آرشیو چهار‌شنبه ۲۳ مرداد ۱۳۹۸، شماره ۳۵۰۰
کتاب
۸
عطف

موسیقی و سکوت

شرق: «نگویید چیزی نداریم» رمانی است از مادلین تین که با ترجمه نازنین معمار در نشر کتاب پاگرد منتشر شده است. رمان داستان زندگی مردم چین در سال های خفقان و سرکوب است؛ مردمی که تجربه انقلاب فرهنگی مائو و کشتار میدان تیان آنمن را از سر گذراندند. در توضیح کوتاهی که در ترجمه فارسی رمان «نگویید چیزی نداریم» درباره این رمان و پس زمینه تاریخی آن و حال و هوای روزگاری که وقایع رمان در آن اتفاق می افتد آمده است، چنین می خوانیم: «نگویید چیزی نداریم داستان فروپاشی زندگی مردم چین طی انقلاب فرهنگی مائو تا حادثه ی کشتار میدان تیان آنمن است. در این دوره، کنده شدن از عزیزان و دلبستگی ها، جداافتادن در روستاهای دوردست و نامرئی شدن پشت شغل های یک نواخت و همگانی در کارخانه ها سرنوشت میلیون ها چینی بود.» چنان که در بخشی دیگر از همین توضیح کوتاه آمده است شخصیت های این رمان زمانی آهنگسازان و نوازندگان کنسرواتوار شانگهای بوده اند و در ذهن این شخصیت ها «موسیقی باخ و شوستاکوویچ و راول همچنان جاری است، اما بخشی اساسی در وجودشان خاموش شده. در بیرون تنها سکوت مانده است و مرگ و پوسته ای خالی از شور.» در این توضیح همچنین درباره شیوه روایت رمان و آنچه در این داستان ترسیم شده است، می خوانیم: «داستان با پس و پیش رفتن در زمان تصویری تکان دهنده از حوادث و وقایع چین دوران مائو و زندگی پنهان مردم را تحت شدیدترین سرکوب ها ترسیم می کند.»

رمان با روایت یک چینی ساکن کانادا آغاز می شود. راوی که استاد ریاضی در دانشگاه سایمون فریزر کاناداست ظاهرا پدر و مادرش را از دست داده است. پدر راوی پیانیست مشهوری در چین بوده و وقتی راوی ده ساله بوده به زندگی خود پایان داده است. به گفته راوی، پدرش در سال 1978 از چین فرار کرده و ممنوع الورود شده است. بعد از مدتی پدر و مادر راوی از هم جدا می شوند و پدر راوی به هنگ کنگ می رود. راوی به یاد می آورد که وقتی پدرش در سفر بوده مادرش وقایع میدان تیان آنمن را از تلویزیون دنبال می کرده است. او آن ماجرا را این گونه به یاد می آورد: «در سال 1989، زندگی برای من و مادرم تبدیل شده بود به یک سری اعمال روزمره ی ضروری: کار و مدرسه، تلویزیون، غذا، خواب. اولین سفر پدرم هم زمان بود با وقایع سرنوشت ساز چین، وقایعی که مادرم با وسواس از سی ان ان تماشا می کرد. از او پرسیدم این تظاهرکنندگان که هستند و او گفت دانشجویان و مردم معمولی اند. پرسیدم آیا پدرم آن جاست و او گفت: نه، این جا میدان تیان آنمنه، تو پکن. تظاهرات که بیش از یک میلیون چینی را به خیابان کشانده بود در آوریل شروع شده بود، زمانی که پدرم هنوز با ما زندگی می کرد، و پس از آن که او به هنگ کنگ رفت و دیگر خبری از او نشد هم ادامه یافت. و بعد، در چهارم ژوئن، مادرم گریست، گریستنی که تا روزها و هفته ها پس از قتل عام ادامه داشت. شب های متمادی تماشایش می کردم. بابا در سال 1978 از چین فرار کرده و ممنوع الورود شده بود. اما عدم درک من، خود را به چیزهایی گره می زد که جلوی چشمم بود: آن تصاویر آشفته ی ترسناک از مردم و تانک ها، و مادرم در مقابل صفحه ی تلویزیون.»

داستان با آمدن میهمانی به نام آی مینگ به نزد راوی و مادرش ادامه می یابد. رمان «نگویید چیزی نداریم» پر از ارجاع به قطعات موسیقی است و گویی موسیقی با گستردگی و عظمت اش در تقابل با آن چه در چین، در دوره ای که در رمان به آن پرداخته شده، می گذرد در سراسر رمان جریان دارد و راه خود را می گشاید. آ نچه می خوانید سطرهایی دیگر است از این رمان: «گنجشک سوزن را با چنان دقتی روی صفحه گذاشت که انگار آن را کف دست کودکی قرار می دهد. ذهن گنجشک از این شاخه به آن شاخه می پرید؛ فکر کرد از سنین خیلی پایین می دانسته که نوازنده نخواهد شد؛ با این که نوازنده ی خوبی بود، نبوغ تفسیر نداشت. استعدادش از جنس دیگری بود. موسیقی درون او بود، به همین سادگی، توضیح ناپذیری و هیجان انگیزی. موسیقی از هر چیزی که می دید سرریز می کرد. اگر موسیقی روزی پایان می یافت، اصلا نمی دانست چگونه باید به جهان معنا بدهد. صفحه شروع کرد به چرخیدن و اول صدای هوا داد. فکر کرد، آن جا اتاقی در آمریکاست. شاید استودیو یا سالن کنسرتی باشد. فکر کرد شاید تکنولوژی آن چیزی است که کای و زولی را خام و بلندپرواز کرده، آن ها جلوی گرامافون و رادیو بزرگ شده اند، این باور به آن ها القا شده که مانعی میان خودشان و صدا وجود ندارد. حضور فراگیر ضبط همه را با هم برابر کرده: آن ها به همان اجرایی گوش می دادند که خود گولد وقتی آن صفحه را در گرامافون می گذاشت می شنید...».