آرشیو یک‌شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۳۴۹۲
سیاست
۲

وزیر خارجه از کاهش مجدد تعهدات برجامی خبر داد

«گام سوم» در راه

روح الله نخعی

تلاش های امضاکنندگان برجام هنوز ایران را راضی نکرده است. محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، دیروز گفت: «گام سوم کاهش تعهدات برجامی در شرایط فعلی اجرا خواهد شد و تنها حق جمهوری اسلامی است که درباره اجرا یا عدم اجرای آن تصمیم بگیرد». ظریف در گفت وگو با خانه ملت، افزود: «ما گفتیم اگر برجام توسط دیگران به شکل کامل اجرا نشود، ما هم به همان شکل ناقص آن را اجرا می کنیم و البته همه اقدامات ما در چارچوب برجام بوده است». ایران پیش تر اعلام کرده است در فاصله زمانی 60  روز از گام دوم، گام سوم را اجرائی خواهد کرد.

موضع گیری ظریف، در ادامه موضع سیدعباس عراقچی، معاون سیاسی وی، پس از نشست هفته گذشته کمیسیون برجام در وین است. عراقچی بعد از این دیدار، در جمع خبرنگاران این نشست را سازنده خوانده، اما تاکید کرده بود: «همان طور که گفته ایم، ما به کاهش تعهداتمان به توافق ادامه خواهیم داد تا اینکه اروپایی ها منافع ایران تحت توافق را تضمین کنند». تکرار این موضع از سوی ظریف حاکی از این است که اروپایی ها هنوز نتوانسته اند ایران را درباره اقداماتشان قانع کنند.

  انتظاری فراتر از برجام نداشته ایم

ظریف درباره این گفت وگوها توضیح داد: «همه کشورهای عضو کمیسیون مشترک برجام به اجماع رسیده اند که آمریکا باعث همه تشنج ها شده است و خواسته های ایران از ابتدا مشخص و روشن بوده و انتظاری فراتر از برجام نداشته است». او با اشاره به خواست برخی کشورهای عضو 1+4 برای لغو اجرای گام سوم کاهش تعهدات برجامی، گفت: «این در اختیارات جمهوری اسلامی است که در این باره تصمیم بگیرد و حتما اگر تعهدات طرف های خارجی برجام اجرا نشود، این گام در امتداد اقدامات قبلی برداشته خواهد شد».

«اقدامات قبلی» گام های اول و دوم روند کاهش تعهدات ایران به برجام است. ایران از اردیبهشت ماه امسال، درست یک سال پس از خروج آمریکا از برجام و در اعتراض به کم کاری طرف های دیگر این توافق در عمل به تعهدات، آغاز فرایند کاهش تعهدات به برجام را اعلام کرد. وزیر خارجه ایران در این باره مکررا توضیح داده است که این اقدام از سوی ایران به معنای خروج از توافق و تخطی از آن نیست و اقدام ایران بر مبنای متن توافق و برای نجات آن انجام می شود. ظریف زمانی که گام دوم اعلام می شد، در این باره توضیح داده بود: «ما در چارچوب برجام به حق قانونی خود برای اتخاذ تدابیر با هدف حفظ منافع خود در برابر تروریسم اقتصادی ایالات متحده ادامه می دهیم». وزیر خارجه ایران آن زمان نیز به موضوعی اشاره کرد که از سوی او و دیگر مقامات تکرار شده است: «همه این تدابیر... قابل بازگشت هستند».

  کاهش تعهدات طبق برجام

استناد ایران در این باره به مواد 26 و 36 در متن توافق هسته ای است. ماده 26 به لغو تحریم ها و نیز فرایندهای پیش بینی شده برای حل اختلاف می پردازد. عبارتی که محل استناد اصلی ایران است، در انتهای این ماده مطرح شده است: «دولت ایالات متحده، در چارچوب نقش مشخص رئیس جمهور و کنگره، از اعمال تحریم های جدید مرتبط با هسته ای خودداری خواهد کرد. ایران اعلام کرده است که تحمیل یا بازگرداندن تحریم های مشخص شده در پیوست دو یا وضع تحریم های جدید هسته ای را به منزله مبنایی برای توقف کلی یا جزئی اجرای تعهدات خود وفق این برجام تلقی خواهد نمود».

ماده 36، مفصل تر به مسئله «سازوکار حل وفصل اختلافات» می پردازد. در این ماده بازه های زمانی شکایت های دو طرف در اعتراض به عدم رعایت تعهدات بررسی و تشریح می شود و فرایند ثبت و پیگیری شکایت ها در ساختار خود برجام پیش بینی می شود. در پایان این ماده نیز موضوعی که ایران به استناد آن تعهدات را کاهش می دهد، مطرح شده است: «چنانچه موضوع کماکان به نحو مورد رضایت طرف شاکی فیصله نیافته باشد و چنانچه طرف شاکی معتقد باشد که موضوع، مصداق «عدم پایبندی اساسی» می باشد، آنگاه آن طرف می تواند موضوع فیصله نیافته را به عنوان مبنای توقف کلی و یا جزئی اجرای تعهداتش، وفق برجام قلمداد کرده و یا به شورای امنیت سازمان ملل متحد ابلاغ نماید که معتقد است موضوع مصداق «عدم پایبندی اساسی» بشمار می آید». ماده 37 نیز که به مسئله حل اختلاف در سطح شورای امنیت و سازمان ملل می پردازد بخشی در این باره دارد: «ایران بیان داشته است که چنانچه تحریم ها جزئا یا کلا مجددا اعمال شوند، ایران این امر را به منزله زمینه ای برای توقف کلی یا جزئی تعهدات خود وفق این برجام قلمداد خواهد نمود».

ایران در گام اول کاهش تعهدات هسته ای، اوایل تیرماه امسال از سقف ذخیره اورانیوم غنی سازی شده طبق توافق، یعنی 300 کیلوگرم عبور کرد. در گام دوم نیز اواسط تیر اعلام شد ایران از سقف تعیین شده برای غنی سازی، یعنی 3.67 درصد عبور کرده و مشغول غنی سازی 4.5درصدی است. گزارش های آژانس که در یک سال بین خروج آمریکا و تصمیم ایران، پایبندی ایران به توافق را تایید کرده بود، کاهش تعهدات را در همان میزان اعلام شده از سوی ایران تایید کرد.

مقامات ایران هنوز توضیحی درباره جزئیات گام سوم نداده اند اما مجید تخت روانچی، نماینده ایران در سازمان ملل که خود از اعضای تیم مذاکره کننده برجام بود، در مصاحبه ای با بی بی سی، گفته بود گزارش ها مبنی بر اینکه ایران در گام سوم غنی سازی اورانیوم را به 20 درصد می رساند، صحیح نیست.