آرشیو سه‌شنبه ۲۲ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۴۴۳۸
محیط زیست
۱۵
یادداشت

مسوولیت ما در تغییرات اقلیمی و گرم شدن زمین

علیرضا سالاربهزادی

یک ماه و نیم آتش سوزی در جنگل های مدار قطبی قطب شمال؛ می گویند این آتش سوزی نشان از وخامت تغییرات اقلیمی است. یخ های قطبی با سرعت روزافزونی آب می شوند. می گویند یازده سال برای رسیدن تغییرات به نقطه غیرقابل برگشت وقت داریم. می گویند حجم عظیمی از گازهای گلخانه ای که در اثر سرمای آب های قطبی در کف اقیانوس ها انبار شده اند با گرم شدن آب ها در حال آزاد شدن و ورود به جو هستند، از جمله گاز متان. متان گازی با قابلیت اشتعال بالاست. اگر تراکم متان در جو از حدی بگذرد، یک جرقه کافی است کره زمین را به گوی آتشینی تبدیل کند. می گویند انسان عامل ایجاد تغییرات اقلیمی است. می گویند زمان زیادی را از دست داده ایم. اولین علامت های تغییر در دهه 1970 میلادی مشاهده شدند. در دهه 1980 م همه در مورد سوراخ لایه اوزون و تاثیرش بر زیست کره زمین می دانستند. در پایان دهه 1980 م همه می دانستند یخ ها در حال ذوب شدن هستند و آب اقیانوس ها در حال بالا آمدن. نقشه ای منتشر شد از بندرها و شهرهایی که با بالا آمدن آب اقیانوس ها زیر آب می روند: سواحل جنوب فرانسه، کالیفرنیا، بنگلادش،... راه های مقابله با تغییرات اقلیمی تا حد زیادی مشخص بود: توقف نابودی جنگل ها، تغییر در نوع سوخت صنایع، تغییر الگوی مصرف، تغییر در صنایع سردکننده و حذف گازهایی که به لایه اوزون آسیب می زند،... هزینه تغییرات بالا بود- هنوز هم بالاست. ولی مشکل دیگری هم بود، مشکلی بسیار مهم. در دهه 1970 م رنه دومن (1) از کلوب رم پیشنهاد رشد صفر را برای کشورهای صنعتی داد. کسی به آن توجه نکرد. حالا هم کسی به دنبال آن نیست. کشورهای صنعتی و ثروتمند در دوران ریاست جمهوری اوباما در امریکا به تواقفی در این زمینه دست یافتند. (2) اما با رفتن اوباما و آمدن ترامپ، ایالات متحده امریکا از این پیمان خارج شد. آیا دیگران حاضر بودند رشد امریکا را ببینند و خود متوقف باشند؟ جهان سوم هم مقاومت می کند. در دهه 1370 خورشیدی، وقتی سوراخ لایه اوزون و لزوم ترمیم آن بحث روز بود، نماینده بندرعباس در مجلس شورای اسلامی، گفت: هرکس لایه را سوراخ کرده خودش هم درستش کند (نقل به مضمون). مشکلات مهم و بزرگ دیگری هم وجود دارند. فرض کنیم همه دولت های جهان به توافق برسند، آیا می توان امیدوار بود که تا یازده سال دیگر روند تغییرات اقلیمی و گرم شدن زمین متوقف شود؟ اگر بخواهیم جلوی روند تغییرات اقلیمی و گرم شدن زمین را بگیریم، باید از همین امروز شروع کنیم. در وهله اول احساس مسوولیت باید در تک تک انسان ها ایجاد شود. رفتار تک تک انسان ها، الگوی مصرف و تولید در تک تک انسان ها باید تغییر کند. آگاهی عنصر مهمی است. در کشور خودمان، ایران، بسیاری کسان هستند که آمادگی پذیرش مسوولیت فردی شان را دارند، اما نمی دانند داستان چیست. چندی پیش وقتی برای یکی از روستاییان نرماشیر (در منطقه بم) خطر افزایش گاز متان در جو زمین را گفتم، چهره اش درهم رفت. گفت «دل نگران» شده. این «دل نگرانی» باید عمومیت یابد، قبل از آنکه حیات، در عالی ترین شکلش روی زمین، نابود شود.

احساس مسوولیت فردی ما باید هم در رفتار فردی ما انعکاس یابد و هم در خواسته مان از دولت مان. همه باید خواسته مان را به گوش دولت ها برسانیم. نهضت کودکان و نوجوانان دانش آموز که در اروپا شروع شد و به همه کشورها دارد سرایت می کند- شنیدم که این نهضت به ایران هم رسیده- یک نمونه خوب است. مسوولان را باید

تحت فشار گذاشت تا واکنش نشان دهند. هیچ مسوولی نباید به بهانه های رشد اقتصادی و رفع بیکاری و...و هیچ فردی نباید به بهانه «یک دست صدا ندارد» و... نسبت به تغییرات اقلیمی و گرم شدن زمین بی تفاوت بماند. صحبت در مورد آیندهای دور نیست، صحبت چند سال است. فقط چند سال. جهانی فکر کنیم، فردی عمل کنیم.

1- رنه دومن خیال پردازی یا نابودی (ترجمه منیر جزنی- مهران) تهران: موسسه انتشارات امیرکبیر

2- موافقتنامه پاریس

3- «جهانی فکر کنیم، منطقه ای عمل کنیم» از شعارهای سازمان ملل برای حفظ محیط زیست. تغییری کوچک در آن دادم.