی با عنوان «توانا بود هر که دانا بود» که منتخبی است از عکس های مجموعه بچه های مدرسه او در گالری «شماره6» در تهران برگزار شده است. این نمایشگاه تا فردا 24 آبان ماه ادامه دارد. به همین منظور گفت وگویی با همسر او انجام دادیم که از نظر می گذرد. قبل از این گفت و گو ده چمنی مدیر گالری 6 درباره این نمایشگاه اشاره کرد: این نمایشگاه مانند نمایشگاه قبلی این گالری بازدید کننده بسیاری داشته است. اتفاقی بی نظیر در حوزه عکاسی در کشور بوده است چون بعد از سی و اندی سال که کاوه گلستان نمایشگاه انفرادی نداشته، برگزار شده است و روزانه بازدیدکننده زیادی که شامل اقشار فرهنگی و دانشجویان می شود، دارد ولی ظاهرا و متاسفانه جامعه متمول هیچ علاقه ای به نمایشگاه های عکاسی خوب ندارد و فقط قشر دانشجو و فرهنگی حضور پیدا می کنند که توان خرید آثار را ندارند. هنوز کاری از این نمایشگاه فروش نرفته است و بسیار متعجبم که در این نمایشگاه هیچ اثری از کاوه گلستانی که دیگر بین ما نیست از سوی هیچ کلکسیونری خریداری نشده است.

وی ادامه داد: پیش زمینه این نمایشگاه به نمایشگاه گذشته این گالری مربوط می شود؛ نمایشگاهی با عنوان تداوم که شامل آثاری از 23 نفر از عکاسان مشهور بود و تصمیم داریم پروژه های دیده نشده این عکاسان را منتخب کنیم و به نمایش بگذاریم. همچنین این آثار و این نمایشگاه تماما از سوی خانم هنگامه گلستان انتخاب شده است.

-ممکن است درباره این نمایشگاه و آثار آن توضیح دهید و اینکه آیا تا به حال این آثار در جایی به نمایش درآمده یا منتشر شده بود؟

این آثار توسط کاوه در سال 51 عکاسی شده است. آن موقع کاوه در مجله ای برای کودکان کار می کرد به نام پیک در نوجوان یا کودک که دقیق یادم نیست که برای انتشارات فرانکلین بود. انتشارات فرانکلین آن موقع کتب درسی را منتشر می کرد و خواسته بودند کاوه به چندین منطقه با تنوع آب و هوایی متفاوت برود، مثل قزوین و کاشان، تا آنها ببینند این کتاب هایی که چاپ می کنند برای چه کسانی است و این بچه هایی که این کتاب ها را می خوانند در چه وضعیتی زندگی می کنند. ما با هم به یک مسافرت طولانی به اصفهان و کاشان و قزوین که شامل روستاهای دورافتاده می شد رفتیم و عکس هایی گرفتیم. چون مجموعه آثار قابل توجه شده بود و مجموعه خوبی از آب درآمده بود نمایشگاهی را نیز در گالری سیحون برگزار کردیم.

- همین عکس ها بود؟

همین عکس ها بود، عنوان نمایشگاه هم همین «توانا بود هر که دانا بود» بود که قدیم ها روی تمام کتاب های درسی نوشته می شد. این نمایشگاه اواخر سال 51 یا شاید اوایل سال 52 بود.

- به غیر از آن نمایشگاه از عکس ها استفاده دیگری هم شده بود؟

بله، چند روز پیش که داشتم آرشیومان را نگاه می کردم، دیدم مجله های زیادی هم در آن زمان این عکس ها را منتشر کرده بودند.

- این مجموعه شامل همین تعداد عکس است یا اینکه در این نمایشگاه منتخبی به نمایش درآمده است؟

تعداد آثار بیشتر است. آن زمان در گالری سیحون عکس های بیشتری به نمایش درآمده بود ولی اینجا به دلیل محدودیت جا و درخواست گالری 30 قطعه عکس را به نمایش گذاشتیم.

- علت برگزاری این نمایشگاه چه بود؟

قبل از این نمایشگاه یک نمایشگاه گروهی برگزار شده بود که در آن کاوه هم عکس داشت و مسوول این گالری به من پیشنهاد یک نمایشگاه انفرادی برای کاوه داد و من هم استقبال کردم.

- در این شش هفت سال این چندمین نمایشگاهی است که از آثار کاوه برگزار شده است؟

در ایران به غیر از این نمایشگاه یک نمایشگاه دیگر بوده در خانه هنرمندان از مجموعه روسپی و کارگر و بقیه نمایشگاه هایی که برگزار شده است هیچ کدام انفرادی نبوده است. اما در لندن و اسکاتلند و هلند و برلین هم نمایشگاه های زیادی از آثار کاوه برگزار شده است. در سال گذشته حدودا پنج نمایشگاه از آثار کاوه در تمام بریتانیا برگزار شد.

- علت این نمایشگاه ها چه بوده است؟

اولین دلیل این نمایشگاه ها وجود دانشگاهی در یکی از شهرهای اسکاتلند است که به تازگی بخشی به نام ایرانشناسی راه انداخته اند که دعوتی از ما داشتند که نمایشگاهی از عکس های انقلاب کاوه برگزار کنیم. نکته جالب این نمایشگاه بچه هایی بودند که تا به حال انقلاب را ندیده بودند. پس از اینکه این نمایشگاه در اسکاتلند برگزار شد در دانشکده اقتصاد لندن هم تکرار شد. بعد از آن هم در ساختمان بی بی سی برگزار شد. سالی یک بار این ساختمان برای دیدن عموم باز می شود که آن زمان را وقت مناسبی تشخیص دادند تا نمایشگاهی از آثار کاوه برگزار شود.

- برنامه ای برای نمایش همان آثار در ایران ندارید؟

کتاب کاوه درآمده است و ما داریم سعی می کنیم کتاب کاوه را به فارسی منتشر کنیم و بعد از انتشار ان شاءالله سعی می کنیم به نمایش هم بگذاریم.

- عکس های این نمایشگاه را چگونه انتخاب کردید؟

من همیشه عکس های کاوه را بر اساس منتخبی که خود او از آثارش داشت انتخاب می کنم. همیشه عکس هایی بود که کاوه آنها را خیلی دوست داشت و برایش نامی هم انتخاب می کرد. من در انتخاب به آنها توجه می کنم. البته چند تا هم انتخاب کردم که کسی تا به حال آنها را ندیده باشد.

- استقبال از نمایشگاه را چگونه ارزیابی می کنید؟

البته من به غیر از روز افتتاح روز دیگری نبودم اما غالبا دانشجویان و جوانان به نمایشگاه آمده اند.

- شما می دانید ایشان سال های متمادی تدریس می کردند و طرفداران بسیار زیادی در بین دانشجویان و جوانان دارند. بعد از مرگ ایشان چند سالی مسابقه ای با نام ایشان برگزار می شد که طرفداران و شرکت کنندگان زیادی هم داشت اما به دلایلی متوقف شد. به نظر می رسید بعد از آن اتفاق ایده ای جدید وجود خواهد داشت. شما برنامه ای در ذهن داشتید یا فقط خواستید آن مسابقه نباشد؟

همان طور که گفتید آن مسابقه به علت هایی درست کار نمی کرد. بنابراین ما سعی کردیم آن را متوقف کنیم و آن طوری که خودمان می خواهیم انجامش دهیم. جایگزین آن مسابقه شروع کردم نمایشگاه گذاشتم و کتاب کاوه را منتشر کردم. همین طور در نظر داریم یک سایتی راه اندازی کنیم که همزمان با آن جایزه کاوه را نیز برگزار کنیم. من اصولا زیاد با جایزه و اینکه کسی اول یا آخر شود موافق نیستم و ترجیح می دهم جایزه غیررقابتی باشد. دلم می خواهد شامل کسانی که به سبک کاوه عکاسی می کنند یا به او علاقه دارند، باشد. ترجیح می دهم فکر کاوه و حسی که نسبت به مردم داشت ترویج شود. با راه اندازی سایت کاوه در آینده مسابقه را هم برگزار می کنیم.

-گمان نمی کنید زمان زیادی فاصله افتاده است؟

همین طور است. در ابتدا من سعی کردم از همه کمک بگیرم که درست از آب درنیامد. اما حالابا کسانی مساله را جلو می برم که حسی به کاوه داشته و به او علاقه ای داشته باشند.

-کتاب از چه عکس هایی تشکیل شده است؟

یک بخش همان مجموعه روسپی و کارگر و مجنون است که قبل از انقلاب در دانشگاه تهران نمایشگاهی هم از آن گذاشته بودیم و ساواک آن را جمع کرده بود که کاوه همیشه می گفت مردم در روزهای انقلاب از این عکس ها مرا می شناختند و به من کمک می کردند تا عکاسی کنم و بخش دیگری هم مربوط به عکس های انقلاب و جنگ و مسائلی مانند کردستان می شود.

- بعد از جنگ ایشان دیگر خیلی عکاسی نکردند؟

جنگ که تمام شد تقریبا دیگر کار عکاسی او تمام شد. البته دوربین داشت و عکاسی می کرد یا حتی در فیلم هایی هم که می ساخت همیشه به اینکه چه عکس هایی در آن فیلم هست اشاره می کرد. بعد از جنگ شروع کرد با تلویزیون آسوشیتدپرس که با کاوه راه اندازی شده بود کار کرد و بعد هم با بی بی سی که باز هم دفتری در تهران نداشت شروع کرد.

- این عبور از عکاسی به فیلمبرداری علت خاصی داشت، با اینکه خیلی به عکاسی علاقه داشتند؟

خودش اصلا گمان نمی کرد که عکاسی را رها کرده است. می گفت این ادامه عکاسی است و چون عکاسی کند پیش می رود و فیلم در کار خبر سرعت بیشتری دارد و زودتر منتشر می شود من این کار را می کنم. علاقه اصلی کاوه در اصل سرعت بود و مرگش هم حتی برای همین سرعتش بود چون سریع از ماشین پرید بیرون و آنهایی که در ماشین بودند هیچ اتفاقی برایشان نیفتاد. دائما گمان می کرد فیلم زودتر منتشر می شود و بیننده بیشتری هم دارد. این تنها علت این کار بود.

- در این مدت مجموعه یا عکس خاصی هم کار کرده بودند؟

نه تمام انرژی خودش را روی همان گزارش هایی گذاشته بود که برای تلویزیون هایی که با آنها کار می کرد، می گرفت.

- بعد از دو مجموعه ای که تا به حال به نمایش درآمده آیا مجموعه های دیگری هم هست که در آینده به نمایش درآیند؟

تصمیم دارم تمام عکس هایش را به تناوب منتشر کنم و به نمایش بگذارم. مثلا مجموعه های خوبی مانند کارگران کارخانه ها، کارگران معدن، کشاورزان و مجموعه ای از هنرهایی که در ایران در حال از بین رفتن بود و دیگر عکس هایی که دارد.

- معمولا در مورد کسانی که مانند کاوه مشهور و موثر بوده اند از طرف دولت ها یا مجموعه های بزرگ تمایلی برای انتشار و معرفی بیشتر آثار آنها وجود دارد، آیا برای ایشان هم این اتفاق افتاده است؟

همیشه ما بودیم که پیشنهاددهنده بودیم. حتی در قدیم هم همین طور بود. کاوه کاری را که علاقه داشت اصرار می کرد و انجام می داد اما شاید من بعد از او به اندازه کافی اصرار نکردم. البته گاهی اوقات بنا بر مناسبت های متفاوت سراغم می آیند.

- اشاره کردید به راه اندازی سایت کاوه. در وب سایت چه مطالبی قرار است منتشر شود؟

در ابتدا سایتی برای کاوه راه اندازی کردیم تا کسانی که می خواهند بدانند کاوه کیست در تمام جهان به آن مراجعه کنند. بعد چون اشکالات متعددی در کار پیدا شد ادامه پیدا نکرد. الان در حال بازسازی آن هستیم. روی سایت در ابتدا با انتشار کارها و آثار دیگر کاوه و مطالب درباره او شروع خواهیم کرد. بعد هم اگر ادامه یافت کارهای بیشتری از کاوه و جریان جایزه را هم انجام خواهیم داد. حتی علاقه دارم از این امکانی که من نیمی از سال در ایران و نیمی دیگر در انگلیس هستم بهره برداری کنم تا ارتباط بین عکاسان و گالری ها برقرار کنم و مانند مرکزی باشد که بتواند به عکاسان و روابط آنها کمک کند.