آرشیو یک‌شنبه ۱۷‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۹۵۸۴
اجتماعی
۱۰

«رسالت» در گفت و گو با صاحب نظران وضعیت مواد مخدر را بررسی می کند

مواد مخدر، نمونه موفق نفوذ!

مریم رمضانی

گروه اجتماعی: ارزانی و در دستر س بودن مواد مخدر از مهم ترین علل افزایش جمعیت معتادان در ایران به شمار می آید. روایت های متفاوتی وجود دارد  از زمان تقریبی دسترسی به مواد مخدر، برخی این دسترسی را 6 تا 10 دقیقه و برخی دیگر 58 دقیقه عنوان کرده اند و مطابق اعلام دبیر شورای هماهنگی مبارزه با موادمخدر استان تهران، در 9 ماه سال 97 در مقایسه با مدت مشابه سال 96، قیمت ماده مخدر تریاک 55 درصد، هروئین 52، مورفین 87، حشیش 30 درصدو شیشه 129 درصد افزایش یافته است اما این افزایش قیمت  در قبال سیر صعودی کالاهای اساسی و مورد نیاز جامعه، رقمی نیست. 

تا همین چند وقت پیش، هر گرم شیشه، حدود 50 هزار تومان و سه گرم تریاک 12 هزار تومان بود. هر پک گل 20 هزار تومان وسه گرم حشیش 6 هزار تومان. سه گرم شیره20 هزارتومان و هروئین هر گرم 12 هزار تومان. این نرخ ها در حال حاضر، کمی تا قسمتی تغییر کرده و آنطور که معاون کاهش تقاضای اعتیاد ستاد مبارزه با مواد مخدر در بهمن ماه سال گذشته گفته، هر گرم شیشه 100 هزار تومان شده است. 

ظاهرا مطابق آخرین آمارها، شمار رسمی معتادان کشور به دو میلیون و 808 هزار نفر رسیده و افراد 15 تا 64 ساله بیشترین مصرف کنندگان مواد مخدر را در برمی گیرند، در چنین شرایطی جای مطرح کردن این پرسش وجود دارد که چرا به رغم تلاش های بسیار و البته پرداخت هزینه های هنگفت مالی و جانی در بحث کنترل و کاهش مصرف مواد مخدر در کشور، توفیق چندانی حاصل نشده است؟ 

اگر گفته های بیژن صفوی، مدرس دانشگاه و پژوهشگر شاخه اقتصاد سیاسی را بپذیریم، مشکلات اقتصادی و بیکاری می تواند رفتارهای پرخطر را در جامعه افزایش دهد. علاوه بر آنچه گفته شد، بسیاری از کارشناسان معتقدند، دولت باید به جای تاکید بر صرف هزینه هنگفت برای مبارزه با مواد مخدر در قالب کشف و انهدام، عمده تمرکز و فعالیت های خود را صرف اصلاح زیرساخت های نامناسبی بکند که زمینه ساز گرایش جوانان به اعتیاد شده است. فراهم شدن زمینه های مناسب برای استفاده از ظرفیت ها و توانایی های افراد در جامعه، فراهم کردن بسترهایی برای آموزش مطلوب جوانان، فرهنگ سازی مناسب و... از جمله اقداماتی است که به زعم عده زیادی از کارشناسان می تواند به هدایت فعالیت افراد جامعه و از جمله جوانان به مسیر ایده آل منجر شود و البته این اقدامات نیاز به هزینه های هنگفت، مطالعات و پژوهش های بسیار، صرف انرژی کارشناسان و متخصصان امر دارد که در بلندمدت نیز امکان پذیر است.

 ضعف در اطلاعات و نبودن پژوهش های علمی

آنطور که فدا حسین مالکی، دبیر اسبق ستاد مبارزه با مواد مخدر به «رسالت» می گوید: «یکی از اولین و مهم ترین دلایل برای به ثمر نرسیدن موضوع مبارزه با مواد مخدر، وجود ضعف در اطلاعات و عدم پژوهش های علمی لازم در زمینه مبارزه با مواد مخدر در ستاد مبارزه با مواد مخدر است.»

او ادامه می دهد: «البته تجارت مواد مخدر مشکل منطقه ای و جهانی است و مبارزه با این معضل به تلاش های منطقه ای و جهانی نیاز دارد و از سوی دیگر ایران با کشوری چون افغانستان روبه روست که مواد سنتی تولید می کند. ما حدود 900 کیلومتر مرز مشترک با کشور افغانستان داریم و حدود 9 هزار تن تریاک در این کشور تولید می شود.از طرف دیگر مواد صنعتی که خیلی خطرناک تر و پیچیده تر از مواد سنتی است از طریق ترکیه وارد کشور ما می شود. بعضا برخی از این مواد مثل شیشه و کریستال و حتی قرص به صورت ابزارهای خیلی ساده تهیه شده و در دسترس جوانان قرار می گیرد.»

نادر طهورا پژوهشگر حوزه مواد مخدر در گفت و گو با رسالت بر این امر تاکید می کند که تا پیش از سال 1385 کمتر با مسئله مصرف مواد شیمیایی مانند شیشه روبه رو بودیم، اما در سال های پس از آن، مصرف این گونه مواد افزایش بسیاری یافته است. وقتی کلانشهرها پیچیده می شوند مشکلات آنها  نیز پیچیده تر خواهد شد. عوامل و متغیرهای زیادی دست به دست هم دادند که مشکلات این حوزه و بروز آن بیشتر شود. یکی از موضوع هایی که بسیار بر این مسئله اثر می گذارد، مسائل اقتصادی و حوزه هایی مانند بیکاری است. در یک جامعه حمایت ها و خدمات اجتماعی در حوزه هایی مانند بیکاری، بیمه و گذران اوقات فراغت بر میزان آسیب های اجتماعی به ویژه سوءمصرف مواد مخدر اثر می گذارد.

وی عنوان می کند: «اعتیاد هم اکنون جزء چهار بحران و مسئله  اصلی جهانی به حساب می آید. 

بر اساس برآورد سازمان ملل متحد 200 هزار خانواده افغانی مشغول کشت تریاک اند و 33 میلیون دلار از این طریق درآمد کسب می کنند و حجم معاملات کارتل های جهانی مواد مخدر 2/5 تریلیون دلار است. این مقدار، از درآمد حاصل از صادرات نفت در جهان بیشتر و تنها از درآمد حاصل از صادرات اسلحه در جهان کمتر است. همچنین بر اساس گزارش سالیانه سازمان ملل در سال 2007 تولید تریاک در افغانستان به 6100 تن رسیده است و سطح زیر کشت تریاک نیز 165 هزار  هکتار در سال 2006 اعلام شده که بیش از 60 درصد بالاتر از سال  2005 است. از طرفی کشور ایران به علت همسایگی با کشورهای تولیدکننده مواد مخدر همیشه در معرض خطر ابتلا به این مواد بوده است. بنا برآمارهای موجود در ایران امروز بیشتر از دو میلیون مصرف کننده مواد مخدر وجود دارد که ازاین تعداد بیشتر از یک میلیون و دویست هزار نفر معتادند و بقیه به صورت تفننی مصرف می کنند. نکته مهم تر اینکه بیش از 52 درصد از زندانیان امروز کشور به طور مستقیم یا غیر مستقیم در ارتباط با خرید و فروش و مصرف مواد مخدر دستگیر و زندانی شده اند.»

گفته می شود، آغاز برنامه های پیشگیری از اعتیاد در کشور ما به سال 1375 باز می گردد،  زمانی که برای اولین بار مطالعه جامعی در خصوص راه های موفق پیشگیری از اعتیاد در کشورهای دیگر جهان صورت گرفت و «برنامه جامع پیشگیری از اعتیاد» با تکیه بر اصول آزمایش شده جهانی و با انطباق با شرایط اجتماعی کشورمان طراحی وبه اجرا گذاشته شد . با استقبال مردم ومسئولان استان ها وشهرها این برنامه با سرعت غیر قابل پیش بینی گسترش یافت، لیکن عمر مفید آن در هر منطقه عملیاتی بیش از 10 سال نبوده است. 

طهورا معتقد است: یکی از مهم ترین دلایل آن ، عدول فعالیت ها از اصول برنامه و تکیه برنامه های عملیاتی منطقه بر اهداف علمی روش های پیشگیرانه و عمدتا در گروه های در معرض خطر بوده است. روش هایی که با گذشت زمان ارتقای ناچیزی یافت و منجر به رشد قابل توجهی در مهارت گروه های مختلف جامعه در استفاده از راهبردهای متعدد پیشگیرانه نگردید. در حال حاضر  گرچه دست اندرکاران مربوطه در سازمان های مختلف دولتی و غیر دولتی به انجام فعالیت های پیشگیرانه علاقه نشان می دهند، ولی اطلاعات علمی مناسبی در مورد نحوه برنامه ریزی و طراحی یک فعالیت پیشگیرانه موفق وجود ندارد.

طی  دو دهه اخیر، دانش پیشگیری در جهان پیشرفت قابل ملاحظه ای داشته و  موجب تعمیق راه های موثر در خانواده ، مدرسه ، کارگاه و کارخانه ، محله های شهر و روستا شده است که از ابزارهای گوناگون همسالان ، رسانه ها و نظام بهداشتی ، درمانی در آن استفاده شده است. هر ساله هزاران مقاله وگزارش در این خصوص منتشر می شود و افراد علاقه مند را با یافته های جدید در مورد میزان تاثیر هر شیوه برای هر گروه هدف و جوامع گوناگون آشنا می کند. 

طهورا تاکید می کند: طراحان ومجریان برنامه های پیشگیری از سوء مصرف مواد، می توانند با اتکا به شناخت از شرایط جامعه خود و تسلط  به روش های تجربه شده در جوامع دیگرو با استفاده از قوه ابتکار خود در سیر زمان، فعالیت های خود را مورد بازبینی و ارتقاء قرار دهند. زمان تکرار خطاها و آزمایش گذشته است. علاقه مندان صاحب نظر می توانند موفقیت بسیاری از روش ها را پیش بینی نمایند و در صورت تردید، میزان موفقیت را با روش های علمی مورد ارزشیابی قرار دهند. پیشگیری از اعتیاد که با تغییر فرم های اجتماعی ، باورها و ارزش ها و رفتار انسان ها همراه است، امرپیچیده ای است که نمی بایست با ساده انگاری بدان پرداخت.