آرشیو سه‌شنبه ۲۲ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۴۶۷۹
دنیا
۴

در یمن چه خبر است؟

همکاری امارات و عربستان علیه اخوان یمن

دنیای اقتصاد : وزیر کشور دولت مستعفی یمن اعلام کرد که امارات متحده عربی پیروز میدان درگیری در شهر بندری و جنوبی عدن شده است آن هم یک روز پس از آنکه جدایی طلبان جنوبی که مورد حمایت امارات متحده عربی هستند تقریبا کنترل تمام مراکز نظامی، دولتی و کاخ ریاست جمهوری را در دست گرفتند. احمد المیسری، وزیر کشور مستعفی یمن، در پستی توییتری نوشت: «ما به شکست اعتراف می کنیم و به امارات بابت این پیروزی تبریک می گوییم... اما این آخرین نبرد ما نخواهد بود.» محمد العطاب، گزارشگر الجزیره که از صنعا گزارش می داد هم نوشت: المیسری دولت عبدربه منصور هادی را مقصر اعلام کرده و «سکوت» دولت عربستان را در مورد اتفاقاتی که در چند روز اخیر در عدن روی داده را مشکوک خواند. المیسری گفت: «در سایه سکوت دولت عربستان، اماراتی ها ما را ذبح کردند.»

روز شنبه 19 مردادماه، گروهی شبه نظامی با عنوان «قوات الحزام الامنی»- موسوم به «کمربند امنیتی» که متحد «شورای انتقالی جنوب» (STC) تحت حمایت امارات و به دنبال جدایی از جنوب است- کنترل بخش های مختلف عدن را به دست گرفت. سرتیپ «عیدروس قاسم عبدالعزیز الزبیدی»، رهبر شورای انتقالی جنوب، روز یکشنبه در یک برنامه تلویزیونی اعلام کرد که این شورا متعهد به آتش بسی است که از سوی عربستان اعلام شده و افزود که جدایی طلبان خواهان حضور در نشستی بودند که یک روز قبل تر ریاض خواستار برگزاری آن شده بود. او افزود که نیروهایش در کنار امارات و عربستان علیه حوثی ها همچنان خواهند جنگید. از زمانی که حوثی ها کنترل صنعا را در اواخر 2014 به دست گرفتند، عدن اقامتگاه موقت دولت هادی بوده است. پس از آن و در سال 2015 بود که ائتلاف عربی به رهبری عربستان و در حمایت از هادی وارد باتلاق یمن شد.

گزارشگر الجزیره می افزاید: این درگیری ها روز چهارشنبه 16 مردادماه شروع شد؛ زمانی که نیروهای وفادار به STC پس از درخواست وزیر سابق کابینه «هانی بن برک» که به عنوان قائم مقام این شورا فعال بود، برای «سرنگونی» دولت هادی تلاش سختی را برای ورود به کاخ ریاست جمهوری در عدن آغاز کردند. سازمان ملل یکشنبه 20 مردادماه اعلام کرد، این درگیری بیش از 50 کشته و 260 زخمی بر جای گذاشت. به نوشته المیسری، حدود 400 خودروی زرهی که از سوی امارات تامین شده بودند حملاتی را علیه نیروهای برک در عدن آغاز کردند. المیسری در مجموعه توییت هایی نوشت که سکوت دفتر ریاست جمهوری یمن با توجه به این حوادث «مشکوک» است. او همچنین در پستی ویدئویی اعلام کرد: «سکوت 4 روزه عربستان قابل قبول نیست آن هم درحالی که شریک ما در ائتلاف درحال سلاخی ما بود. ما به زودی با شما روی زمین روبه رو خواهیم شد.» منصور هادی هم اکنون در عربستان به سر می برد. با این حال، مقام هایی از دولت هادی، «شورای انتقالی جنوب» را به انجام کودتا متهم و این شورا را به همراه امارات «مسوول کامل» ماجرا اعلام کردند.

«بن هوبارد» و «سعید البطاطی» در گزارش 10 اوت برای نیویورک تایمز نوشتند: جدایی طلبان یمنی بخش اعظم شهر جنوبی عدن را روز شنبه تسخیر کردند و این ضربه ای مهم به دولت منصور هادی و تلاش های دولت عربستان برای بازگرداندن او به یمن است. از دست دادن عدن یعنی اینکه دولت یمن دیگر هیچ رد و نشانی در این دو بخش از کشور و شهرهای مهم ندارد هرچند به لحاظ بین المللی مورد شناسایی قرار گرفته باشد. این می تواند تلاش های بین المللی برای برقراری توافق صلح را دشوارتر کرده و نبردی را که بدترین بحران بشری در جهان است تشدید کند. خشونت میان مبارزان جدایی طلب و نیروهای وفادار به منصور هادی که در عربستان مستقر است اوایل همین هفته شروع شد. «نزار هیثم»، سخنگوی جدایی طلبانی که به «شورای انتقالی جنوب» معروفند گفت: جدایی طلبان پایگاه نظامی عدن و کاخ ریاست جمهوری را تسخیر کردند. وزارت خارجه یمن این اقدام را «کودتایی علیه سازمان های دولتی مشروع» اعلام کرد.

به نوشته «هوبارد- البطاطی»، نبرد در عدن این دو نیروی متحد [عربستان و امارات] را رودرروی هم قرار داده است هرچند جدایی طلبان و وفاداران به هادی هر دو علیه حوثی ها هستند. آنچه اوضاع را بدتر می سازد این است که سعودی ها از نیروهای هادی پشتیبانی می کنند اما اماراتی ها مدافع جدایی طلبان هستند. امارات متحده عربی در جنوب یمن قدرت دارد؛ جایی که این کشور از حمایت 90هزار شبه نظامی متحد خود برخوردار است. امارات متحده عربی که اخیرا از ائتلاف عربی جدا شده و خروج نیروهای خود از یمن را آغاز کرده است، ظاهرا اینک تمایل بیشتری برای امنیت بخشیدن به مصالح خود در جنوب یمن نشان می دهد. عربستان سعودی به عملیات جدایی طلبان در یمن واکنش نشان داده و خواستار برقراری سریع آتش بس و عقب نشینی آنها از مواضع به تسخیر درآمده شده بود.

فروپاشی ائتلاف دولت یمن تلاش های صلح آمیز بین المللی را دشوارتر خواهد کرد. تلاش های بین المللی به دنبال بازگرداندن هادی به صنعا است. با این حال، نیروهای ائتلاف روز شنبه خواستار آتش بس فوری شدند. نیویورک تایمز به نقل از خبرگزاری عربستان (SPA) می نویسد که یک مقام سعودی هشدار داد که اگر کسی از این آتش بس تخطی ورزد پاسخش زور نظامی خواهد بود. وزارت خارجه عربستان هم روز شنبه در بیانیه ای اعلام کرد که تحولات عدن را «با نهایت نگرانی» دنبال می کند و از تمام طرف های درگیر خواست تا در ریاض با هم دیدار کنند. عیدروس، رئیس شورای انتقالی جنوب، به فرماندهی ائتلاف عربی در عدن اطلاع داد به تمام خواسته های ائتلاف از جمله عقب نشینی از مواضعی که در کنترل دارد پایبند خواهد بود و دعوت پادشاهی عربستان سعودی برای نشست شورای انتقالی و دولت قانونی یمن در ریاض را پذیرفته است.  نیویورک تایمز همچنین در گزارشی به نقل از آسوشیتدپرس نوشت که سعودی ها، نظامیان حوثی در شمال را تهدیدی برای امنیت ملی خود می بینند زیرا آنها حملاتی علیه سعودی ها در خاک این کشور انجام داده اند. درحالی که امارات که به تازگی در حال خروج نیروهایش از یمن است به دنبال تضمین منافع خود در جنوب است که راه تجاری مهمی محسوب می شود و آفریقا را به آسیا پیوند می دهد.

ریشه درگیری ها در کجاست؟

نقطه کانونی درگیری های چند روز اخیر در یمن به گروهی برمی گردد که «التجمع الیمنی للاصلاح‎» یا به طور مختصر «الاصلاح» خوانده می شود. این گروه ریشه های اخوانی دارد. واشنگتن پست در گزارشی به قلم «سودارسن رگاون»، «کریم فهیم» و «علی المجاهد» در تاریخ 11 اوت نوشت: شکاف ها میان جدایی طلبان جنوب (مورد حمایت امارات) و نیروهای متحد دولت یمن (مورد حمایت عربستان) از 18 ماه پیش شروع شد. جدایی طلبان خواهان جدایی یمن جنوبی از یمن شمالی هستند و نسبت به نیات دولت یمن که طی چند دهه از سوی شمالی ها اداره می شد بدبین هستند. اما این مشکل 18 ماهه هفته پیش همچون «تاول» سر باز کرد یعنی زمانی که جدایی طلبان به همراه امارات ائتلاف منصور هادی (که در عربستان است) با جنبش الاصلاح را زیرسوال بردند. به نوشته «رگاون- فهیم- المجاهد»، گزارشگران واشنگتن پست، اگرچه سعودی ها جنبش الاصلاح را برای بازسازی یمن مهم می شمارند اما اماراتی ها مخالف هرگونه نقشی از سوی این گروه هستند زیرا الاصلاح پیوند نزدیکی با اخوان المسلمین دارد. اماراتی ها و عربستانی ها اگرچه در برهه ای از این گروه حمایت می کردند اما از زمان آغاز بحران قطر به این سو، به شدت سر ناسازگاری با الاصلاح یافته و درصدد سرکوب آن در یمن هستند.

به نوشته این گزارشگران، درگیری ها در خیابان های عدن چهارشنبه گذشته پس از حمله موشکی به رژه نظامی ای برگزار شد که چندین کشته از جدایی طلبان و فرمانده شان بر جای گذاشت. اگرچه حوثی ها این حمله موشکی را پذیرفتند اما جدایی طلبان جنبش الاصلاح را متهم به ایفای نقش در این حمله کردند. چنین بود که امارات که از ائتلاف هادی با الاصلاح به خشم آمده بود شمشیر از رو بست و در سکوت 4 روزه دولت عربستان کوشید با حملات نظامی خود اخوان المسلمین یمن را زمین گیر کند و مانع ائتلاف هادی با این گروه شود. در این میان، به نوشته واشنگتن پست، «خشک و تر سوخت» و امارات برای زهر چشم گرفتن از الاصلاح و موتلف آنها هادی (در عربستان) مبادرت به حمله به این گروه کرد که جدایی طلبان مورد حمایت امارات هم از این حملات بی نصیب نماندند.

جنبش الاصلاح چیست؟

التجمع الیمنی للإصلاح‎ به عنوان یک حزب اسلامی در سال 1990 در یمن از سوی «عبدالله بن حسین الاحمر»، «علی محسن الاحمر»، «عبدالمجید الزندانی»، «محمد الیدومی» و «یحیی رسام» تاسیس شد. این گروه خواستار اجرای قوانین اسلام در تمام ابعاد زندگی انسان است. الاصلاح ترکیب سستی است از ائتلاف های قبیله ای با عناصر مذهبی. ریشه های آن به حزب «جبهه اسلامی» بازمی گردد که یک زیرشاخه شبه نظامی اخوانی بود که از سوی عربستان برای مبارزه با «جبهه دموکراتیک ملی مارکسیست» تاسیس شد و حمایت های مالی زیادی از عربستان دریافت می کرد. این گروه تا جایی پیش رفت که خود را یکی از «اقمار» عربستان اعلام کرد و در وب سایت خود دستور کار سیاست خارجی خود را چنین نوشت: «یکی از پنج هدف اصلی ما تقویت روابط مان با کشور خواهرخوانده مان عربستان و کشورهای حاشیه خلیج فارس است.»

از آنجا که سیاست عرصه بازیگری و دنبال کردن منافع کشورهاست، این گروه در روابط خود با عربستان دچار فراز و فرودهای بسیاری شد به گونه ای که در سال 2014 به دلیل پیوندهایش با اخوان المسلمین در لیست سیاه عربستان قرار گرفت. وقتی روابط عربستان با دولت مرسی در مصر تیره شد، عربستان تمام گروه های اخوانی را در لیست تروریستی قرار داد. الاصلاح نیز از این قاعده مستثنی نبود. پس از مرگ ملک عبدالله، پادشاه عربستان، مقام های این کشور با آغاز جنگ یمن به دنبال بهبود رابطه با الاصلاح برآمدند. در دسامبر 2017، دو تن از رهبران این گروه با ولیعهد عربستان و امارات در ریاض دیدار کردند تا در مورد نقش این گروه در جنگ یمن مشورت کنند. در دسامبر 2018 اما ورق برگشت و امارات علاوه بر این گروه، القاعده و داعش را هم هدف حملات خود قرار داد. اوج وخامت در روابط الاصلاح با همقطاران عرب چهارشنبه گذشته برابر با 16 مردادماه رخ داد. حمله موشکی به رژه جدایی طلبان مورد حمایت امارات به الاصلاح منتسب شد. ائتلاف پنهانی عبدربه منصور هادی با این گروه هم مزید بر علت شد تا بر خشم امارات بیفزاید. در نهایت، امارات با چراغ سبز و سکوت چهار روزه عربستان، ائتلاف هادی- جدایی طلبان- الاصلاح را هدف گرفت تا هم اخوان یمن را زمین گیر کند و هم کاری کند که فکر ائتلاف با این گروه از سر هادی بیرون برود.