آرشیو یک‌شنبه ۱۷‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۵۴۷۶
زندگی: ایران
۱۶

گزارش خبرنگار جام جم از مراسم عزاداری سالار شهیدان در حسینیه امینی های قزوین؛ میراثی به جامانده از دوران قاجار

اینجا قصر سیدالشهداست

مینا مولایی

می آیند، می نشینند، گریه می کنند، سبک می شوند، می روند. جایشان را یک نفر دیگر پر می کند؛ یک دلداده دیگر، یک سیاهپوش دیگر؛ یکی که مثل خودشان از بچگی دل به دل اهل بیت داده و حالا در محرمی که به نام حسین(ع) گره خورده، عزادار یک داغ بزرگ است؛ داغی که کهنه نمی شود؛ داغی که سال هاست حسینیه امینی های قزوین را در این ایام سیاهپوش می کند؛ آن قدر که اینجا با افتخار بشود میزبان مجلس سوگواری اباعبدا...

ساعت نزدیک هشت صبح است و رسیده ایم به قزوین؛ حوالی خیابان مولوی و دیوارهای حسینیه از دور پیداست، دیوارها پرچم پوشند و صدای روضه را می شود از همین بیرون هم شنید. در چوبی حسینیه چهارطاق به روی همه باز است؛ نشان به آن نشان که سردرش یک پارچه بزرگ زده اند و خوشامد گفته اند حضور مردم را به مجلس سوگواری اباعبدا... .  

این طرف دیوارهای حیاط، این طرف در چوبی قدیمی اما صدای روضه اوج می گیرد و جمعیت داخل حیاط را هوایی می کند؛ جمعیتی که یا از صاحب مجلس خداحافظی کرده و رخصت طلبیده اند برای رفتن، یا تازه از راه رسیده و سلام داده و ایستاده اند تا جای خالی داخل مجلس پیدا شود برای نشستن؛ جمعیتی که منتظر است.

ما از پله های ورودی بالا می رویم و تالار اصلی حسینیه پیش رویمان پیدا می شود؛ زیباتر از تمام عکس هایی که از آن در اینترنت دیده بودیم؛ پرنقش و نگارتر، هنرمندانه تر، یک معماری اصیل که مدت هاست گره خورده به مذهب، به عشقی تمام نشدنی به اهل بیت؛ به حسین(ع). همین است که حالا زیر سقف آینه کاری و گره چینی شده حسینیه، چیزی جز ذکر حسین نمی شود شنید. می خواهیم نزدیک تر شویم، اگر دلمان را پیدا کنیم زیر این همه غباری که نشسته انگار از هزار سال پیش رویش؛ موج جمعیت اما منتظر نمی ماند، می اندازدمان وسط تالار... همان جا بین جمعیت گم می شویم، بین آدم هایی که سراز پا نشناخته راهی حسینیه شده اند؛ عزادارانی که دلشان بین این همه زیبایی حیران است؛ آدم هایی که زیر سقف حسینیه بین آینه کاری ها، ارسی ها، شیشه رنگی ها و... دلشان را سبک می کنند، دلی که تاب ندارد، پر از نیاز است، پر از خواهش، لبریز از خواسته هایی دور، حرف هایی نگفتنی... حرف هایی که پای منبر حسین(ع) اشک می شوند و رد گونه را می گیرند و می آیند پایین.

 ما طلبیده شدیم

دیدن این اشک ها، این جمعیت عزادار و سیاهپوش برای مهدی زین آبادی، پیرمرد 83ساله ای که از 30 سال پیش مسوول دم کردن چای در این حسینیه شده، هنوز یک اتفاق ناب است. هنوز اشک جمعیت، اشک او را هم در می آورد؛ هنوز او مثل 30 سال پیش با عشق صبح کله سحر از خواب بیدار می شود و خودش را به حسینیه می رساند تا قبل از آمدن عزادارها چای برای پذیرایی آماده باشد. می گوید امام حسین(ع) من را طلبید که الان اینجا هستم و این را با چنان عشقی می گوید که باور می کنیم حتما یک چیزی او را که عاشق حسین بوده وصل کرده به یک مجلس عزاداری همیشگی، آنقدر که هرسال از اول محرم تا دوازدهمین روزش برنامه همین باشد؛ این که از 6 صبح تا نزدیکی های 11 ظهر، چای دم کند و دلش خوش باشد به این که خدمت کرده به عزاداران ابا عبدا... .

یک دلخوشی خوب که حال اکبر فرحزاد را هم از چهار سال پیش خوب کرده، از وقتی که او هم پایش به حسینیه امینی ها باز شده و ایستاده پای کابینت های کرم رنگ آشپزخانه و سینک ظرفشویی. اکبرآقا حالا چهار سال است که مسوول شست وشوی استکان و نعلبکی هایی است که تند و تند پر و خالی می شوند. او اما همین جا پای همین سینک ظرفشویی بین همین نعلبکی های رنگارنگ و استکان های بلوری، عاشقی می کند.

اکبرآقا یک حال عجیب دارد، حرف می زند و به پهنای صورتش اشک می ریزد: «آقا در قلب من است، آقا جان من است. آقا خودش من را دعوت کرد اینجا...» او هم مثل خیلی از خادم های دیگر این حسینیه معتقد است، بودنش اینجا به خواست اباعبدا... بوده و مفتخر است به این انتخاب و می گوید خسته نمی شود از کار، که کارش عین عشق است: «برای امام حسین هرچقدر بیشتر کار کنی بیشتر قوت می گیری برای ادامه... اصلا خستگی نمی فهمی.»

 افتخار نوکری آقا

 افتخار مجید مشهدی شعبانی هم همین خدمت است؛ او هم 37 سال است که جزو خادمان حسینیه در این ایام است؛ می گوید نوکری آقا امام حسین را می کنم، هرکس صبحانه بخواهد برایش نان و پنیر آماده می کنم، هرکس چای بخواهد چای می دهم هرکس شیر و نان زنجیبلی بخواهد برایش شیر می برم، نمی گذارم عزادار حسین تشنه و گشنه بماند.

 بانوانی که حق همسایگی به جا می آورند

 عشق به حسین، منصوره برجعلی را هم از 40سال پیش پابند این حسینیه کرده و حالا 40سال از خدمت او در بخش خواهران می گذرد: «چهل سال پیش آمدم اینجا بنشینم روضه گوش بدهم، اما دیدم تعداد خادم ها خیلی کم است، خودم داوطلب شدم بلند شدم چای چرخاندم بین جمعیت و دیگر ماندم تا همین الان...».

حکایت خدمت نرگس سادات حسینی در بخش خواهران اما به حق همسایگی می رسد؛ به این که خانه آنها روبه روی حسینیه است و مگر می شود یک نفر همسایه باشد و هوای همسایه اش را در مراسم سوگواری نداشته باشد... به خصوص که سوگواری برای کسی باشد که عزیز دل خیلی هاست... عشق به اهل بیت(ع)، نرگس خانم را هم از 25 سال پیش مقیم روزهای عزاداری حسینیه کرده؛ آنقدر که بماند و خسته نشود از ریختن شیر و چای و خدمت به عزاداران دیگر.

وقتی ناصرالدین شاه تحقیر شد

زیر دیوارهای بلند حسینیه امینی ها، درست وسط یادگاری هایی که بوی تاریخ می دهند و گذر زمان، بین سقف های قاب بندی شده با چوب های منقش، ارسی هایی که هرکدامشان به یک هنر قدیمی و اصیل می رسند و ردی از مشبک، معرق و مقرنس کاری و نقاشی روی شیشه دارند، جلال و کمال امینی، وارثان خاندان امینی، میزبان مجلس عزای حسین اند.

جلال آقا که بزرگ تر است می گوید: «ما از نوادگان مرحوم حاج محمدرضا امینی هستیم، این حسینیه هم از خیلی سال پیش وقف عزاداری برای سیدالشهدا شده، حکایتش هم آن طور که به ما گفته اند این است که درآن زمان طی بازدیدی که یکی از پادشاهان زمان قاجار یعنی ناصرالدین شاه از این خانه داشته، شیفته زیبایی این خانه می شود و به حاج محمدرضا که مالک و سازنده خانه بوده می گوید، این که شما ساختی یک قصر است. ایشان هم برخلاف روال عمومی جامعه مقابل پادشاه کلمه پیشکش را به کار نمی برد و می گوید بله این جا قصر است، اما قصر سیدالشهدا... که همین جمله اش تبعات سیاسی ای را برایش به وجود می آورد و در نهایت ایشان اینجا را وقف می کنند و عمارت امینی ها تبدیل می شود به حسینیه امینی ها.»

حرف های جمال امینی را برادرش کمال تکمیل می کند و می گوید: «در این حسینیه جد ما وصیت کرده که اولاد ذکور همیشه متولی حسینیه باشند. طبق همین وصیت ما 12 روز اول محرم را اینجا روضه خوانی داریم و روضه خوانی مان هم سنتی است، یعنی بر این مبناست که بالای منبر احکام دین را می گویند، فلسفه جهاد امام حسین(ع) را می گویند، از اول هم هر کدام از منبری ها، یک وظیفه ای دارد، مثلا یک نفر درباره خانواده امام حسین(ع) صحبت می کند، یکی اصحابش و... . روزهای تاسوعا و عاشورا هم در حسینیه به روی هیات های عزاداری باز می شود و 12 تا از هیات های بزرگ قزوین می آیند اینجا سینه زنی می کنند و علم و کتل و پرچم می آورند. البته در وقف نامه این حسینیه علاوه بر مراسم عزاداری، مراسم ماه رمضان هم نوشته شده و ما بر همین اساس ده شب افطاری می دهیم که پنج شبش مختص افراد نیازمند و فقراست. سه شب هم مراسم احیا داریم که فقط مختص خانم هاست.»

 این دو برادر اگر بخواهند از اتفاقاتی بگویند که در این سال ها به چشم دیده اند، هزار شب قصه دارند برای گفتن. فصل مشترک این قصه ها اما اعتقاد است، این که خیلی ها که با اعتقاد پا به این مجلس عزا گذاشته اند بی جواب برنگشته اند.

 چه ها که اینجا ندیدیم

فرید اکبر شاهی، خادم و نگهبان حسینیه بارها و بارها از زمان خدمتش از این حاجت روایی ها به چشم دیده؛ نزدیک ترین اش همین روز سوم ماه محرم امسال که یکی از خانم های عزادار آمده، جلویش را گرفته و خودش را معرفی کرده و گفته شما پارسال محرم به من گفتید اینجا اگر عزاداری کنی و حاجتی داشته باشی برآورده می شود، الان من باردارم 18 سال ازدواج کرده بودم و بچه دار نمی شدم... .

برای او که از هفت سال پیش،24 ساعت شبانه روزش را در این حسینیه گذرانده، آدم هایی که در این ایام پا به حسینیه می گذارند یک تفاوت بزرگ با آدم هایی دارند که در روزهای دیگر گذرشان به حسینیه می افتد، آن قدر که بگوید: آدم هایی که این 12 روز به حسینیه می آیند به عشق حسین می آیند، برای عزاداری می آیند، هدف شان دیدن این خانه نیست، اما در روزهای دیگر آدم ها برای دیدن در و دیوار می آیند و خب جنس شان با هم فرق می کند.

مکث
تلفیق معماری و مذهب زیر سقف حسینیه امینی ها

حسینیه امینی های قزوین یکی از کم نظیرترین خانه های اعیانی دوره قاجاریه است؛ عمارتی که سال 1275قمری در دو طبقه به وسیله مرحوم محمد رضا امینی از تجار معتبر و مومن این شهر ساخته شده است. حسینیه دارای دو حیاط شمالی و جنوبی و سه تالار شرقی غربی است که به موازات یکدیگر قرار دارند و به وسیله پنج دری های متحرک مشبک از هم جدا می شوند . تالار میانی بزرگ تر از دو تالار دیگر و به طول 18متر و عرض پنج متر ساخته شده و طول و عرض دو تالار دیگر، هر یک 5 ×10 متر است . آمیختگی حساب شده و زیبای تزئینات گچبری، نقاشی روی چوب و آئینه کاری در سقف، دیوارها، تاقچه ها، رف ها و دیوار واره های چوبی بسیار چشمگیر و در حد شاهکار است . طبق اسناد به جا مانده برای ساخت این بنا مبلغ 48 هزار تومان هزینه شده و آجر و آهک مورد نیاز احداث این بنا، از کوره احداثی حاج محمدرضا امینی تهیه شده؛ گچ مورد نیاز را هم خرواری 25/1 ریال خریده اند. نکته قابل توجه دیگر هم این است که به هنگام انجام عملیات ساختمانی این بنا، اجرت بنا روزی 60 دینار، شاگرد بنا 15 دینار، عمله 30 دینار و نجار 80 دینار بوده است.