آرشیو دو‌شنبه ۱۵ آذر ۱۳۹۵، شماره ۳۶۸۶
جهان
۱۱
نگاه روز

دستورکارهای جدید فرماندهی ارتش پاکستان

دکتر مصطفی زندیه (کارشناس ارشد مسائل جنوب آسیا)

سه شنبه هفته گذشته ژنرال راحیل شریف، فرمانده ارتش سابق در مراسمی که در مقر ارتش در راولپندی برگزار شد سکان ارتش پاکستان را به ژنرال قمر باجوا تحویل داد. با نگاهی اجمالی به عملکرد ژنرال راحیل شریف مشاهده می شود که وی در داخل پاکستان با نگاهی یکسان در برخورد با گروه های تروریستی مختلف توانست بر موضوع تمایز میان تروریست خوب و تروریست بد مهر باطل بزند. شایان ذکر است گروه های تروریستی همچون لشگر جهنگوی، تحریک طالبان پاکستان و شاخه نظامی حزب جنبش قومی متحده (MQM) درطول حداقل 16 سال گذشته در بسیاری از رویدادهای تلخ این کشور فعال مایشاء بودند. برخی تحلیل گران مسائل پاکستان مدعی هستند ژنرال راحیل شریف تلاش بسیاری کرد تا در ارتباط با افغانستان، طالبان این کشور را پای میز مذاکره بکشاند اما نتیجه اقدامات او در این خصوص به ویژه از نظر دولت افغانستان بسیار ناامیدکننده بود و ژنرال راحیل شریف درشرایطی بازنشسته شد که روابط پاکستان با افغانستان به پایین ترین سطح خود رسید. همچنین سیاست هندی ژنرال راحیل شریف نیز نتوانست قاعده بازی با حاصل جمع جبری صفر را بشکند و روابط پاکستان با هند را متحول کند. با این حال دریک ارزیابی واقع بینانه به نظر می رسد عملکرد ژنرال راحیل شریف در دو حوزه به طور مشخص برای پاکستان و سروسامان دادن به اوضاع عمومی داخلی این کشور دستاوردهای محسوسی داشته است: مبارزه با تروریسم و اجرای برنامه ملی اقدام موسوم به NAP و سروسامان دادن به اوضاع ایالت سند به خصوص کاهش خشونت های سیاسی و اجتماعی شهر کراچی و خاتمه دادن به فعالیت های خشونت بار شاخه نظامی حزب جنبش قومی متحده (MQM). از سوی دیگر ژنرال قمر باجوا، فرمانده جدید ارتش پاکستان نیز در نخستین بیانیه خود خاطرنشان کرد که اوضاع در خط کنترل مرزی موسوم به LOC به زودی بهبود خواهد یافت. وی تصریح کرد مسوولیت سنگینی به وی محول شده است. فرمانده جدید ارتش پاکستان از رسانه های جمعی خواست تا روحیه ارتش را بالابرده و از سخنان ناامیدکننده اجتناب کنند. همچنین زبیر محمود حیات، جایگزین ژنرال راشد محمود، رییس ستاد مشترک ارتش شد. به باور تحلیلگران محلی، خروجی این جایگزینی ها باید به هماهنگی سیاسی- نظامی و استحکام دموکراسی منجر شود. گفتنی است در ارتباط با نقش آفرینی نهاد ارتش در صحنه سیاسی پاکستان، همواره دو دیدگاه کلی وجود داشته است: راستگرایان و چپگرایان.

راستگرایان| طرفدار نقش آفرینی هرچه بیشتر ارتش درصحنه سیاسی این کشور هستند. از این رو طرفداران این نگرش با توجه به عملکرد متفاوت و متمایز ژنرال راحیل شریف نسبت به اسلافش در حوزه افکار عمومی بر موضوع ضرورت تمدید دوره فرماندهی وی دامن می زدند.

چپگرایان| طرفداران این نگرش به طور عمده بر ضرورت تفکیک بخش نظامی از بخش سیاسی حاکمیت تاکید داشته و بر عدم دخالت ارتش در حوزه هایی مانند روابط خارجی اصرار دارند. چپگرایان همچنین معتقدند ارتش باید صرفا به نقش آفرینی در حوزه حرفه ای خود بپردازد و راز ثبات سیاسی در پاکستان را روابط متوازن میان دولت مرکزی و نهاد ارتش می دانند. به باورآنان هرگونه اختلال دراین عرصه می تواند نظام سیاسی دموکراسی در پاکستان را با مشکل و خطر مواجه سازد. از سوی دیگر هم راستگرایان و هم چپگرایان موضوعاتی مانند تروریسم و افراط گرایی، تهدیدات هند، انجام عملیات پاک سازی اشرار سیاسی و اجتماعی در کراچی، روابط با افغانستان و امریکا، تنظیم روابط نظامیان و غیرنظامیان را از جمله مولفه های پیش روی فرمانده جدید ارتش پاکستان ارزیابی کرده اند. در عین حال موضوعی که به نظر می رسد از نظر چپگرایان بسیار مهم تلقی شده است این است که بخش عمده ای از مشکلات پیش روی پاکستان به دلیل کارکرد و روایت غالب ارتش در همه عرصه های این کشور است و تا این وضعیت اصلاح نشود، مشکلات موجود حل نخواهد شد. از نظر چپگرایان ظرفیت های ارتش و نقش آفرینی این نهاد نظامی باید در راستای تقویت دموکراسی در پاکستان باشد. این در شرایطی است که به باور این تحلیلگران، ارتش، در طی حداقل سه دهه گذشته به طور مستقیم یا غیرمستقیم در اداره دولت مرکزی نقش آفرینی کرده است. در این چارچوب، تروریسم، افراط گرایی، فرقه گرایی، دموکراسی شکننده، روابط خارجی ضعیف و انزوای منطقه ای محصول چنین شرایطی است که نقش ارتش در آن کاملاواضح و روشن است. بر این اساس چپگرایان عمده ترین وظیفه فرمانده جدید ارتش را کمک به تغییر این نگرش عمومی دانسته اند که در طول سه دهه گذشته در جامعه و ساختار سیاسی این کشور تعمیق یافته است.