آرشیو شنبه ۹ تیر ۱۳۹۷، شماره ۴۱۲۲
ورزش
۹
روایت

فوتبال در زندگی آلبر کامو

زینب کاظم خواه

توی کوچه بازی کردن عادتش بود، در کرانه دریای مدیترانه با بچه های عرب و فرانسوی، با کفش هایی کهنه، دنبال توپ دست سازی که با پارچه درست کرده بودند می دوید و می دوید. آنقدر این بازی را دوست داشت که هر جا در خیابان فوتبال بازی می کردند بدون تردید بازی کردن را قبول می کرد. کودکی که عاشق فوتبال بود و شاید هم رویایش این بود که فوتبالیست خوبی می شود. تا این جای نوشته به نظر می رسد که داریم درباره فوتبالیستی اسطوره حرف می زنیم اما آن کودک عاشق فوتبال، اسطوره فوتبال نشد، بلکه در دنیای ادبیات سری میان سرها درآورد. آلبر کامو را می گوییم: نویسنده و فیلسوف معروف فرانسوی که کودکی سختی در الجزایر داشت. او گرچه نتوانست در نهایت فوتبالیست شود اما شور فوتبال دست از سرش بر نداشت تا جایی که یکی از جملات معروف او در زمینه فوتبال ماندگار شد: «تمام آنچه را که درباره اخلاق و تعهدات می دانم از فوتبال یاد گرفته ام.»

کامو در محیطی سرد و بی تفاوتی اطرافیانش بزرگ شد، وقتی برای نخستین مرتبه خون سرفه می کند، واکنشی بی تفاوت از سوی مادرش دارد، او حتی بعدش هم علاقه ای به بیماری پسرش نشان نمی دهد.

«کودک الجزایری در فقر مطلق بزرگ می شود، همراه با مادربزرگ و مادرش در آپارتمانی کوچک و اجاره ای زندگی می کرد. آپارتمانی با سه اتاق خالی و دوغاب آهک زده شده، بدون هیچ وسیله راحتی، یک میز ناهارخوری، یک رومیزی مشمعی و پنج صندلی.» این تمام زندگی آلبر کامو در کودکی اش بود، کودکی که برای بازی فوتبال جان می داد. او در میدان تفریح و ورزش و در عرصه فوتبال پادشاهی می کرد، بازی ای که مادربزرگ سخت گیرش او را از آن منع کرده بود، اما با این وجود او بی توجه بازی می کرد. ممنوعیت در کتاب کودکی او جایی نداشت و به خاطر عشقش به این بازی، شلاق های بعدش را به جان می خرید. مادربزرگ برایش کفش هایی ساق دار می خرید و برای اینکه عمر کفش ها بیشتر شود. می داد تختش را میخ های چوبی بکوبند: این کار باعث می شد عمر کفش بیشتر شود و اما در عین حال میخ ها بعد از هر بازی زودتر ساییده شوند. مادربزرگ سخت گیر هر شب کف کفش ها را وارسی می کرد، مثل اسبی که نعل هایش هر شب وارسی می شد و اگر اثری از ساییدگی بود، شلاق در انتظار آلبر کوچک بود.

14 ساله بود که دروازه بان تیم فوتبال مدرسه اش شد و راهش را آنقدر ادامه داد تا اولین لخته های خون را در سرفه اش دید، می توان تصور کرد که کاموی پوچگرا با دیدن آن لخته ها چه حالی داشته است. «اولین لخته های خون را دید احساس پوچی سراغش آمد و بیماری ریوی دنیا را برای آلبر کامویی که شاید دوست داشت فوتبالیست شود منهدم کرد.» بازی ای که قرار بود عشق سال های بسیار باشد. خودش در کتاب «آدم اول» برای اولین بار درباره عشقش به فوتبال نوشته است: کتابی که دست نوشته های ناقص آن بعد از مرگ تراژیکش،یعنی تصادف با اتومبیل، پیدا و منتشر شد.

او آنقدر عاشق فوتبال بود که زنگ های تفریح فکر شکم گرسنه اش نبود، «همراه با دلدادگان فوتبال دوان دوان به حیاط سیمانی می رفتند. دو تیم حیاط را بین خود تقسیم می کردند. دروازه بان ها در دو انتهای حیاط بین ستون ها می ایستادند و یک توپ گنده اسفنجی را وسط می کاشتند. داور نداشتند و از همان ضربه اول فریادها و دویدن ها شروع می شد... او برای آنکه از درخت ها و حریفان یکی پس از دیگری رد شود، دیوانه وار پا به توپ می زد، احساس می کرد که پادشاه آن میدان و سلطان زندگی است. وقتی زنگ پایان تفریح و شروع کلاس را می زدند راستی راستی از آسمان به زمین می آمد. روی کف سیمانی می ایستاد و نفس نفس می زد و عرق می ریخت از اینکه ساعت ها اینقدر کوتاه است به غیظ می آمد. بعد کف کفشش را بررسی می کرد ببیند که چقدر ساییده شده، اگر معلوم نبود خیالش راحت می شد اما اگر ساییدگی معلوم بود تمام کلاس بعدی دلهره داشت و می دانست که چه چیز در خانه در انتظارش است.»

او بعدها در تیم دانشگاهش یعنی «راسینگ اونیورزیتر آلژیر» یا «ار. او. آ» بازی کرد: تیمی که در دهه سی یکی از قدرتمندترین تیم های الجزایر بود. این تیم سه بار در آن سال ها قهرمان آفریقای شمالی شد، اما بیماری سل او دیگر کار را به جایی رسانده بود که کامو مجبور شد عطای بازی فوتبال را به لقایش ببخشد.

خودش درباره تجربیاتش در فوتبال به خصوص در پست دروازه بانی گفته بود: «خیلی زود یاد گرفتم که توپ هیچگاه از طرفی که فکر می کنید نمی آید و این درس، در زندگی ام- به خصوص در پاریس که هیچ کس با دیگری رو راست نیست – خیلی به دردم خورد.»

این عشق به فوتبال در او آنقدر زیاد بود که یک بار در جواب یکی از دوستانش که از او پرسیده بود میان فوتبال و تئاتر کدام را انتخاب می کند گفته بود «فوتبال!» اما بیماری سل راهش را بست، بعد از غش کردن در زمین فوتبال، دروازه بان تیم جوانان دیگر نتوانست به زمین برگردد و شد تماشاگری مشتاق که فقط می توانست از روی سکوها فوتبال را تماشا کند و حالا از این جا به بعد عشقش در ادبیات و فلسفه را دنبال می کرد. ولادیمیر ناباکوف جمله ای درباره فوتبال دارد او گفته بود: «دروازه بان عقاب تنهایی است، مرد اسرار آمیزی که آخرین مدافع است.»

پسربچه الجزایری فقیری که میان پسربچه های عرب و فرانسوی با توپ دست ساز ژنده کودکی اش را در زمین های فوتبال گذراند بازی فوتبال برایش ماجراجویی جمعی بود. عقاب تنهای اسرارآمیزی که یکه و تنها در دروازه می ایستاد و هیچگاه توپ از طرفی که فکر می کرد، نمی آمد.

آلبر کامو در کودکی برای بازی فوتبال جان می داد. در میدان تفریح و ورزش و در عرصه فوتبال پادشاهی می کرد، بازی ای که مادربزرگ سخت گیرش او را از آن منع کرده بود، اما با این وجود او بی توجه بازی می کرد. ممنوعیت در کتاب کودکی او جایی نداشت و به خاطر عشقش به این بازی، شلاق های بعدش را به جان می خرید. او بعدها در تیم دانشگاهش یعنی «راسینگ اونیورزیتر آلژیر» یا «ار. او. آ» بازی کرد: تیمی که در دهه سی یکی از قدرتمندترین تیم های الجزایر بود.