آرشیو چهار‌شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۴۶۸۰
دنیا
۴
نگاه دیگران

بی نظمی جدید جهانی

(82)
ریچارد هاس مترجم: محمدحسین باقی

 آسیا- پاسیفیک بخشی از جهانی است که بیشترین شباهت را با مدل های آشنا دارد. از برخی جهات، این منطقه درست در نقطه مقابل خاورمیانه است. دولت- ملت ها قوی هستند همان گونه که هویت های ملی قوی هستند. این منطقه همچنین در بحبوحه رشد اقتصادی چشمگیر، هزینه های گسترده در زمینه ظرفیت های نظامی، مناقشات سرزمینی فراوان و ملی گرایی روزافزون قالبی کاملا منظم دارد. تمام اینها به شکل خودکار شکل نگرفته است. این مساله نتیجه چند عامل است از جمله میزان چشمگیری از وابستگی متقابل اقتصادی، تصمیم در بخش های بسیاری از این دولت ها برای تمرکز حجم زیادی از توجه و منابع شان بر اقتصاد و توسعه سیاسی، مشارکت و حضور آمریکا در منطقه که افزایش قابلیت های نظامی برای بسیاری از کشورها را غیرضروری ساخت و اقدام تهاجمی از سوی دیگران را به یک گزاره پرریسک تبدیل کرد.

توانایی کشورها در این منطقه یا در حواشی و مرزهای این بخش از جهان برای توافق یا لااقل محدود کردن مخالفت هایشان مسیری طولانی را به سوی تعیین این مساله خواهد پیمود که آیا مسائل جهانی مانند تغییرات آب و هوایی و فضای سایبری می تواند به شکل موفقیت آمیزی مدیریت شود یا خیر. آنچه در آنجا رخ می دهد تا حد زیادی ویژگی و خصلت روابط میان قدرت های مهم این عصر را شکل خواهد داد. یک عنصر اساسی نظم همانا حضور منظم و ملموس آمریکاست: حضور دیپلماتیک، اقتصادی و نظامی. گشت زنی های هوایی و دریایی که ضامن تعهد آمریکا به دوستان و متحدانش است و نیز عقب راندن چین از ادعاهای یک جانبه اش- به طور خاص، در ادعاهای سرزمینی در مورد فضاهای هوایی و دریایی- یکی از عناصر کاری است که باید انجام گیرد. ایالات متحده روابط پیمانی رسمی (اتحادها) را در مناطقی با ژاپن، کره جنوبی، فیلیپین، تایلند و استرالیا و نیوزیلند حفظ می کند. پیوندها با ژاپن و کره جنوبی به طور خاص مهم هستند نه فقط برای کمک به بازداشتن از تجاوز علیه آنها و کمک به حفظ صلح بلکه در اطمینان دادن به آنها تا احساس نکنند که باید امور امنیتی را در دست خودشان بگیرند. به بیانی دیگر، ژاپن و کره جنوبی اگر احساس کنند آمریکا توانایی و اراده دفاع از آنها را ندارد، محتمل است که به سوی کسب تسلیحات هسته ای حرکت کنند؛ در این صورت، احتمال درگیری میان ژاپن و چین یا میان دو کره به طور چشمگیری افزایش خواهد یافت. کسانی که محاسبات تنگ نظرانه ای در مورد هزینه های مستقیم حضور نظامی آمریکا و تعهدات این کشور به منطقه (که در شرایط معمولی نسبتا متوسط است و بخشی از آن از سوی متحدانی جبران می شود که اصل «حمایت کشور میزبان» [Host Nation Support] را ارائه می دهند) انجام می دهند باید بسیاری از مزایای اقتصادی و استراتژیکی را که از مرفه بودن و مسالمت آمیز بودن این منطقه به آمریکا نسبت داده می شود در نظر بگیرند.

در عین حال، این حمایت از دوستان و متحدان نمی تواند بی قید و شرط باشد. آنها باید درک کنند که در کنار حمایت آمریکا، آنها هم باید به نوبه خود مسوولیت پذیر باشند و بی پروا و به شکلی تحریک آمیز رفتار نکنند. این هم در مورد متحدان رسمی مصداق دارد و هم در مورد تایوان. مفهومی که در اینجا به ذهن متبادر می شود- مفهومی که برای سرمایه گذاران آشناست- همانا مفهوم «مخاطرات اخلاقی» [moral hazard] است. ایالات متحده باید به قدر کافی مدافع و پشتیبان این کشورها باشد تا کشورهای دیگر در مورد تعهد آمریکا تردید نداشته باشند و به طور مستقل دست به عمل نزنند اما نه آن قدر پشتیبان که دولت های دیگر فرض کنند رفتار غیرمسوولانه به طور خودکار از سوی آمریکا تضمین شده یا نادیده گرفته می شود. چنان که باید روشن باشد، گفتن برقراری درست توازن میان «تضمین پشتیبانی ضروری» و «عدم اعطای مجوز برای انجام هر کاری» آسان تر از اجرای آن است. اما همان قدر که حضور نظامی و پیوندها مهم هستند، موضع آمریکا در منطقه نمی تواند تک بعدی باشد. باید مشورت های سطح بالا و منظمی وجود داشته باشد یعنی یک گفت وگوی استراتژیک واقعی. با دوستان و متحدان، این گفت وگو و مشورت ها می تواند و باید طیف متنوعی از مسائل را در بر بگیرد: از نظام امنیتی منطقه ای (اطلاعات بیشتر در مورد آن در زیر خواهد آمد) و چگونگی تعامل با تهدید یعنی کره شمالی تا مدیریت همکاری در مورد ظهور چین، برقراری رویکردهای رایج یا حداقل منطبق با مسائل جهانی و ترویج و ارتقای رشد اقتصادی. یک نظام یا معماری امنیتی منطقه ای مدت هاست که به عهده تعویق افتاده است. چنین معماری ای در اروپا بیش از 4 دهه وجود داشته است. من به توافق هلسینکی اشاره می کنم؛ توافقی که رسما به عنوان سازمان امنیت و همکاری در اروپا یا OSCE موسوم است. کارآیی این مساله و تمهیدات مربوطه - در میان بسیاری چیزها- خنثی کردن و عقیم گذاشتن استفاده از ابزارهای نظامی برای تغییر مرزها و ترویج معیارها و ترتیباتی است (اقدامات اعتمادساز) [confidence-building measures or CBMs] که شانس حوادث نظامی تصادفی و وخامت در صورت وقوع اتفاقات مشابه- را کاهش می دهد.

چنین سیستمی نمی تواند و نباید بر منطقه آسیا- پاسیفیک برقرار شود؛ منطقه ای که جغرافیا و ترکیب سیاسی متفاوتی از جغرافیا و ترکیب سیاسی اروپا دارد. برای مثال، نیازی نیست که بندهای حقوق بشری تمهیدات هلسینکی تکرار شود که برای چین و کشورهای دیگر قابل پذیرش نخواهد بود و اگر برای پذیرش آنها فشار وارد آید، می تواند اجرای آن ترتیباتی را که ستیز از و برخوردها در منطقه می کاهد بسیار دشوارتر سازد. یک معماری آسیایی باید منطبق با نیاز آمریکا برای رعایت و تحقق تعهدات ائتلافی اش باشد؛ چیزی که در اروپا مانع نبود. به عنوان گام اول، عاقلانه است که بر اقدامات اعتمادسازی مانند خطوط اضطراری تلفن، دادن اطلاع قبلی از مانورها به جای خویشتن داری یا محدودیت در فعالیت های نظامی و اندازه بسیار کمتر نظامیان تاکید شود. چین هم باید به این گفت وگو وارد شود چراکه روشن است که آمریکا و متحدانش در همان مدار قرار دارند. همچنین استدلالی وجود دارد که باید در اسرع وقت به نفع یک کوشش سخت برای برقراری سازوکارهای دوری از بحران و مدیریت بحران میان چین و ژاپن - به جای انتظار برای به مذاکره گذاشتن ترتیبات منطقه ای- تلاش شود.