آرشیو یک‌شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۳۴۹۲
اقتصاد
۵

ژیگانشین، رایزن اقتصادی سفارت روسیه، در گفت وگو با «شرق» از مکاتبات بی پاسخ با بازرگانان ایران خبر داد

گلایه سفارت روسیه از بازرگانان ایرانی

گفتگو: علی رمضانیان
قدمت مبادلات تجاری ایران و روسیه به درازای تاریخ است. قرن ها ایران و روسیه به دلیل هم جواری با یکدیگر مبادلات داشتند اما این مبادلات تحت تاثیر مسائل سیاسی بعضا کم و زیاد شده است. در دهه های اخیر به دلیل نزدیکی سیاسی ایران و روسیه، تعامل اقتصادی به شدت افزایش یافته است ولی بازرگانان ایرانی در برخی مواقع رضایتی از این تعاملات ندارند. آنها بر این عقیده هستند باید تعاملات اقتصادی به دور از مسائل سیاسی رقم بخورد چراکه روسیه یکی از دوستان استراتژیک ایران بوده و باید دور از حواشی و مسائل سیاسی فعالیت های اقتصادی صورت گیرد از طرف دیگر، از آنجایی که روسیه تحریم ها و محدودیت های ساخته آمریکا را غیرقانونی می داند بنابراین باید دور از هیجانات سیاسی این مبادلات تداوم یابد.برای بررسی این مسائل و بیان نگرانی های طرف ایرانی و همچنین دریافت اظهارنظر طرف روس، گفت وگویی با رستم ژیگانشین، رئیس نمایندگی بازرگانی فدراسیون روسیه در جمهوری اسلامی ایرانی (رایزن اقتصادی سفارت روسیه در ایران)، انجام شده است. وی معتقد است روسیه به دلیل قوانین سازمان ملل به هیچ وجه تحریم های آمریکا را نمی پذیرد و بر این اساس در چهارماهه نخست سال 2019 تعاملات بین ایران و روسیه نزدیک به هشت درصد افزایش یافته است. او همچنین معتقد است بازرگانان ایرانی در برخی مواقع همکاری لازم را نداشته و حتی به مکاتبات طرف روسی پاسخ نمی دهند.
 بازرگانان ایرانی معتقدند نوع همکاری روسیه با ایران همواره سویه سیاسی داشته است و هرگز پیوند تجاری روسیه با ایران، خارج از چارچوب سیاست نبوده و به  همین دلیل، ریسک سیاسی بر نحوه تعامل بازرگانان ایرانی تاثیر گذاشته است.

من قبول دارم که روابط سیاسی روسیه و ایران بسیار گسترده است، اما از طرف دیگر، همکاری های تجاری اقتصادی بین دو کشور از پتانسیل قابل ملاحظه ای برای رشد در بسیاری عرصه ها برخوردار است. در حال حاضر پروژه های انرژی، صنایع، حمل ونقل، زیربنایی و کشاورزی به عنوان اولویت همکاری های سرمایه گذاری، اقتصادی و صنعتی بین روسیه و ایران تعیین شده است. روسیه و ایران به دشواری ها و موانع موجود توجه بسیار زیادی داشته و در جهت ایجاد چارچوب و زیربنای قانونی حقوقی که لازمه توسعه بیشتر همکاری های تجاری و اقتصادی است، تلاش جدی  می کنند. از این رو، برگزاری پانزدهمین اجلاس کمیسیون دائمی مشترک همکاری های تجاری و اقتصادی روسیه و ایران در ماه ژوئن سال جاری، از نظر تعداد شرکت کنندگان در مقایسه با اجلاس سال های قبل بی سابقه بود. در اجلاس اخیر حدود 250 نماینده از کشور روسیه و همچنین بیش از 400 نماینده از طرف سازمان های دولتی و محافل تجاری کشور ایران شرکت داشتند. در چارچوب برگزاری اجلاس کمیسیون هم زمان جلسات 9 کارگروه نیز تشکیل شد که ریاست پنج کارگروه از آن بر عهده معاونان و وزیران بود.

پانزدهمین جلسه کمیسیون دائمی مشترک همکاری های تجاری و اقتصادی برای اولین بار زیر نظر وزارت نیروی جمهوری اسلامی ایران برگزار شد. طرف ایرانی به نوبه خود در سازماندهی برنامه های اجلاس جدیت نشان داد و مشهود بود که برای برگزاری موفق اجلاس امکانات و منابع زیادی بسیج شده بود. جناب آقای نوواک، وزیر انرژی فدراسیون روسیه و نیز ریاست بخش کمیسیون روسیه علاوه بر شرکت در جلسه عمومی کمیسیون، دیدارها و ملاقات های کاری جداگانه ای هم با جناب آقای بیژن نامدارزنگنه، وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران و رئیس بخش ایرانی کمیسیون جناب آقای رضا اردکانیان، وزیر نیروی جمهوری اسلامی ایران، داشتند. درکل طرفین در جریان مذاکرات، توسعه روابط تجاری اقتصادی بین روسیه و ایران را مثبت ارزیابی کرده و تمایل دوجانبه خود به تقویت و تعمیق روابط فی مابین را  تایید  و همچنین بر نقش مهم کمیسیون در دستیابی به این اهداف تاکید کردند. در جریان پانزدهمین اجلاس کمیسیون دائمی مشترک همکاری های تجاری و اقتصادی روسیه و ایران، بیش از 10 سند (از جمله پروتکل نهایی پانزدهمین اجلاس کمیسیون و همچنین پروتکل های جلسات کارگروه ها دربرگیرنده عرصه های اساسی تعاملات دوجانبه) به امضا رسید. همچنین یک سری تفاهم نامه مشترک تخصصی از طریق وزارتخانه های مربوطه و قراردادهایی بین شرکت ها و سازمان های روسی و ایرانی منعقد شد.

 یکی از مشکلات تاجران ایرانی برای مبادلات با روسیه مسئله حمل ونقل است. سیستم حمل ونقل روسیه به دلیل تحریم ها در سطح بزرگ با ایران همکاری نداشته و تنها در سطح یک یا دو کانتینر همکاری می کنند و به عنوان مثال کشتی های بزرگ با ایران همکاری ندارند.

لجستیک و تدارکات توسعه عبارت است از جزء لازم کار برای دادوستد و تجارت با ثبات دوجانبه. روسیه و ایران توجه جدی به این موضوع دارند؛ از جمله اینکه، از تاریخ 16 تا 18 ژوئن 2019 کارگروه همکاری در زمینه حمل ونقل در سطح معاونان وزرا تشکیل شد. طرفین در جریان فعالیت این کارگروه درباره مسائل مختلف همکاری های دوجانبه در زمینه حمل ونقل دریایی، راه آهن و هوایی و همچنین تعامل در پروژه کریدور شمال- جنوب تبادل نظر کردند. از تاریخ 25 تا 26 فوریه سال جاری در تهران جلسه کمیسیون مرکب همکاری های جاده ای بین المللی تشکیل شد که در آن طرفین با خرسندی بر رشد چشمگیر جابه جایی های بار در شبکه های مواصلاتی روسیه و ایران در سال های 2017 و 2018 میلادی تاکید کردند.

من از سوال شما این طور متوجه می شوم که منظور کانتینرهای یخچال دار دریایی است. اگر منظور بنادر جنوبی ایران است، ما اصولا هیچ محدودیت و هیچ مشکلی برای همکاری با بنادر روسیه نمی بینیم. مثلا بندر رجایی از هرگونه زیرساخت لازم برای همکاری با بنادر روسیه در حوزه دریای سیاه و دریای بالتیک بهره مند است. درمورد بنادر روسیه و ایران در حوزه دریای خزر هم نیاز به گفتن نیست. درحال حاضر بنادر و اکثر کشتی های دریای خزر فاقد زیرساخت لازم برای حفظ دما در کانتینرهای یخچال دار هستند. بدین ترتیب، شرکت های روسی و ایرانی در حمل محمولات سردخانه ای، اولویت را به کامیون های یخچال دار می دهند.

 همواره طرف ایرانی خواهان کاهش تعرفه ها، تسهیل سرمایه گذاری، روان سازی فرایند ترخیص کالا و توسعه روابط پولی و بانکی و حمایت کشورهای عضو از یکدیگر در برقراری روابط تجاری بوده اما طرف روسی بیشتر به منافع تجار خود اندیشیده و بر همین اساس تراز تجاری روسیه با ایران همیشه مثبت بوده اما برای ایران با روسیه شرایط چندان مناسبی نداشته است. چرا روسیه به بازار ایران به عنوان بازاری جذاب نگاه می کند، اما بازار خود را به سختی در اختیار تاجران ایرانی قرار می دهد؟

من با شما موافق نیستم. روسیه همیشه آماده همکاری است، به ویژه در همان زمینه ها و کالاهایی که مورد نیاز است و در بازار کمبود دارد. ایران استثنا نیست. تعداد تاجران ایرانی فعال در روسیه هرساله افزایش پیدا می کند. البته سیاست حمایت از تولیدکنندگان داخلی، قانون هر کشور است؛ همان طور که در کشور شما این قانون وجود دارد.

 چرا روسیه در موضوع استانداردسازی کالاهای ایرانی سخت گیری های زیادی دارد. در واقع در حوزه استانداردسازی محصولات بهداشتی و غذایی سخت گیری های زیادی برای کالاهای ایرانی وجود دارد و این مسئله عاملی برای ممانعت رشد تجارت ایرانیان با روسیه شده است.

به عقیده ما، سختگیری های زیاد استانداردسازی بر کالاهای ایرانی وجود ندارد. ما همان مقررات استاندارد را که از طرف ایرانی می خواهیم، دقیقا از کشورهای دیگر هم می خواهیم و در این بین، استثنایی وجود ندارد.

ما با ایران در زمینه هماهنگ سازی استانداردها به طور تنگاتنگ همکاری می کنیم. به ویژه که آژانس فدرال تنظیمات فنی و مترولوژی (سازمان «روس استاندارد» روسیه) سال های متمادی است که با سازمان ملی استاندارد ایران در زمینه هماهنگی (هرمونیزه) استانداردهای دو کشور در عرصه های مختلف اقتصادی همکاری جدی دارد. سازمان «روس استاندارد» روسیه همین یک ماه پیش برنامه عملیات مشترک درخصوص اجرای تفاهم نامه همکاری در زمینه استاندارد و مترولوژی با مرکز استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران را امضا کرد.

در سال های 2015 تا 2017 میلادی در پرتو تلاش موثر آژانس فدرال نظارت بهداشت دام و گیاه روسیه و سازمان دامپزشکی ایران، پروتکل هایی امضا شد و مقررات و الزامات بهداشت دام و نمونه گواهینامه های بهداشتی در مورد لبنیات تولید ایران، گوشت مرغ، تخم مرغ، ماهی، فراورده های دریایی و خاویار مورد هماهنگی و توافق قرار گرفت. بدین ترتیب، ایران در سال های اخیر بدون هیچ گونه محدودیتی محصولات ذکرشده را به روسیه صادر می کند.

مواد غذایی و محصولات بهداشتی در حیطه صلاحیت سازمان غذا و داروی ایران است. این سازمان زیرمجموعه و تابع وزارت بهداشت ایران است و دارای اختیارات لازم در اعمال نظارت بر واردات مواد غذایی، نوشیدنی ها و مواد دارویی به ایران است. دولت روسیه به منظور انجام مذاکرات و سپس امضای پروتکل مبادله گوشت و لبنیات، بارها نامه رسمی خطاب به سازمان مزبور ارسال کرده است، اما تاکنون هیچ پاسخی از جانب طرف ایرانی دریافت نشده است.

 چرا برای تاجران ایرانی ویزای مولتی صادر نمی شود و تاجران در تردد بین دو کشور محدودیت های جدی دارند؟

کنسولگری های روسیه در ایران براساس دعوت نامه رسمی صادره از طرف وزارت کشور روسیه، اقدام به صدور ویزای یک ساله و سه ساله چندبار تردد می کنند. علاوه بر آن، پروتکل ایجاد تغییرات در تفاهم نامه تسهیل سفرهای برخی از اتباع روسیه و اتباع ایران (از 23 نوامبر 2015) در ماه می سال جاری ازسوی وزیران امور خارجه دو کشور به امضا رسید. موضوع این پروتکل تسهیل مراحل اخذ ویزای تجاری برای تاجران ایرانی است.

  چرا مبادلات روسیه و ایران این قدر پایین است و در محدوده یک میلیارد و 740 میلیون دلار در نوسان است. مگر ایران و روسیه دوست استراتژیک نیستند چرا اراده ای برای افزایش این مبادلات وجود ندارد؟

این آمار مربوط به سال 2018 است و باوجود فشار تحریم ها از طرف آمریکا، حجم دادوستد بین دو کشور در سال 2018 میلادی دو درصد افزایش یافته است. در فاصله زمانی از ماه ژانویه تا آوریل 2019 میلادی حجم مبادلات تجاری 7.4 درصد در مقایسه با دوره مشابه سال 2018 رشد داشته است. ما به توسعه و گسترش همکاری های تجاری- اقتصادی در عرصه های مختلف اقتصاد ادامه می دهیم و پروژه هایی از قبیل احداث فاز دوم و سوم نیروگاه بوشهر، احداث نیروگاه سیریک، برقی سازی خط آهن گرمسار- اینچه برون را در دست اقدام داریم. دو پروژه اخیر با تامین مالی دولت روسیه بالغ بر 2.2 میلیارد یورو انجام می گیرد. ما در تلاش برای جست وجوی شریکان بالقوه، بستن قراردادها و ارائه مشاوره به صادرکنندگان غلات، بذر روغن و روغن های گیاهی در روسیه هستیم. لازم است تاکید شود که صادرات این محصولات به ایران رشد قابل توجهی داشته است. نمایندگی بازرگانی روسیه در ایران با مرکز صادرات روسیه تعامل دارد و به منظور مطالعه یک سری پروژه ها به برقراری همکاری اقدام کرده است.

 چندی است که موضوع حذف دلار از مبادلات و جایگزینی روبل و ریال در روابط تجاری ایران و روسیه مطرح است اما این مسئله رشد چندانی نداشته و در سطح حداقلی است. علت رشدنیافتن این مبادلات چیست؟ همچنین خواسته فعالان تجاری ایرانی در شرایط فعلی این بود که مشکلات بانکی رفع شود و مبادلات فقط از طریق صرافی های سنتی صورت نگیرد. چرا این خواسته ها محقق نشده است؟

همان طور که می دانید، روسیه تحریم های یک جانبه آمریکا علیه ایران از جمله در عرصه بانکی و مالی را نمی پذیرد. بانک مرکزی روسیه هیچ محدودیتی در توسعه روابط مالی و بانکی متقابل ندارد. فعال سازی روابط بانکی موضوع مهمی است که مستلزم مطالعه مشترک و حل و فصل سریع است. این موضوع در چارچوب جلسه نوبتی کارگروه همکاری های مالی و بانکی بررسی خواهد شد. فعلا پیش بینی شده است که کارگروه مزبور با مشارکت نمایندگان بانک های مرکزی دو کشور تا آخر تابستان سال جاری تشکیل شود. 

در روسیه موسسه مالی و اعتباری «میر بیزنس بانک» دایر و فعال است که با عنوان شخصیت حقوقی روسی با صد درصد سرمایه ایرانی به ثبت رسیده است. این موسسه محاسبات مالی را به غیر از دلار آمریکا و با انواع مختلف ارزی ازجمله روبل روسیه و ریال ایران نیز انجام می دهد. درحال حاضر بیش از 30 درصد محاسبات مالی مشترک بین دو کشور به پول ملی صورت می گیرد.

 ایران تلاش زیادی کرده است تا به اتحادیه ارواسیا ورود کند اما ظاهرا مقاومت زیادی از سوی اعضای این اتحادیه برای عضویت ایران وجود دارد که تاکنون ایران نتوانسته عضو این اتحادیه شود.

اینجا یک اشتباه وجود دارد. اتفاقا برعکس همه اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا در انتظارند که کار مشترک با ایران در چارچوب یک موافقت نامه موقت منتهی به ایجاد منطقه آزاد تجاری آغاز شود. شورای اقتصادی اوراسیا در 27 می 2019 یادداشتی رسمی به وزارت خارجه ایران ارسال کرد مبنی بر اینکه مراحل و تشریفات داخلی لازم برای به موقع به اجرا گذاشتن موافقت نامه موقت ازسوی کشورهای عضو این شورا به اتمام رسیده است. کشورهای عضو شورای اقتصادی اوراسیا به هیچ وجه نمی توانند نسبت به این امر ممانعت کنند. روسیه هم مراحل و تشریفات داخلی در این زمینه را در دسامبر 2018 به اتمام رساند. در حال حاضر کشورهای عضو شورای اقتصادی اوراسیا منتظر اعلام اتمام تشریفات داخلی موافقت نامه موقت از سوی ایران هستند.

 هیئت های تجاری ایرانی که به روسیه رفت وآمد می کنند در بحث بانکی و گمرکی مشکلات فراوانی دارند و درخواست آنها از روسیه این است که روابط اقتصادی دو کشور نیز مانند روابط سیاسی بهبود یابد. آنها حل مشکلات بانکی و گمرکی را اساسی ترین راه حل توسعه تجارت دو کشور می دانند. چه اقدامی در این راستا انجام شده است تا کارها تسهیل شود؟

درحال حاضر، سرویس فدرال گمرکی روسیه و گمرک ایران روی طرح «کریدور تسهیل شده گمرکی» (موسوم به کریدور سبز) مطالعه می کنند که امکان می دهد تشریفات گمرکی و نظارتی برای افراد منضبط و متعهد در عرصه تجارت خارجی دو کشور کاهش یابد. دو سند مشترک به عنوان زیربنای حقوقی حمل ونقل مورد هماهنگی قرار گرفت و پاراف شد؛ از جمله پروتکل تبادل اطلاعات اولیه درمورد کالا و وسیله نقلیه مورد جابه جایی بین روسیه و ایران و همچنین پروتکل تبادل اطلاعات درمورد ارزش گمرکی کالاها. همچنین نسخه به روزشده و مهم موافقت نامه همکاری و معاضدت در امور گمرکی مورد توافق و هماهنگی و امضا قرار گرفت. درباره این مسائل در جریان پانزدهمین اجلاس کمیسیون دائمی مشترک همکاری های تجاری اقتصادی روسیه و ایران بحث و بررسی شد و در پروتکل 18 ژوئن 2019 منعکس شد.

 برای تعامل بیشتر با ایران چه کارهایی را در دستور کار دارید؟

برای تعامل بیشتر با کشورهای حاشیه دریای خزر به ویژه ایران، سه هفته دیگر در ترکمنستان اولین همایش اقتصادی کشورهای حاشیه دریای خزر در سطح وزرای اقتصادی برگزار می شود که موضوع آن افزایش روابط تجاری بین این کشورهاست و ایران نیز در این همایش حضور دارد.