آرشیو چهار‌شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۴۴۳۹
دیپلماسی
۵
گزارش روز

منابع خبری از رفع توقیف از نفتکش حامل نفت ایران در ساعات آتی خبر دادند

گریس1 در چند قدمی آزادی

سارا معصومی

ایران و بریتانیا یک تیرماه تاریخی و پرحرارت را پشت سر گذاشتند؛ تابستانی داغ در روابط دوجانبه که جرقه بحران در آن را انگلیسی ها در سیزدهمین روز از تیرماه برابر با 4 جولای زدند. نفتکش گریس1 که حامل نفت ایران بود با اتهام واهی تلاش برای دور زدن تحریم های اتحادیه اروپا علیه سوریه توسط دولت محلی جبل الطارق توقیف شد. جزییات درباره دلایل این توقیف ضد و نقیض بود اما در هیچ کدام از تحلیل ها ادعای بریتانیا درباره اینکه مقصد نفتکش سوریه بوده و نقض تحریم های اتحادیه اروپا به حساب می آید چندان جدی گرفته نشد. رسانه های انگلیسی در مجموعه ای از افشاگری ها ادعا کردند که لندن به درخواست ایالات متحده امریکا و شخص جان بولتون، مشاور امنیت ملی دولت ترامپ گریس1 را توقیف کرده که این اقدام حتی با اعتراض دولت اسپانیا هم رو به رو شده است. برخی رسانه ها هم از تغییر قوانین محلی جبل الطارق چند روز پیش از توقیف گریس1 خبر دادند، ادعایی که نشان می داد مقام های محلی جبل الطارق و البته بریتانیا انتظار لحظه ای را می کشیدند که بتوانند نفتکش حامل نفت ایران را توقیف کنند. تهران از ابتدایی ترین ساعت های توقیف گریس1، اقدام های سیاسی و حقوقی برای محکومیت اقدام بریتانیا را آغاز کرد و محمدجواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان با رد ادعای لندن مبنی بر اینکه دلیل توقیف نفتکش حامل نفت ایران، تحریم های سوریه بوده، انگلیس را به راهزنی دریایی متهم کرد. با گذشت چند روز از حادثه توقیف این نفتکش مشخص شد که نیروهای دریایی بریتانیا با همراهی نیروهای پلیس جبل الطارق به سبک راهزن ها اقدام به توقیف نفتکش و دستگیری خدمه آن کرده اند. براساس گزارش های رسیده، قریب به 30 نفر نیروی دریایی انگلیس با کمک هلیکوپتر و قایق های تندرو اقدام به ورود به نفتکش و دستگیری خدمه کرده اند. شواهدی نیز بر ضرب و شتم خدمه نفتکش توسط این نیروها وجود دارد. در حالی که بیش از یک ماه از توقیف گریس1 می گذرد انگلیسی ها در این مدت دائما تکرار کرده اند که اگر ایران تضمین کند نفتکش پس از رفع توقیف به سمت سوریه نخواهد رفت، آزادی آن تضمین شده است. ادعایی بی پایه و اساس چرا که به گفته مقام های ایرانی، جبل الطارق می توانست این نفتکش را در همان ساعات اولیه رفع توقیف کند تا ببیند که مقصد نهایی آن سوریه نخواهد بود.

پس از توقیف نفتکش گریس1، منابع انگلیسی در چند نوبت ادعا کردند که نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قصد توقیف نفتکش های انگلیسی را در تنگه هرمز داشته اند تا به نوعی اقدام لندن در توقیف نفتکش حامل نفت ایران را تلافی کرده باشند. سرانجام روز 20 جولای برابر با 29 تیر ماه بود که خبر رسید نفتکش انگلیسی سنتا ایمپرو توسط ایران در حوالی تنگه هرمز توقیف شده است. ایران اعلام کرد که این نفتکش انگلیسی را به دلیل تخلف از مقررات دریایی توقیف کرده است. این نفتکش با اسکورت نیروهای ایرانی به بندرعباس برده شده و 23 خدمه آن نیز بازداشت شدند. توقیف گریس1 و سنتا ایمپرو در رسانه های بین المللی به جنگ نفتکش ها میان ایران و بریتانیا تعبیر شد. تعبیری که شاید دقیق نبود اما تا حدودی گویای بحران دیپلماتیکی بود که میان تهران و لندن آغاز شد. انگلیسی ها پس از توقیف نفتکش خود ابتدا به هشدار و تهدید روی آوردند و اعلام کردند که اگر ایران فورا اقدام به رفع توقیف از نفتکش انگلیسی نکند با عواقب بدی

رو به رو خواهد شد. حتی برخی منابع سفر ناگهانی دو هفته پیش عادل عبدالمهدی، نخست وزیر عراق به تهران را هم وساطت برای آزادی نفتکش انگلیسی دانستند. با وجود این تحرکات و میانجی گری ها میان تهران و لندن، بحران نفتکش ها میان دو کشور همچنان ادامه پیدا کرد و حتی بر تلاش های تروییکای اروپایی برای حفظ توافق هسته ای با ایران هم سایه انداخت به گونه ای که سیدعباس عراقچی، معاون سیاسی وزیر خارجه در حاشیه آخرین نشست کمیسیون مشترک در وین که قریب به دو هفته پیش برگزار شد تاکید کرد که این اقدام بریتانیا به معنای همراهی با تحریم های امریکا علیه ایران با هدف به صفر رساندن فروش نفت ایران است و نقض برجام به حساب می آید.

داستان یک تغییر سیگنال ناگهانی

با چنین مقدمه ای، عصر دوشنبه بود که سایت های دنبال کننده مسیر حرکتی نفتکش ها از تغییر سیگنال مقصد گریس1 خبر دادند. موسسه رهگیری خطوط کشتیرانی «تنکر تراکرز» از ارسال سیگنال تغییر مقصد نفتکش گریس1 از جبل الطارق به سمت مراکش خبر داد اما دقایقی پس از پیام نخست خود اعلام کرد که مقصد بعدی آب های مدیترانه است. انتشار این خبر در توییتر تنکر تراکرز بلافاصله با واکنش ها در فضای مجازی روبه رو شد و برخی این تغییر مسیر و سیگنال را به رفع توقیف از گریس1 تعبیر کردند. با این همه وب سایت کشتی یاب vesselfinder که با ابزارهای ردیاب وضعیت کشتی ها را رصد می کند، موقعیت نفتکش گریس1 را در اطراف سواحل جبل الطارق و بدون حرکت نشان داد.

همزمان به گزارش یورو نیوز، موسسه دریاد گلوبال (شرکت امنیت دریایی بریتانیا) در خبری اعلام کرد که تغییر اخیر در سیگنال مقصد توسط گریس 1 با توجه به وضعیت فعلی کشتی که بدون پرچم است و همچنین پیچیدگی های موجود در مورد آینده محموله 2.1 میلیون بشکه نفت خام سبک ایران بسیار غیرمنتظره است.» این موسسه تغییر سیگنال را عمدی عنوان کرد. این تغییر سیگنال با توجه به اینکه حکم توقیف نفتکش گریس1 روز 26 مرداد ماه به پایان می رسد، می تواند نشانه هایی مثبت در احتمال رفع توقیف گریس1 در ساعت های آتی باشد.

پس از انتشار اخبار مربوط به این تغییر سیگنال ها، موجی از اظهارنظر از سوی مقام های ایرانی و البته مقام های محلی جبل الطارق آغاز شد. در ایران جلیل اسلامی، معاون امور دریایی سازمان بنادر و دریانوردی ایران، از علاقه مندی بریتانیا برای آزاد کردن کشتی توقیف شده حامل نفت ایران خبر داد و گفت: «اسنادی بین دو کشور مبادله شده که در رفع توقیف این کشتی کمک می کند.» اسلامی در بخش های دیگری از سخنان خود ابراز امیدواری کرد که این کشتی بتواند با پرچم جمهوری اسلامی ایران به تردد خود ادامه دهد. به گزارش یورونیوز، نفتکش گریس1 تا سه ماه پیش با پرچم پاناما تردد می کرد اما این کشور در اوایل خرداد نام این نفتکش را از شناورهای دارای پرچم آن کشور حذف کرده بود.

همزمان سخنگوی دولت حاکم بر جبل الطارق نیز گفت: «از زمان توقیف نفتکش گریس1 به دنبال تنش زدایی با ایران هستیم.»، گفته ای که کارشناسان می گویند می تواند نشانه ای از رفع توقیف گریس1 در روزهای آتی باشد. با این همه روز گذشته انتشار خبری به نقل از یک رسانه ترک در خبرگزاری فارس مبنی بر اینکه مقام های جبل الطارق گفته اند گریس1 روز سه شنبه آزاد خواهد شد با واکنش های متفاوتی رو به رو شد. خبرگزاری رویترز در گزارشی در این باره نوشت: یک منبع آگاه در دولت بریتانیا می گوید قرار نیست رفع توقیف از گریس1 روز سه شنبه انجام شود. با وجود آنکه گریس1 توسط نیروهای بریتانیایی توقیف شده است اما بریتانیا روز گذشته اعلام کرد که رفع توقیف از آن اقدامی در اختیار دولت جبل الطارق است. با وجود آنکه مقام های بریتانیایی می گویند رفع توقیف روز سه شنبه انجام نخواهد شد اما بی بی سی فارسی به نقل از منابع مطلع اعلام کرد که گریس1 محموله اش را به سمت یکی از بنادر یونان می برد و از آنجا راهی جنوب اروپا خواهد شد. برخی گمانه زنی ها حاکی از آن است که نفتکش انگلیسی نیز پس از رفع توقیف از گریس1 با فاصله چند روز آزاد شود.

تاثیر رفع توقیف ها بر برجام

«گاردین» در گزارشی تفصیلی در این باره نوشت: دادگاه جبل الطارق باید روز پنجشنبه (فردا) درباره تمدید توقیف یا رفع توقیف از گریس1 تصمیم گیری کند. هر چند که بریتانیا در چند هفته اخیر در ملاعام تهدیدهایی را علیه ایران مطرح کرده است اما همزمان مذاکراتی در پشت پرده برای حل این اختلاف میان تهران و لندن در جریان بوده است. هرچند که بریتانیا و ایران هر دو می گویند مساله گریس1 و نفتکش انگلیسی ارتباطی به هم ندارند اما کمتر کسی چنین ادعایی را باور می کند. خدمه نفتکش انگلیسی که در ایران در توقیف است اعلام کرده اند در این مدت با آنها خوشرفتاری شده است. وزارت خارجه بریتانیا در این مدت با این انتقاد روبه رو شده است که تصمیم لندن برای اقدام علیه گریس1 حتی اگر بحث تحریم های اتحادیه اروپا علیه سوریه را واقعی نیز بدانیم عاقلانه نبوده چرا که واکنش ایران با توجه به آنکه جان برجام به واسطه تحریم های امریکا در خطر است، قابل پیش بینی بوده است. لندن درست در روزهایی اقدام به توقیف گریس1 کرد که ایران در پاسخ به بازگشت تحریم های یکجانبه امریکا و انفعال 1+4 دست به کاهش تعهدات برجامی زده بود. گاردین در ادامه می نویسد: توقیف گریس1 به نخستین باری تبدیل شد که بریتانیا برای اعمال تحریم های نفتی سوریه با این شیوه وارد میدان شد. جدا از اینکه بریتانیا این اقدام را به درخواست امریکا انجام داده یا خیر این اقدام لندن با همراهی دولت محلی جبل الطارق بحث های حقوقی را هم آغاز کرده بود چرا که ایران عضوی از اتحادیه اروپا نیست که موظف به رعایت تحریم های تعیین شده توسط این اتحادیه باشد. با این همه برخی از حقوقدان ها می گویند بندری که قرار بود محموله نفتی ایران در آن تخلیه شود در لیست تحریم های اتحادیه اروپا است. ایران در این مدت هرچند اعلام کرده مقصد گریس1 سوریه نبوده اما همزمان اذعان داشته حق دارد نفت خود را به هر کشوری که می خواهد از جمله سوریه بفروشد. در شرایطی که گشایشی در پرونده توقیف گریس1 و سنتا ایمپرو صورت بگیرد می تواند تاثیر مثبتی بر فضای مذاکراتی درباره برجام میان ایران و 1+4 در آستانه برگزاری نشست گروه 7 در اواخر سال جاری میلادی بگذارد. گفته می شود که ایران یکی از اصلی ترین محورهای بحث در این دور از نشست گروه 7 خواهد بود.

به گزارش «اعتماد»، در حالی که دولت جدید به نخست وزیری بوریس جانسون ظاهرا بیش از دولت ترزا می به اتحاد سنتی با واشنگتن در روزهای برگزیت نیاز دارد فشارها بر لندن برای همراهی با واشنگتن در اعمال سیاست فشار حداکثری بر ایران افزایش پیدا کرده است. با این همه بوریس جانسون در تازه ترین سخنان خود اعلام کرده که موضع لندن در قبال برجام تغییر نکرده اما همزمان ادعا کرده که ایران باید اقدامات بی ثبات کننده خود در منطقه را متوقف کند. به نظر می رسد که با توجه به نزدیکی دونالد ترامپ به بوریس جانسون در چند ماه آتی شاهد همراهی های بیشتر لندن با واشنگتن در مسائل غیربرجامی در مقابله با ایران خواهیم بود. به عنوان نمونه لندن پس از روی کار آمدن دولت جانسون موافقت خود را با پیوستن به ائتلاف تحت رهبری امریکا در خلیج فارس اعلام کرد و روز گذشته نیز خبر رسید که ناوچه بریتانیایی اچ ام اس کنت برای پیوستن به ائتلاف تحت رهبری امریکا روانه خلیج فارس و تنگه هرمز شده است. واشنگتن ادعا می کند این ائتلاف را برای محافظت از کشتی های تجاری در این منطقه به راه انداخته اما در حقیقت این تلاش برای اجماع سازی علیه ایران است. ناوچه کنت قرار است جایگزین رزمناو دانکن شود که در حال انجام ماموریت حفاظتی در خلیج فارس است. ایران تاکنون بارها مخالفت خود را با شکل گیری چنین ائتلافی در منطقه اعلام کرده و تاکید داشته که تامین امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز با ایران و سایر کشورهای منطقه ای و ساحلی است.