آرشیو چهار‌شنبه ۲۰‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۴۷۰۱
فرهنگ و هنر
۲۱

کشورهای توسعه یافته چگونه بازار سینما را گسترش دادند؟

مسیر توسعه مصرف سینمایی در ایران

دنیای اقتصاد : بازار سینمایی جهان با وجودی که در چند هفته اخیر کاهش فروش نسبتا قابل توجهی را تجربه کردند، اما همچنان در حال گسترش هستند و رقابت برای افزایش تعداد سالن ها و افزایش دامنه اکران فیلم ها در میان کشورهای مختلف ادامه دارد. هم اکنون پنج کشور بزرگ جهان از نظر تعداد سالن های سینمایی مجموعا نزدیک به 120 هزار سالن سینمایی فعال دارند که بزرگ ترین تبادلات مالی سینمای جهان را رقم می زنند. در ایران هم به ویژه در یک دهه اخیر تلاش های بسیاری برای توسعه سینما در شهرهای مختلف کشور انجام شده؛اما با وجود این همچنان تعداد سینماهای ایران به نسبت جمعیت رقم امیدوارکننده ای نیست. البته افزایش فروش سینماها در پنج سال اخیر باعث شده است تا روند توسعه سالن های سینمایی در کشور شتاب نسبی بگیرد.

طرح هایی که اخیرا با عنوان سینما سیار، اکران دوباره فیلم های نوستالژیک، افزایش تعداد سرگروه ها یا حذف آنها، درجه بندی سنی فیلم ها و... در حال انجام است یا انجام شده در راستای توسعه مصرف سینمایی در کشور در حال انجام است. اما آیا این تصمیم ها می تواند ضمن حفظ بازار کنونی،به توسعه آن و افزایش تعداد سینماروهای ایرانی بینجامد؟ اگرچه به نظر می رسد که تصمیم های یاد شده می تواند حفظ کننده بازارهای سینمایی ایران باشد، اما چندان پایه و مایه محکمی برای توسعه بازار ندارند. توسعه بازارها نیازمند ایجاد شرایطی است که شهروندان بیگانه با سینما را مجاب به دیدن فیلم ها در سالن های سینمایی کند. این اتفاق نیازمند طراحی برنامه هایی برای معرفی جذابیت سینما به این دست از شهروندان و فراهم کردن زمینه هایی برای استفاده آنان از سینما است.

مقایسه با کشورهای توسعه یافته

در مقام مقایسه آمریکای شمالی (بازارهای ایالات متحده و کانادا) با حدود 360 میلیون نفر جمعیت، تقریبا 44 هزار سالن سینما دارد؛ یعنی جمعیت آنها 5/ 4 برابر جمعیت کشور ماست و تعداد سینماهای آنها 80 برابر سینماهای ما. حتی چین که جمعیتش به یک و نیم میلیارد نفر نزدیک شده هم در مجموع 41 هزار سینما دارد. همچنین می توانیم تعداد سینماهای ایران را با کشورهایی که جمعیتی کمتر از جمعیت کشورمان دارند هم مقایسه کنیم. فرانسه و بریتانیا که کمتر از ایران هم جمعیت دارند، به ترتیب صاحب 5 هزار و 981 و چهار هزار و 100 سینما هستند. یعنی نزدیک به 10 برابر سینماهای کشور ما است. در کشور ما آمار دقیقی از سینماهای فعال وجود ندارد، با این حال مجموع سالن های سینمایی بزرگ و کوچک در کشور کمتر از 600 سالن است.

بازخوانی یک نمونه

خبرگزاری فارس در گزارشی درباره وضعیت فرانسه در میان بازارهای سینمایی اروپا نوشته است که این کشور با حدود 6000 سالن سینما، بیشترین سهم را در قاره اروپا دارد؛ اما این رکورد چگونه به دست آمده است؟ اگر از جایگاه ریشه دار هنر هفتم در فرانسه بگذریم و صرفا اقدامات دولتی را در نظر بگیریم، دولت فرانسه برای تشویق شهروندان خود به تماشای فیلم ها، نخستین دوره کارناوال های سینمایی و در واقع یک جشن را در سال 1985 میلادی برپا کرد و در حاشیه آن ابتکاراتی برای تشویق مردم به دیدن فیلم در سینما ارائه شد؛ از جمله پیشنهاد خرید دفترچه سینما به قیمت 15 سانتیم برای هر فیلم. (هر سانتیم یک صدم فرانک فرانسه بود).

این ایده که در زمان خود بسیار جذاب بود، به علاقه مندان اجازه می داد تا در یک روز مشخص به دفعات و با قیمتی ارزان به سینما بروند و همین امر موجب موفقیت بالای این رویداد شد. تا جایی که تنها طی یک روز بیش از یک میلیون و 400 هزار نفر به سالن های سینما در فرانسه رفتند. به نوشته روزنامه لوفیگارو، در آن سال به مناسبت برگزاری جشن سینما تعداد مراجعه کنندگان به سینما بالغ بر 2 میلیون و 700 هزار نفر شد. در سال های دهه 90 و 2000 میلادی تغییرات و ابتکاراتی نظیر رواج کارت اشتراک فیلم در حوزه سینما صورت گرفت. همچنین از سال 1993 جشن سینما از یک روز به سه روز و در سال 2011 به 4 روز افزایش یافت. در پی این ابتکارات و سایر رویدادهایی که موجب تقویت جایگاه سینما شد (مانند بهار سینما) تعداد تماشاگران در سال 1988 به 4 میلیون نفر در سال 1997 افزایش یافت و در سال 2009 این رقم از مرز 4 میلیون و 600 هزار نفر نیز فراتر رفت.

جمال کامیاب، رایزن فرهنگی ایران در فرانسه معتقد است که اگر چه مبانی اصلی این رویداد سینمایی همان اصول اولیه یعنی کمک به تماشاگران به شناخت بهتر سینما، دادن نگاهی فراملی، متنوع و... است، اما این جشن در هر سال تفاوت هایی با دوره های قبل دارد تا همچنان بتواند سالن های سینما را پررونق نگاه دارد. در این میان، از نقش جشنواره های بین المللی همچون «کن» نباید به سادگی گذر کرد. این جشنواره که هفتاد و دومین دوره خود را پشت سر گذاشته است، یکی از معتبرترین رویدادهای سینمایی محسوب می شود که البته در سال های اخیر بیشتر سعی در تقسیم جوایز و راضی نگاه داشتن مهمانان خود دارد.

در کنار نمایش فیلم، حاشیه های غیرسینمایی و پرزرق و برق این جشنواره همواره از متن آن پررنگ تر بوده که ترویج مد و سبک زندگی لاکچری هم از جمله آنهاست. سعید مستغاثی، منتقد سینما در این باره می گوید: محل برگزاری مراسم بعد از افتتاحیه و اختتامیه این دوره از جشنواره کن، هتل «مجستیک باربر» بود که فقط مبلغ 315 هزار دلار برای غذای میهمانان فاکتور کرد! همه این بریز و بپاش ها در کنار مراسم فرش قرمز از کن، جشنواره ای ساخته که حاشیه های آن از متن فیلمیک و سینمایی اش بیشتر است.