آرشیو چهار‌شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۴۴۳۹
هنر و ادبیات
۸
یاد

برای زادروز علی حاتمی

سازنده ایرانی ترین فیلم های تاریخ

تینا جلالی

امروز زادروز هفتادوپنج سالگی علی حاتمی است؛ کارگردانی که هم خودش و هم ساخته هایش باعث جلوه و جلای سینمای ایرانند. کسی که باید او را سازنده ایرانی ترین فیلم های تاریخ سینما دانست. درباره علی حاتمی و سینمایش تاکنون آثار زیادی در قالب تالیف یا مقاله در نشریات منتشر شده و سبکش مورد تحلیل و تجلیل های بسیار قرار گرفته است. جدای از آثار سینمایی علی حاتمی، نکته مهم دیگری که جا دارد در سالروز تولد او اشاره شود، نوع نگاه و متن های متاثر از نظم و نثر فارسی اوست که در آثار نوشتاری اش جریان دارد. خودش معتقد بود همه تلاشش در سال ها فعالیتش این بوده که به زبان و سبکی برسد که از یک نوع قصه پردازی ایرانی بهره بگیرد. فیلم ها و سریال علی حاتمی یعنی «هزاردستان» را می توان بارها و بارها تماشا کرد و خسته نشد. اصلا دیالوگ های فیلم های او را می توان با طلا قاب گرفت: «همه عمر دیر رسیدیم» (سوته دلان) «آیین چراغ خاموشی نیست! با همه بلند بالایی؛ دستم به شاخسار آرزو نرسید!» (دلشدگان)

علی حاتمی هنرمندی که نقاشی را زیاد دوست داشت و خوشنویسی و هنر را درک می کرد و مهم تر اینکه خوب آواز می خواند و خوب ضرب می گرفت، همه تصنیف های دوره قاجاری را از بر داشت.

آن طور که خود می گوید، از کودکی علاقه زیادی به موسیقی داشته و از آنجا که عمویش ابراهیم حاتمی نوازنده ماهری هم بوده، خانه عمو برای او مامنی بود تا هر وقت از مصایب و سختی های روزگار دلش گرفت به آنجا پناه ببرد. شاید آشنایی او با موسیقی در همان تجربه سال‎های کودکی ریشه داشت. خودش می گفت، اولین کارگردان ایرانی بوده که قبل از بچه مسلمان های امروز، فیلم هایش را با

بسم الله الرحمن الرحیم شروع می کرده و در تمام فیلم هایش جلوه هایی از اعتقادات مذهبی خود را به تصویر می کشیده است. خیلی ها علی حاتمی را دیوانه وار دلبسته دورانی می دانند که از اواخر قرن 13 شروع می شد و تا اواخر دوره رضاخان امتداد پیدا می کرد. خودش معتقد بود تعلق خاطری که به گذشته دارد، باعث شده که بیشتر درباره مسائل گذشته فیلم بسازد.

این را باید بدانیم که حاتمی پیش از آنکه سینماگر باشد، در تئاتر فعال بود و کار خود را در هنر با نگارش نمایشنامه هایی نظیر «ساتن»، «قصه حریر»، «ماهیگیر»، «حسن کچل»، «چهل گیس» و شهر «آفتاب و مهتاب» آغاز کرده و در سال 1344 نمایش دیب (دیو) را که از اولین نوشته های خودش بود در تالار دانشکده و با کودکان موسسه آموزشی فرهنگ آرزو به اجرا درآورد.

با این همه علی حاتمی نسبت به ارزش و اهمیت آثارش، باید او را از قدرنادیده ترین فیلمسازان ایرانی دانست؛ کسی که خیلی از منتقدان حتی آنها که امروز سینه چاک سبک سینمایی و حال و هوای فیلم ‎هایی او هستند، در زمان حیاتش نه تنها ارزش فیلم های او را نمی دیدند بلکه مدام در حال نفی جایگاه او در سینمای ایران بودند. عبور حاتمی از بسیاری از قواعد پیش فرض سینما که امروز مورد تحسین خیلی از منتقدان است، زمانی مایه بیشترین انتقادها به فیلم های او بود. خصوصیتی که در گذر زمان پرده از اهمیت های آن کنار رفت.