آرشیو چهار‌شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۴۴۳۹
صفحه اول
۱
نقد و نظر

پشیمانی از توقیف

دکتر عبدالرضا فرجی راد

بحران توقیف نفتکش حامل نفت ایران که نزدیک به 40 روز است روابط ایران و بریتانیا را تحت تاثیر خود قرار داده است، آنگونه که پیش از این در نوشته ها و مصاحبه های خود تاکید کرده بودم فقط از طریق نوعی صبر و مدارا و گفت وگو و نهایتا آزادی هر دو نفتکش توقیف شده از سوی بریتانیا و جمهوری اسلامی ایران امکان پذیر است. تحلیل من این است که آزادی نفتکش های توقیف شده به زودی اتفاق می افتد. نشانه های این گشایش را می توان در اظهارنظرهای دیپلمات های دو کشور مشاهده کرد که در طول دو هفته اخیر تلاش کرده اند از اظهارنظرهای تحریک آمیز یا ناراحت کننده و منفی در برابر یکدیگر خودداری کنند. برداشت من این است که در هفته های اخیر مذاکراتی میان دو طرف انجام و راهکارهایی برای کاهش تنش موجود اندیشیده شده است و تصور می کنم که کشتی حامل نفت ایران در جبل الطارق توسط دولت این منطقه خودمختار آزاد شود و بعد از آن هم شاهد آزاد شدن نفتکش بریتانیایی باشیم که در آب های تنگه هرمز توقیف شده است. شاهد بودیم که روز گذشته، همزمان با سفر جان بولتون، مشاور امنیت ملی رییس جمهور امریکا به لندن، مقام های ارشد بریتانیایی تاکید کردند که سیاست لندن در قبال توافق هسته ای با ایران تغییر نکرده است و لندن خواهان حفظ برجام است. این اظهارنظر نشان می دهد که با وجود فشارها و درخواست های امریکا برای ایجاد تنش در رابطه لندن و تهران، دولت جدید بریتانیا خواهان افزایش تنش ها با جمهوری اسلامی ایران نیست. بالاخره نباید فراموش کرد که ایالات متحده امریکا فشارهای زیادی بر روی کشورهای مختلف وارد می کند. حتی توقیف نفتکش حامل نفت ایران هم زیر فشار و با اطلاعات مخدوشی که ایالات متحده امریکا در اختیار دولت جبل الطارق قرار داده بود توقیف شد. من اطمینان دارم که دولت بریتانیا از این اقدام پشیمان شده اند، چرا که هیچ بردی در این کار برای آنها وجود نداشت، حتی دولت های اروپایی هم در خفا این اقدام لندن را تقبیح کرده اند. این اقدام بریتانیا در واقع نتوانست هیچ پشتیبانی بین المللی کسب کند و بسیاری از کشورها، هر چند علنا از اقدام بریتانیا انتقاد نکردند، اما حاضر به حمایت از اصل اقدام هم نشدند. آنچه بلافاصله بعد از روی کار آمدن دولت جدید بریتانیا شاهد بودیم و اظهارنظر وزیرخارجه این کشور مبنی بر موافقت با مشارکت انگلیس در ائتلاف نظامی تحت رهبری امریکا در خلیج فارس، به نظر امتیازی به امریکا در آستانه آزادی احتمالی نفتکش حامل نفت ایران است. لندن اگر بخواهد نفتکش گریس1 را که به خواست امریکا توقیف شده است رها کند، در آستانه بحران پیش روی این کشور در مساله برگزیت و نیاز به رابطه مثبت با امریکا، ناچار است امتیازی به امریکا بدهد. اصولا اگر دو نفتکش توقیف شده در ایران و جبل الطارق از توقیف رها شوند، موضوعیت ائتلاف نظامی تحت رهبری امریکا به شکل خودکار از میان می رود. فراموش نباید کرد که فقط بریتانیا تاکنون به صورت قطعی مشارکت خود را در طرح امریکا اعلام کرده است و بسیاری از کشورها که درخواست امریکا را برای مشارکت در یک ائتلاف نظامی برای اسکورت کشتی های تجاری در خلیج فارس دریافت کرده اند، جواب سربالا داده اند. در ادبیات دیپلماتیک جاری بیان «بررسی پیشنهاد» که از سوی امریکایی ها به عنوان جواب مثبت تبلیغ می شود، بیشتر به این معنا است که کشور مذکور آمادگی و اراده کافی برای مشارکت در طرح ندارد، اما در عین حال از واکنش و فشارهای امریکا در صورت جواب منفی نگران است. من تصور می کنم حتی در میان کشورهایی که «بررسی پیشنهاد» را مطرح کرده اند، در صورت رها شدن نفتکش های توقیف شده، جواب منفی به خواست امریکا بدهند. واقعیت این است که خواست امریکایی ها از پیشنهاد تشکیل ائتلاف نظامی در خلیج فارس، فقط جذب همکاری بریتانیا نبود، بلکه علاقه مند بودند پای سرمایه گذاران جدیدی را به ماجراجویی ها نظامی خود در خلیج فارس باز کنند. بریتانیا، در آستانه تحولی مهم قرار دارد. دولت این کشور به شدت نگران رویدادهای پیش رو از جمله اجرای برگزیت، با توافق یا بدون توافق، پرداخت هزینه خروج به اتحادیه اروپا، توافق های تجاری با دیگر قطب های اقتصادی جهان، بحران های پسابرگزیت و رابطه با اروپا و امریکا بعد از برگزیت، است. جان بولتون، مشاور امنیت ملی رییس جمهور امریکا، در مصاحبه ای که با رسانه ها بعد از دیدار با نخست وزیر جدید بریتانیا داشت، با وجود اینکه موضوع برجام و ایران در دستور کار سفر او ذکر شده بود، تاکید کرد که گفت وگو در مورد مسائلی مانند برجام و ایران را به آینده موکول کرده است. بعید به نظر می رسد که جان بولتون، به عنوان یکی از اصلی ترین سیاستمداران در پس سیاست فشارحداکثری امریکا علیه ایران، گفت وگویی در مورد ایران با متحد واشنگتن انجام نداده باشد. روشن است که گفت وگوها در این مورد انجام شده، بحث هایی پشت درهای بسته در مورد رابطه لندن و تهران، آینده برجام و تنش ها در خلیج فارس انجام شده است، اما به دلیل تفاوت نظر طرفین، برای پنهان کردن اختلاف نظر اعلام شد که گفت وگویی صورت نگرفته است. این مساله نشانه دیگری از کاهش تنش در روابط لندن و تهران است و نشان می دهد که دولت بریتانیا اراده ای برای پیروی از امریکا در تنش زایی با ایران نشان نداده است. مدتی بعد از آنکه برخی اظهارنظرهای وزیر خارجه جدید بریتانیا در مورد رابطه با تهران و مساله نفتکش ها باعث بدبینی در تهران نسبت به سیاست دولت بوریس جانسون در قبال خلیج فارس، برجام و جمهوری اسلامی ایران شد، به تدریج و گام به گام، به نظر می رسد که سیاست های اجرایی این دولت، بر خلاف سیاست های اعلانی و تندروی های اولیه در حال روشن تر شدن است.