آرشیو چهار‌شنبه ۲۰‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۷۱۵۳
فرهنگی
۸
گزارش

دبیر هنری سومین دوسالانه جایزه کتاب عاشورایی بیان کرد: ضرورت از بین بردن خرافات از آثار دینی

مریم شهبازی

بیست و هفتم شهریورماه جاری اختتامیه سومین دوره جایزه کتاب سال عاشورا از بین آثار منتشرشده طی دو سال گذشته در 19 رشته برگزار می شود؛ رویدادی فرهنگی که به گفته مسئولان برگزاری اش مهم ترین هدف آن نقد و بررسی آثار منتشر شده با محوریت عاشورا در حوزه های فرهنگی، هنری و ادبی و در نهایت انتشار فهرستی از آثار متکی بر مستندات تاریخی است. مهدی امین فروغی دبیر هنری سومین دوره جایزه کتاب سال عاشورا در گفت وگو با «ایران» جزئیات این رویداد را تشریح کرد.
کمک به معرفی آثار قابل قبول

سومین دوره جایزه کتاب سال عاشورا به دبیری «محمدرضا سنگری» و به شکل دو سالانه برگزار می شود که البته دبیری بخش هنری آن را «مهدی امین فروغی» برعهده دارد. امین فروغی در پاسخ به اینکه مهم ترین هدف از برگزاری این جایزه در کنار انبوهی از جایزه های فرهنگی-هنری چیست می گوید: «مهم ترین هدف از برپایی جایزه کتاب سال عاشورایی کمک به بررسی کتاب هایی است که با موضوع عاشورا منتشر شده اند. از این طریق نه تنها نویسندگان برگزیده تجلیل می شوند بلکه به معرفی آثار خوب هم کمک می شود.» این نویسنده و پژوهشگر هنری با تاکید بر اینکه هاله قداستی که اطراف آثاری با محتوای دینی کشیده منجر به عقب نشینی منتقدان از بررسی آنها شده است ادامه می دهد: «این مساله از دیرباز تا امروز منجر به توجه کم تر منتقدان به نقد و بررسی این کتاب ها شده است. بنابراین ما در شورای سیاستگذاری جایزه کتاب سال عاشورایی برآن شدیم تا به تشخیص سره از ناسره کمک کنیم.»

عضو شورای سیاستگذاری سومین دوره جایزه کتاب سال عاشورایی از مهم ترین مصداق های علاقه مندی خلق آثاری با این موضوع را در سابقه کهن مرثیه خوانی و مرثیه سرایی می داند و می گوید:«از مصداق های این اشتیاق همگانی هم می توان به جملاتی از این دست دید که «من بکی او ابکی او تباکی علی الحسین وجبت له الجنه/ کسی که گریه کند بر حسین یا کسی که مردمان را بگریاند یا کسی که خود را بر هیات گریه کنان درآورد بهشت بر او واجب می شود.» همانگونه که گفته شد این تشویق ها بویژه از دوره قاجار به بعد خیل کثیری از نویسندگان و شاعران را بر آن داشته تا در حوزه های مختلف دست به خلق آثار با موضوع عاشورا و قیام امام حسین (ع) بزنند.»

به گفته فروغی همین مساله منجر به آن شده که عده زیادی صرفا با اتکا به علاقه مندی شخصی شان دست به خلق آثار بزنند. او این مساله را عامل مهمی در تالیف آثاری می داند که خالقان آنان از صلاحیت و دانش کافی برخوردار نبوده اند که از بارزترین مصداق های آن هم می توان در تاریخ نگاری و مقتل نویسی دید.

 این پژوهشگر ادامه می دهد:«اگر در اعتراض به این نویسندگان فردی یا بزرگی هم نکته ای می گفته آنان به ابیاتی از این قبیل استناد می کردند که به قول مولانا:هیچ آدابی و ترتیبی مجو / هرچه می خواهد دل تنگت بگو. با این جواب عده بسیاری بویژه در حوزه کتاب دست به تالیف زدند، آثاری که متاسفانه سندیت چندانی ندارند و در تالیف آنها حتی از منبع معتبر تاریخی هم استفاده نشده است.»

ضرورت تلاش برای از میان بردن خرافات در تفکرات دینی

او انتشار انبوهی از آثار آمیخته به خرافات را در نتیجه بی توجهی به خلق آثاری با تکیه بر مستندات تاریخی می داند و می گوید:«این که تنها با اتکا به ذوق شخصی مان دست به خلق کتاب با موضوعات اینچنینی بزنیم کار درستی نیست. متاسفانه جوان های بسیاری به سراغ کتاب های یادگار مانده از گذشته می روند و گمان می کنند به صرف قدیمی بودن می توان به نوشته های آنها اتکا کرد.این آثار از تاریخ، مقتل و شعر شروع شده و در دوران ما گسترش بیشتری از جهت موضوعی پیدا کرده است. از جمله در شاخه های مختلف هنری همچون خوشنویسی، موسیقی، پژوهش هنری و... هم آثاری به وجود آمده است.»

فروغی تاکید دارد که تنها با برگزاری یک جایزه نمی توان راه به جایی برد و سازمان های دولتی و حکومتی هم با اتکا بر بودجه و امکاناتی که دارند با برپایی جوایزی مشابه می توانند به معرفی آثار ارزشمند نزد مخاطبان کمک کنند. او تاکید می کند:«با توجه به حساسیتی که پرداخت به چنین موضوعاتی دارد تلاش کرده ایم تا از حضور داورانی مجرب در همه حوزه ها بهره مند شویم، افرادی که بی اغراق از چهره های شناخته شده هر یک از حوزه ها هستند و آثار شاخصی هم خلق کرده اند که اسامی آنان در مراسم اختتامیه اعلام می شود.»

عضو شورای سیاستگذاری این جایزه در پاسخ به اینکه در کدام گروه ها با بیشترین و در کدام بخش ها با کمترین تعداد آثار روبه رو هستیم می گوید:«بیشترین آثار به حوزه تاریخ بازمی گردد و شامل پژوهش های تاریخی، فرهنگی و هنری می شود. اما کم ترین آثار متاسفانه به حوزه هنر بازمی گردد، از جمله در خوشنویسی که با وجود پیشینه ای که در هنر شیعی و در پرداخت به مضامین دینی برخوردار بوده کم ترین اثر را طی دو سال اخیر داشته است.»

او تاکید می کند که این مساله نیاز به بررسی و حتی گفت و گو با اهالی خوشنویسی دارد، اینکه پای گفته های هنرمندان هم بنشینیم تا ببینیم بحث فقدان حمایت مسئولان در میان بوده یا سایر مشکلات آنان را از این کار بازداشته است. فروغی معتقد است که در روزگار فعلی باید با نگاهی امروزی به سراغ بازگویی مضامین دینی برای نوجوانان و جوانان رفت، البته او اضافه می کند که این به روز کردن زبان گفتار و نوشتار نباید به تغییر اصل پیام بینجامد.

غلبه فرهنگ شفاهی بر مکتوب از جمله مشکلاتی است که به گفته فروغی همچون دیگر حوزه های تاریخی آسیب هایی برای مباحث دینی داشته است، این نویسنده و پژوهشگر هنری ادامه می دهد: «تاریخ در اغلب حوزه ها همچنان با غلبه فرهنگ شفاهی روبه روست. به عنوان نمونه هنوز تاریخ مدونی در ارتباط با مرثیه خوان ها نداریم و هر چه هست متکی بر تاریخ شفاهی است. زمان آن فرا رسیده که داشته های خودمان را به شکل مکتوب حفظ کنیم. این مساله هم تنها به مباحث دینی مرتبط نمی شود و تمام شاخه ها را دربرمی گیرد. نباید از نقد نوشته هایمان بترسیم و از بررسی آنها استقبال کنیم تا اصلاح شوند و به بهترین شکل در دست مخاطبان قرار بگیرند.»

او در پایان گفته هایش تاکید می کند «همه آنهایی که کاری از عهده شان ساخته است باید برای از میان بردن خرافات و تفکرات اشتباه از فرهنگی شیعی تلاش کنند تا آیندگان با آثاری برخاسته از واقعیت روبه رو شوند. اتفاقی که اگر در راستای آن تلاش نشود صدمه اش گریبان نسل های آینده را خواهد گرفت.»