آرشیو یک‌شنبه ۱۷‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۵۴۷۶
فرهنگ: سینمای جهان
۱۲

فیلمساز فلسطینی با «این می تواند بهشت باشد» در کن حضور دارد

بازگشت به سرزمین مادری

کیکاووس زیاری

آیا فیلمساز 59 ساله فلسطینی که در فیلم هایش مصائب و مشکلات مردم آواره سرزمینش را به زبانی طنز و کنایه آمیز مطرح می کند، می تواند اولین اسکار را برای فلسطینی ها به ارمغان بیاورد؟ «این می تواند بهشت باشد» بهار امسال در جشنواره بین المللی فیلم کن درخشید و توانست جوایز مهمی را از آن خود کند. این فیلم در کنار تحسین تماشاگران، دو جایزه فیپرشی (جایزه منتقدان بین المللی) و هیات داوران کن را به دست آورد. حالا این کمدی درام انتقادی و اجتماعی از طرف کشور فلسطین برای شرکت در رقابت های بهترین فیلم خارجی سال انتخاب و معرفی شده است. تحلیلگران سینمایی و اهل فن پیش بینی موفقیت خوبی برای فیلم در دور تازه رقابت های اسکاری می کنند. بسیاری بر این باورند که این می تواند بهشت باشد، در فهرست نهایی رشته بهترین فیلم خارجی سال قرار خواهد گرفت و در کنار چهار فیلم خارجی دیگر، برای دریافت مجسمه طلایی اسکار رقابت سختی خواهد کرد.

به نوشته نشریه مصری نشنال، موفقیت های پی در پی الیا سلیمان در جشنواره های جهانی (و به ویژه جشنواره کن)، به این هنرمند و کمدین مستعد کمک می کند تا شانس بالایی در مراسم اسکار پیش رو داشته باشد. بی دلیل نیست که هم نشریات کشورهای عربی و هم نشریات کشورهای غربی، این پرسش را مطرح کرده اند که آیا امسال قرار است فلسطین اولین اسکار خود را به دست بیاورد؟ وزارت فرهنگ فلسطین با انتخاب این می تواند بهشت باشد برای رقابت های اسکار بهترین فیلم خارجی سال، توجه مجامع جهانی و مردم آمریکا را به یکی از بزرگ ترین معضلات قرن حاضر جلب کرده است. از آنجا که رئیس جمهور آمریکا در کنار دیدگاه های تند افراطی نژادپرستانه رابطه بسیار خوبی هم با رژیم اشغالگر قدس دارد، موفقیت این می تواند بهشت باشد در اسکار می تواند معانی و تفاسیر متفاوتی داشته باشد.

هم بازیگر، هم فیلمساز

فیلم 97 دقیقه ای سلیمان، خود او را در نقش اصلی ماجراها دارد. او طبق یک سنت قدیمی، ایفای نقش اول تمام فیلم هایش را به عهده دارد. این بار اما، داستان رنگ و بوی دیگری دارد و می توان از این فیلم به عنوان فیلمی شرح حال گونه یاد کرد و آن را اثری اتوبیوگرافی دانست. سلیمان در داستان فیلم، به نوعی در نقش خودش ظاهر می شود: فیلمسازی بدون سرزمین که به دنبال مکانی برای زندگی است و معنی و مفهوم سرزمین را در کشوری دیگر جست و جو می کند. این فیلمساز مهاجر و پناهنده، با درون خود درگیر است و کلنجار زیادی با ضمیر ناخودآگاهش دارد. آیا یک کشور دیگر می تواند مثل سرزمین مادری اش باشد و او را به عنوان یک عضو موثر در خودش بپذیرد؟ در همین حال، این پرسش هم مطرح می شود که ملت آواره فلسطین چه زمانی قرار است صاحب سرزمین شود و یک زندگی معمولی شبیه زندگی مردم بقیه کشورهای جهان داشته باشد.

سایه خاطرات گذشته

فیلمساز مهاجر در هر مکانی که پا می گذارد، سایه خاطرات گذشته اش با اوست. این در شرایطی است که سایه پلیس، ماموران امنیتی و دیدگاه های نژادپرستانه در همه جا حضور دارد. اگر در داخل فلسطین این سربازان اسرائیلی هستند که به آزار و اذیت مردم فلسطین می پردازند، در سطح بین المللی این وظیفه به عهده ماموران پلیس و دیدگاه های قشری و ارتجاعی است. کل فیلم در سه شهر فیلمبرداری شده و بخش اول فیلم، در نظرات، شهر زادگاه فیلمساز اتفاق می افتد. کمی بعد، او راهی پاریس می شود، جایی که امیدوار است ماوایی برای زندگی پیدا کند. مقصد پایانی شهر نیویورک است، جایی که کاملا امید خود را از دست می دهد و با دلی شکسته متوجه می شود تنها راه باقیمانده بازگشت به سرزمین مادری است.

تهیه کننده مستند

الیا سلیمان فعالیت حرفه ای - هنری را از سال 1990 به عنوان یک فیلمساز آغاز و اولین فیلمش را در مقام تهیه کننده ارائه کرد. این فیلم مستند موفق به دریافت جایزه ای از جشنواره فیلم آتلانتا شد. بعد از تهیه چند کار مستند، سلیمان در سال 1996 اولین فیلم بلند داستانی اش «وقایع نگاری یک ناپدید شدن» را کارگردانی کرد. جشنواره بین المللی ونیز ایتالیا، جایزه بهترین فیلم اول خود را به این فیلم داد. دومین فیلم سلیمان «مشیت الهی» در سال 2002، شهرت و محبوبیت بین المللی را برایش به همراه آورد و جوایزی از جشنواره کن گرفت. تماشاگران سینما در سال 2009، به تماشای سومین فیلم سلیمان «زمانی که باقی می ماند» نشستند. فیلمساز تا یک دهه بعد فیلم دیگری را جلوی دوربین نبرد.

نمونه کم نظیر

منتقدان سینمایی سبک کاری سلیمان را تحسین کرده اند و آن را نمونه ای کم نظیر در دنیای سینما ارزیابی می کنند. او در فیلم هایش واقعیت های تلخ زندگی مردم عادی فلسطین را با زبانی طنز و کمدی بیان می کند. ترکیب واقع گرایی و کمدی در این فیلم ها، حال و هوایی متفاوت و غیرمتعارف به آنها داده است. به گفته منتقدان سینمایی، نمی توان فیلمساز دیگری را اسم برد که مثل سلیمان توانسته باشد با ترکیب کمدی و رئالیسم تلخ و عریان، چنین فیلم های جذابی را خلق کند. این سبک منحصر به فرد، سلیمان را در جایگاه خاصی در بین فیلمسازان مولف قرار داده است. حالا باید دید نود و دومین دوره مراسم اسکار که در نهم فوریه 2020 برپا می شود، تا چه اندازه فیلم جدید سلیمان را مورد توجه قرار خواهد داد؟