آرشیو شنبه ۲‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۴۴۴۶
صفحه اول
۱
نگاه روز

قذافی؛ نادانی یا خیانت؟

عباس عبدی

هشت سال پیش در چنین روزهایی مخالفان سرهنگ معمر قذافی با پشتیبانی هواپیماهای جنگی غربی وارد طرابلس و سپس کاخ قذافی مشهور به باب العزیزیه شدند و رسما حکومت قذافی برچیده و ساقط شد. اخیرا ویدیویی منتشر شده است که نشان دهنده وضعیت مردم لیبی در زمان قذافی است. بخشی از این وضعیت تیتروار توضیح داده می شود.

داشتن خانه حق مسلم همه بود

پرداخت رقم قابل توجه برای شروع زندگی به افرادی که ازدواج می کردند

مجانی بودن هزینه آموزش و بهداشت

افزایش باسوادی از 25 درصد به 83 درصد در حکومت قذافی

پرداخت کمک هزینه به فارغ التحصیلان دانشگاهی که شغل مرتبط با رشته خود را پیدا نمی کردند

پرداخت نقدی بخشی از درآمد نفت به مردم

پرداخت هدیه قابل توجه برای هر زایمان

در اختیار گذاشتن امکانات برای کسانی که قصد فعالیت کشاورزی داشتند

فقدان بهره بانکی

و...

ابتدا این گزاره ها عجیب و شاید ساختگی به نظر می رسید. البته لیست خدمات و امکانات طرح شده در آن ویدیو بیشتر و جذاب تر از موارد فوق بود. یکی از دوستان که سفیر ایران در یکی از همسایگان لیبی بود، کلیت این ویدیو و وجود چنین خدماتی را تایید کرد، به ویژه از قول افرادی که در لیبی ماموریت داشتند.

این شرایط حکایت از وجود جامعه ای آرمانی از حیث اقتصاد و رفاه می کند. رفاهی که در جوامع پیشرفته غربی نیز به ندرت مشابه آن دیده می شود. این گونه خدمات رفاهی قطعا در کشوری مثل امریکا وجود خارجی ندارد. پرسش این است که پس چرا لیبی به چنین روزی افتاده است که مردم آن نه تنها از این امکانات بی بهره هستند، بلکه مهم ترین نیاز که همان امنیت باشد را نیز از دست داده اند؟ آیا اقدام مردم لیبی در ضدیت با قذافی عملی احمقانه و نابخردانه بود؟ آیا مردمی پیدا می شوند که بر اساس اراده و آگاهانه، خود را از آن جامعه مطلوب و رفاه اقتصادی به این وضعیت ناهنجار پرتاب کنند؟ اگر رفاه مردم لیبی در زمان قذافی را با وضعیت مردم هندوستان مقایسه کنیم، چه نتیجه ای خواهیم گرفت؟

هرچند قذافی فقط به دست مردم لیبی سقوط نکرد، و این حملات غربی ها بود که آنجا را دچار این بلا کرد، ولی در همه حال اگر غربی ها وارد نمی شدند و امکان سرکوب وجود می داشت، آیا قذافی حق داشت که مردم لیبی را سرکوب کند؟ آیا کسانی از مردم لیبی می دانستند که قیام آنان علیه قذافی به چنین وضعی منتهی خواهد شد؟ آیا آنان نمی دانستند و نادان بودند یا می دانستند و خائن بودند؟ واقعیت این است که به احتمال فراوان مردم لیبی نمی دانستند به چنین سرنوشتی دچار می شوند، اصولا امکان چنین فهمی نیز در رژیم بسته قذافی فراهم نبود. زیرا چنین فهم اجتماعی فقط محصول گفت وگوی آزاد است. اگر گفت وگوی آزاد در جامعه باشد، طبیعی است نیازی هم به براندازی رژیم ها نیست. بنابراین مردم لیبی براساس غریزه خود عمل کردند و علیه یک رژیم بسته و استبدادی قیام کردند و حتی به دلیل وجود همین استبداد است که پرچم غربی ها را در دست می گیرند و از حمایت آنان در آزادی کشورشان استقبال می کنند! غافل از اینکه ماه عسل آزادی، حتی به یک ماه نیز نمی رسد. و واقعیت؛ خیلی زودتر از اینکه گمان کنند آن روی فاجعه بار خود را نشان می دهد. اگر تصویری دقیق و کامل از لیبی در آخرین سال حکومت قذافی یعنی در 8 سال پیش در کنار تصویری از واقعیت امروزی لیبی ارایه شود، هر تحلیلگری چنین روندی را محصول یکی یا ترکیبی از موارد زیر خواهد دانست.

1 نادانی و جهل مردم

2 خیانت برخی از مردم

3 بدخواهی بیگانگان

ولی به گمان من هر سه اینها محصول یک نظام استبدادی است. نظامی که مردم را در موقعیت های گلخانه ای نگهداری می کند. نظامی که تعهدات اخلاقی را زایل می کند و نظامی که حس خوش بینی را به بیگانگان نزد مردمش تقویت می کند. چنین نظامی حق ندارد که پس از سقوط طلبکار شود، زیرا مسوول و بدهکار اصلی این فرآیند تلخ و فاجعه بار است. نمی دانم الان مردم لیبی درباره این سقوط چگونه فکر می کنند. ولی 30 سال بعد که استخوان های قذافی هم پوسید، در آن زمان مردم لیبی کمتر خاطره ای از رفتارهای ابلهانه و مغرورانه و تحقیرآمیز و مستبدانه او نخواهند داشت، و چون بعید است که جامعه لیبی به این سادگی ها روی خوش روزگار را ببینند در نتیجه آن مردم حسرت دوران قذافی را خواهند خورد غافل از اینکه نظام و ساختار او منشا اصلی یا مهم این بحران است.