آرشیو چهار‌شنبه ۲۰‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۴۴۶۰
هنر و ادبیات
۸
کتاب

نگاهی به رمان «دریاس و جسدها» نوشته بختیارعلی

در ستایش راوی

بهادر امیرحسینی

«دریاس و جسدها» نوشته بختیارعلی ماجرای دو برادر است به نام های الیاس و دریاس. یکی آرایشگری محلی مانده و دیگری تحصیلکرده اروپا شده. مردم شهر در تب و تاب انقلاب هستند و یک منجی به شهرت ژنرال اشکزاد، گاه در قهوه خانه ای میان جمع، آرمان هایش را فریاد می کشد. مرگ، قبرستان، قهوه خانه، منجی شرقی و عقلانیت غربی نشان های موجود در اثر هستند اما هنر بختیارعلی آنجاست که با شکلی از پرسه زنی انقلابی و چریکی در فضایی که در آن رشد یافته، مدام در حال هیچ گرفتن مفاهیم کلاسیک سیاسی و اجتماعی است. این درونمایه در اثر دیگر نویسنده کرد شیرزاد حسن به نام حصار و سگ های پدرم به وضوح مشاهده می شود.

التهاب از کهن الگویی چون پدر؛ پدری که حتما باید هادی باشد و همه رهرو او. این پدر یا نقش نسبی و خونی دارد و صاحب چند فرزند است یا آنکه در نقش نظامی، چریک و سیاستمدار جلوه می کند.

ادبیات کرد با نویسندگانی چون بختیارعلی و شیرزاد حسن دقیقا در چالش با این مفاهیم جلوه گری کرده و در معرض خوانش قرار گرفته است.

مواجهه شخصیت ها با مرگ و جسدهای بازمانده و ماجرای مرموز مرگ قهرمان شهر (ژنرال) و ظهور ناگهانی برادرش همچون یک بدل که خصیصه دیکتاتورها را عیان ساخته، نشان از قرینه سازی نویسنده در ابتدا و انتهای کتاب به واسطه خلق چهار برادر است که یک سو نماد جمع است و سوی دیگر نمایی از حکمران و شهوت حکمرانی.

شهر نه جای خاصی است نه مختص کردستان و عراق. بختیار، ضد اضافه های ملکی و استعاری است. یک نویسنده قابل در سطح دنیا و نزدیک به جهان داستانی نویسنده سرشناس آلبانیایی؛ اسماعیل کاداره. نویسنده مساله رمان را می داند. آن مساله چیست؟ مساله حافظه و فراموشی. رمان در دل این عبارت خلق می شود و به همین خاطر پس مانده های تاریخ را پس می زند تا خود تاریخ را مشاهده کنیم؛ تاریخ آدم ها، افکار و آرمان ها و دلبستگی ها. مقدمه ای که نویسنده بر کتاب نوشته و مفهوم یادآوری را از والتر بنیامین وام گرفته خود گویای ماجراست. در «مساله در یاد نگه داشتن نیست، بلکه مساله نپریدن از روی گذشته است. نپریدن از روی آنچه نگذشته است، بلکه اکنونی است که ما ادامه آن هستیم، یعنی مساله یادآوری خاطره نیست.» «دریاس و جسدها» بازنمایی روند مرگ و جاودانی است که در زیست سیاسی با آن بازی می شود. همچون «زمستان سخت» اسماعیل کاداره و دیگر آثارش. رمان نویس سیاسی است یا نیست سال ها محل مناقشه بوده و خواهد بود اما آنچه به عینه وجود دارد، نمود زیست سیاست در شخصیت پردازی آثارش است. به خصوص در آثار نویسندگانی چون بختیارعلی، شیرزاد حسن و اسماعیل کاداره.