آرشیو چهار‌شنبه ۲۰‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۴۷۰۱
بورس کالا
۱۵

در گفت و گو با سرپرست معاونت توسعه بازار و مطالعات اقتصادی بورس کالا بررسی شد

دستور کار آتی بورس در رینگ کشاورزی

محمدحسین بابالو

دنیای اقتصاد : کاهش محسوس حجم معاملات کل محصولات کشاورزی در بورس کالا و محدود شدن آنها به معاملات گواهی سپرده کالایی و آتی زیره و زعفران و تنها داد و ستد خرما و زعفران در بازار فیزیکی موجب شد تا در گفت وگویی با مدیران بورس کالا به بررسی این موارد بپردازیم. در گزارش های پیشین در مورد وضعیت معاملات محصولات کشاورزی در بورس کالا به اندازه کافی صحبت کردیم ولی هنوز جوانب این بازار مورد بررسی قرار نگرفته است.

کاهش شدید حجم معاملات محصولات کشاورزی در بازار فیزیکی بورس کالا به وضوح قابل مشاهده است اگرچه تلاش هایی برای رونق بازار گواهی سپرده کالایی و همچنین آتی محصولات کشاورزی رخ داده تا شاید جای خالی این معاملات را پر کند. آمارهای بورس کالا تا پایان هفته منتهی به 7 شهریورماه نشان می دهد حجم قراردادهای آتی در مقایسه با مدت مشابه سال قبل از یک رشد 19 درصدی برخوردار شده ولی ارزش معاملات 87 درصد کاهش داشته تا در نهایت مجموع ارزش معاملات در بازار مشتقه بورس کالا هم 87 درصد افت داشته باشد.

از سوی دیگر در بازار گواهی سپرده کالایی شاهد افزایش 221 درصدی حجم قراردادها و رشد 304 درصدی ارزش این معاملات هستیم ولی در نهایت مجموع قراردادهای منعقد شده در بازار مالی بورس کالا به نسبت مدت مشابه سال قبل افت 56 درصدی داشته و ارزش این قراردادها نیز به نسبت سال قبل کاهش 3 درصدی داشته است. این موارد را باید با حجم معاملات تقریبا صفر در بازار فیزیکی بورس کالا مورد محاسبه قرار داد که یک کارنامه واقعی از فعالیت بازار کشاورزی در بورس کالاست. البته درخصوص زیره و زعفران تلاش هایی در بورس کالا صورت گرفته و همین حجم معاملات هم به همین دو کالا در چارچوب گواهی سپرده و بازار آتی باز می گردد. تجربه نشان داده وقتی عرضه کنندگان اصلی تمایلی به ورود به یک بازار رسمی همچون بورس کالا نداشته باشند تلاش ها چندان هم نتیجه بخش نخواهد بود. در وضعیت فعلی که هنوز دلار 4200 تومانی برای بسیاری از محصولات کشاورزی و نهاده های دامی برقرار است و قیمت ها در بازار داخلی بیش از این ارقام محاسبه می شود ورود به بورس کالا به معنی رقابت برای خرید و رشد نرخ خواهد بود و اعمال سقف قیمتی هم تنها تجربیات اوایل سال گذشته را بازآفرینی می کند که نهایت شفافیت قیمتی بیشتری نصیب بازار نخواهد شد.

در این وضعیت تنها می توان به کالاهایی استناد کرد که از شمول قیمت گذاری دولتی مبرا هستند و آزادی عمل بیشتری دارند. در کنار آن تلاش برای جذب این کالاها به بورس را هم می توان مهم ارزیابی کرد آن هم در شرایطی که ویژگی های کالایی که در بورس مورد معامله قرار می گیرد مورد تایید کیفی بوده و همین ویژگی می تواند برای بسیاری از فعالان بازار مهم و اثرگذار باشد. صادرکنندگان یکی از این گروه ها هستند و برای صادرات می توان با قطعیت گفت که این کالای موجود در انبار که در چارچوب اوراق سپرده کالایی مورد داد و ستد قرار می گیرد از استاندارد کافی برخوردار است. همین سیگنال اگرچه برای شرایط فعلی که داده های متناقض و بعضا منفی بسیاری دارد چندان به چشم نمی آید ولی به مرور زمان باز هم اثرگذاری خود را برای توسعه بازار نشان خواهد داد. در هر حال اغلب فعالان بازار از شرایط فعلی دلزده هستند و ابراز امیدواری به آینده بازار دردی را درمان نمی کند.

 از سوی دیگر نگرانی های بازار در حوزه معاملات کالایی با کاهش حجم داد و ستد برجسته شده و این نگرانی ها با داده های جانبی درخصوص درآمدزایی هم توام شده است اگرچه اغلب افراد دست اندرکار یا حتی مدیران تمایلی به پرداختن به این موارد ندارند. این عدم تمایل حتی توانایی اهالی رسانه ها را هم در ارائه دیدگاه ها محدود کرده و تنها می توان به صحبت های رایج پرداخت. در هر حال چیزی که در این شرایط قابل توجه است همان تلاش ها برای افزایش حجم معاملات بوده که منافع آن می تواند برای اغلب فعالان بازار توزیع شود اگرچه به یک میزان نخواهد بود. بخش کشاورزی را نمی توان از معادلات بورس کالا کنار گذاشت و نیاز به تعمیق و تقویت این فاز قطعا یک نیاز برجسته به شمار می رود آن هم در شرایطی که کالاها یکی یکی از شمول قیمت گذاری دولتی با ارز 4200 تومانی خارج شده و همین واقعیت فرصتی برای ایفای نقش بیشتر بورس کالا در این معاملات است اما به عزم جدی تر بدنه مدیریتی در بورس کالا نیاز دارد اگرچه همین موضوع هم اما و اگرهای خاص خود را دارد. در هر حال نگاه توسعه ای در بورس کالا هنوز وجود دارد اما میزان آن را باید در خروجی عملکرد و همچنین توسعه معاملات و حجم داد و ستد جست وجو کنیم.

علیرضا ناصرپور، سرپرست معاون توسعه بازار و مطالعات اقتصادی بورس کالای ایران درخصوص تلاش های بورس کالا برای رونق معاملات گفت: کارهای مطالعاتی و حتی اجرایی برای راه اندازی معاملات گواهی سپرده کالایی پسته صورت گرفته و بعد از عملیاتی شدن آن قطعا آتی پسته هم در بورس کالا راه اندازی خواهد شد. البته هم اکنون بعد از اجرایی شدن معاملات آتی زعفران و زیره ذهنیت های پیشین بین فعالان این بازار تغییر جدی داشته و می توان با اطمینان بیشتری از موفقیت احتمالی این معاملات سخن گفت. همین شرایط البته با محوریت معاملات گواهی سپرده کالایی خرما هم وجود دارد و تعاونی های فعال در تولید و تجارت خرما، خود پیگیر اجرایی شدن معاملات خرما در بورس کالا هستند و بعد از عملیاتی شدن آن هم می توان درباره معاملات آتی خرما صحبت کرد. درخصوص معاملات گواهی سپرده کالایی میگو هم درحال مذاکره با فعالان این بخش هستیم و با توجه به ویژگی های این کالا و مباحث صادراتی آن به این معاملات هم خوش بینی کافی وجود دارد.

 وی در مورد توجه به این گروه های کالایی عنوان کرد: با توجه به ذات بورس و آزادی عمل آن می توان گفت کالاهایی که کمتر زیر نظر قیمت گذاری رسمی یا همان تنظیم بازار هستند بیش از سایر کالاها از جذابیت ورود به بورس کالای ایران برخوردار بوده و همچنین امکان تعریف ابزارهای مالی برای این قبیل محصولات ساده تر است. ذات آزادی عمل در بورس کالای ایران یا سایر بورس های کالایی در جهان با اعمال نظر بر قیمت ها همخوانی ندارد. به صورت ساده تر به سمت کالاهایی گرایش پیدا کرده ایم که سازوکارهای تنظیم بازار بر آنها نظر نداشته باشد و اگر قرار است یک بازار ایجاد کنیم باید مختصات آن بازار را هم بپذیریم.  ناصرپور در ادامه به یک واقعیت معاملاتی اشاره کرد و گفت: برای سال جاری شاهد داد و ستد جو دامی در بورس کالا نبودیم و تاکنون هم دستورالعملی مبنی بر معاملات ذرت همچون سال های گذشته دریافت نکرده ایم و به احتمال قوی امسال معامله ذرت همچون سال های گذشته نخواهد بود.

تلاش های بورس کالا در سال های قبل برای معاملات محصولات کشاورزی در چارچوب ماده 33 قانون افزایش بهره وری بخش کشاورزی چیزی از یک مجاهدت کم نداشت تا جایی که در سال 96 نزدیک به 11 درصد از کل حجم معاملات در بورس کالا به محصولات کشاورزی تعلق داشت ولی این رقم هم اکنون کاهش جدی داشته است.  سرپرست معاونت توسعه بازار و مطالعات اقتصادی بورس کالای ایران همچنین در مورد معاملات قیمت تضمینی عنوان کرد: این شیوه معاملاتی اغلب زمانی کاربرد اصلی داشت که نرخ های بازار کمتر از قیمت های خرید تضمینی باشد و هم اکنون که قیمت موجود در بازار بالاتر از قیمت تضمینی است، عرضه کننده اصلی مثل قبل تمایل به عرضه در بورس کالا ندارد و این نکته یکی از مواردی است که در مورد عدم عرضه عنوان می شود. در هر حال در تلاش هستیم به کمک ابزارهای کالایی حجم معاملات در بورس کالا را افزایش دهیم که به احتمال قوی در ماه های آینده اثرات آن را مشاهده خواهید کرد.

محصول کشاورزی کم ریسک تر و پرارزش تر از سهام

دنیای اقتصاد: یک وب سایت فعال در حوزه بازارهای کالایی در آمریکا در گزارشی نوشت برای کاهش ریسک های سرمایه گذاری خود در آینده به سمت محصولات کشاورزی حرکت کنید. Value Walk در این رابطه نوشت یک بررسی ساده بین شاخص سهام در آمریکا و شاخص محصولات کشاورزی نشان می دهد از 12 محصول کشاورزی مورد بررسی 11 مورد آن از سهام خود در بازار فراتر رفته اند که این نشان می دهد آینده این بازار کالایی از بازار سهام آن جلوتر است. از طرفی بررسی ها نشان می دهد همبستگی این بازارهای کالایی با سهام خود چندان بالا نیست.

بررسی آمارهایی که در نمودار همراه آورده شده نشان می دهد سرمایه گذاری در حوزه محصولات کشاورزی از سرمایه گذاری در حوزه سهام همان بازارها در بورس اوراق با ریسک کمتری برخوردار است. نکته قابل توجه اینکه بسیاری از سرمایه گذاران در حوزه کشاورزی به وضعیت شاخص S&P500 نگاه می کنند درحالی که بررسی های آماری و ریاضی نشان می دهد همبستگی کمی بین این شاخص و شاخص محصولات کشاورزی وجود دارد به طوری که شاخص S&P500 در دوره رکود قبلی که به سه دهه قبل برمی گردد حتی پایین تر از شاخص محصولات کشاورزی بوده است.  این به آن معنی است که مزایای متنوع سازی بین سهام و کالاهای کشاورزی از سرمایه گذاری در بازار سهام با ریسک به مراتب پایین تری برخوردار است و در این بین در دوره های رونق و رکود نیز شرایط برای سودآوری بیشتر بین بازار سهام و بازار کالایی کشاورزی باید با دقت بررسی شود. کارشناسان حوزه کشاورزی معتقدند کالاهای کشاورزی در آینده می توانند بهترین محل برای جذب سرمایه ها باشند زیرا با توجه به رشد جمعیت و گرم شدن زمین که شرایط را برای کشاورزی سخت می کند انتظار می رود محصولات کشاورزی به مهم ترین دغدغه بشر تبدیل شود.

بنابراین عرضه و تقاضا تحت تاثیر شرایط آینده قرار می گیرد. بررسی های این وب سایت نشان می دهد احتمالا میل به تجارت در آینده در بازارهای کشاورزی با تغییرات گسترده ای مواجه شود که دلیل آن نیز نگرانی ها از کاهش عرضه این محصولات است. افزایش مداوم تقاضا نیز در راه است و تمام این موارد باعث می شود بازارهای کشاورزی به بازارهایی مطمئن برای سرمایه گذاری تبدیل شوند و البته این بازارها حتی فراتر از انتظار سهام داران ظاهر خواهند شد.